เดิมพัน! "สงครามยืดเยื้อ" ไข 3 รหัสลับดับชนวนนิวเคลียร์ และจับตา "UAE" ถอนตัวจากกลุ่มโอเปก

เจาะลึกสมรภูมิตะวันออกกลาง: เกมวัดใจบนรอยร้าวของกลุ่มผู้ผลิตน้ำมันโลก

รศ.ดร.สมชาย ภคภาสน์วิวัฒน์ ผู้เชี่ยวชาญด้านความมั่นคงและการต่างประเทศ ให้สัมภาษณ์ ดร.ชวัลน์ จันทร์ทรัพย์ ผู้ประกาศข่าว TNN16 ว่าโลกเรากำลังเผชิญหน้ากับฉากทัศน์ใหม่ของความขัดแย้งในตะวันออกกลางที่ซับซ้อนกว่าเดิม เมื่ออิหร่านเริ่มส่งสัญญาณถึง "ไพ่เด็ด" ที่ยังไม่ถูกนำออกมาใช้ ท่ามกลางภาวะความเมื่อยล้าจากสงครามที่ทั้งสองฝ่ายต่างกำลังมองหาทางลง ทว่าการประเมินสถานการณ์ที่คลาดเคลื่อนในตอนต้นว่าอีกฝ่ายจะปราชัยโดยเร็ว กลับกลายเป็นดาบสองคมที่ทำให้ช่องว่างในการเจรจาปิดไม่ลง จนกลายเป็นปัญหาเรื้อรังที่อาจยืดเยื้อต่อไปอีกหลายเดือน

อาจารย์สมชายถอดรหัสสำคัญ 3 ประการที่เปรียบเสมือนกุญแจชี้ชะตาความขัดแย้งนี้ โดยให้น้ำหนักมากที่สุดไปที่ "ปัญหานิวเคลียร์" ที่ยังตกลงกันไม่ได้ ซึ่งหากปมนี้คลี่คลายลงได้ ประเด็นรองอย่างการเปิดเส้นทางเดินเรือใน "ช่องแคบฮอร์มุซ" และการเจรจาเรื่อง "ค่าเสียหาย" ที่อิหร่านเรียกร้องก็น่าจะหาข้อยุติได้ตามมา สถานการณ์ปัจจุบันจึงเป็นเสมือนเกมของความอดทนว่าใครจะทนความเจ็บปวดได้มากกว่ากัน เพราะถึงแม้สงครามจะยุติลงในวันนี้ ความเสียหายที่เกิดขึ้นกับโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานก็ต้องใช้ระยะเวลาอีกนานกว่าจะฟื้นตัว

ประเด็นที่กลายเป็น "ระเบิดเวลาลูกใหญ่" ในขณะนี้ คือข่าวการประกาศถอนตัวจาก OPEC ของสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (UAE) ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความขัดแย้งที่คุกรุ่นมานานระหว่างซาอุดีอาระเบียและ UAE โดยเฉพาะเรื่องเพดานการผลิตน้ำมันที่ UAE ต้องการขยายตัวเลขไปให้ถึง 5 ล้านบาร์เรลต่อวันเพื่อผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจของตนเอง แต่กลับถูกตีกรอบโดยนโยบายของกลุ่ม ความเคลื่อนไหวนี้ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของราคาน้ำมัน แต่ยังโยงไปถึงมิติความมั่นคง เมื่อ UAE เลือกดำเนินนโยบายต่างประเทศที่แนบแน่นกับอิสราเอลมากกว่าซาอุฯ ส่งผลให้อิหร่านมองว่า UAE กำลังกลายเป็นภัยคุกคามโดยตรงในพื้นที่

ภาพรวมในขณะนี้จึงเห็นได้ชัดว่า ทั้งซาอุฯ และ UAE ต่างกำลังแข่งขันกันอย่างรุนแรง ทั้งในด้านเศรษฐกิจ การท่องเที่ยว และการทหาร โดยที่ซาอุฯ มีท่าทีที่โอนอ่อนกว่าในบางมิติ ขณะที่ UAE พยายามชูจุดยืนความเป็นอิสระ และมีกระแสข่าวลือว่าอาจลามไปถึงการออกจากสันนิบาตอาหรับ (Arab League) ซึ่งจะส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อเอกภาพของกลุ่มประเทศอ่าว (Gulf Nation) การเดินเกมแยกตัวของ UAE ในครั้งนี้อาจเป็นการเปิดประตูให้อิหร่านพุ่งเป้าโจมตีมาที่พวกเขามากขึ้นในอนาคต แม้ท้ายที่สุดแล้วทั้งสองชาติจะยังคงไม่สามารถละทิ้งอิทธิพลของสหรัฐฯ ไปได้ก็ตาม แต่นี่คือจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้ระเบียบอำนาจในตะวันออกกลางไม่มีวันกลับไปเป็นเหมือนเดิม

UAE ตัดสินใจแยกตัวจาก OPEC ให้เห็นภาพชัดเจนยิ่งขึ้น นี่อาจเปรียบเป็นการ "รื้อโครงสร้าง" กล่าวคือทั้ง UAE และซาอุฯ ต่างมีรอยร้าวที่ซ่อนอยู่ และยากที่จะประสาน จุดเริ่มต้นสำคัญมาจากความขัดแย้งเชิงนโยบายน้ำมันที่สะสมมานาน ในขณะที่ซาอุดีอาระเบียพยายามรักษาเสถียรภาพราคาน้ำมันด้วยการลดกำลังการผลิต แต่ทาง UAE กลับมองว่าตนเองเสียเปรียบ เพราะพวกเขาลงทุนมหาศาลเพื่อเพิ่มศักยภาพการผลิตให้ถึง 5 ล้านบาร์เรลต่อวัน การถูกจำกัดเพดาน การประกาศถอนตัวจึงเท่ากับเป็นการทำลายอำนาจการต่อรองของกลุ่ม OPEC ในฐานะผู้คุมบังเหียนราคาน้ำมันโลก และอาจทำให้เกิดสงครามราคาครั้งใหม่ได้ทุกเมื่อ นี่ยังไม่รวมถึงนโยบายต่างประเทศ และ การสั่นคลอนของเอกภาพกลุ่มประเทศอ่าว (GCC) หาก UAE ตัดสินใจออกจากทั้ง OPEC และอาจลามไปถึง Arab League ตามที่มีกระแสข่าว จะถือเป็นจุดเปลี่ยนทางประวัติศาสตร์ที่ทำให้ความเป็นปึกแผ่นของชาติอาหรับล่มสลายลงในเชิงสัญลักษณ์ แม้ทั้งคู่จะยังคงมีสหรัฐฯ เป็นพันธมิตรเบื้องหลัง แต่การเดินเกมอิสระของ UAE ครั้งนี้ได้เปิดประตูด่านสำคัญที่จะทำให้สมดุลอำนาจในตะวันออกกลางไม่มีวันกลับมาเหมือนเดิม

จากการพูดคุยกับอาจารย์สมชาย ผมเกิดคำถามและมองว่าสิ่งที่เราเห็นในตะวันออกกลางวันนี้ ไม่ใช่เรื่องของความขัดแแบบเดิมๆ อีกต่อไป แต่มันคือ "เดิมพันครั้งใหม่" ของการก้าวขึ้นเป็นมหาอำนาจเศรษฐกิจที่ไร้พันธนาการ เมื่อ UAE กล้าก้าวออกจากเงาของพี่ใหญ่อย่างซาอุฯ และกล้าเผชิญหน้ากับอิหร่านด้วยการจับมือกับอิสราเอล เรากำลังเห็นภาพของโลกที่ "ผลประโยชน์ส่วนตน" สำคัญกว่า "อุดมการณ์กลุ่ม"

คำถามที่น่าคิดและเราต้องหาคำตอบร่วมกันก็คือ...ในวันที่กลุ่มผู้ผลิตน้ำมันโลกอย่าง OPEC เริ่มขาดเอกภาพ "ราคาน้ำมัน" ที่เราใช้กันอยู่ทุกวันนี้ จะกลายเป็นอาวุธที่ไร้การควบคุมหรือไม่ และการที่ต่างฝ่ายต่าง "ทนเจ็บ" เพื่อแลกกับการเป็นที่หนึ่ง ใครจะเป็นคนจ่ายราคาที่แพงที่สุดในท้ายที่สุด

...ระหว่างคู่ขัดแย้งที่กำลังสู้กัน หรือคือ "คนทั้งโลก" ที่ต้องแบกรับภาระจากสงครามที่ไม่มีวันจบนี้