เหตุผลที่เราควรอนุญาตให้ตัวเอง "น้อยใจ" กุญแจสู่การเยียวยาใจที่บอบบาง

รู้ตัวเองว่าไม่ได้เป็นคนพูดเก่ง หรือมีบุคลิกภาพที่โดดเด่นอะไร แต่ลึก ๆ ก็อยากให้คนหันมาสนใจและมองเห็นเราบ้าง บางครั้งมันก็รู้สึกอ้างว้างเวลาที่เห็นคนอื่นดูสนุกสนาน เฮฮา แต่รู้สึกเหมือนไม่เห็นเราอยู่ในสายตา ไร้ตัวตน เมื่อบรรยากาศของความอึดอัดก่อตัวขึ้นในใจ จะทำยังไงถ้าเรารู้สึก “น้อยใจ” คนรอบตัวอยู่บ่อย ๆ แล้วผิดมั้ยที่บางครั้งเราก็อยากได้ความสนใจ อยากอยู่ในสายตาคนอื่นบ้าง? มาทำความเข้าใจกลไกของความรู้สึก “น้อยใจ” และเรียนรู้เรื่องนี้ไปพร้อม ๆ กับ อริษา เบ็ญอะดรัม นักจิตวิทยาคลินิก Me Center

ความรู้สึก ‘น้อยใจ’ เกิดขึ้นเพราะอะไร?

ความรู้สึกน้อยใจมักเกิดจากการที่ความต้องการทางใจบางอย่างไม่ได้รับการตอบสนอง ความรู้สึกน้อยใจเชื่อมโยงกับความต้องการพื้นฐานของมนุษย์ เช่น ความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่ง การถูกรับฟังหรือถูกมองเห็น หรือการมีคุณค่าในสายตาคนอื่นหรือคนที่เราให้ความสำคัญ

บางครั้งเมื่อความต้องการเหล่านี้ของเราไม่ได้รับการตอบสนอง คนเรามักจะตีความว่าเราไม่สำคัญหรือเราไม่มีคุณค่าในกลุ่มสังคมนั้น ๆ ในเชิงจิตวิทยาความน้อยใจไม่ได้เกิดจากเหตุการณ์ตรงหน้าเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากการตีความ ว่า “สิ่งที่เกิดขึ้น สะท้อนคุณค่าของเราอย่างไร” เราคาดหวังการใส่ใจ การยอมรับ หรือการถูกมองเห็น แต่กลับรู้สึกว่าไม่ได้รับ

ทำไมเราถึงรู้สึกเหงาท่ามกลางคนมากมาย?

ความเหงาเป็นความรู้สึกสากลที่สามารถเกิดขึ้นได้กับทุกคน แต่ความเหงาเป็นความรู้สึกที่มีความซับซ้อน และเป็นความรู้สึกส่วนบุคคล (Subjective Feeling) เป็นประสบการณ์ทางอารมณ์ที่ไม่ได้ขึ้นอยู่กับจำนวนคนรอบตัว แต่บางครั้งขึ้นอยู่กับคุณภาพของความเชื่อมโยงทางอารมณ์ (emotional connection) บ่อยครั้งเรารู้สึกเหงาเมื่ออยู่ท่ามกลางผู้คนแต่ไม่มีปฏิสัมพันธ์ซึ่งกันและกัน 

เนื่องจากมนุษย์มีสมองที่เป็น ‘สมองสังคม’ (Social Brain) ที่ต้องการการมีปฏิสัมพันธ์กับบุคคลอื่นในระดับที่เพียงพอ และเมื่อบุคคลเกิดการรับรู้ถึงปฏิสัมพันธ์กับบุคคลอื่นที่ไม่เพียงพอ จึงทำให้เกิด ‘ความเหงา’ ขึ้น   แต่บางครั้งบุคคลสามารถรู้สึกเหงาทั้ง ๆ ที่อยู่ท่ามกลางผู้คน มีปฏิสัมพันธ์ และมีบทบาททางสังคม แต่ยังคงรู้สึกเหงาได้ หากขาดความรู้สึกว่ามีใครเข้าใจ รับฟัง หรือยอมรับในตัวตนของเรา ในมุมมองนี้ความเหงาอาจเกิดจากการขาดการเชื่อมโยงทางอารมณ์ (emotional connection) มากกว่าการอยู่ลำพังทางกาย ความสัมพันธ์ที่ผิวเผินหรือขาดความปลอดภัยทางใจ ไม่สามารถตอบสนองความต้องการหรือความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งได้ จึงทำให้บุคคลรู้สึกโดดเดี่ยวหรือเหงาขึ้นแม้จะไม่ได้อยู่คนเดียว

ในทางจิตวิทยาความต้องการเช่นนี้ไม่ได้เกิดขึ้นแบบไม่มีเหตุผลและได้มีการอธิบายไว้ผ่าน ทฤษฎีความต้องการพื้นฐานของมนุษย์ (Maslow’s Hierarchy of Needs) ซึ่งมองว่ามนุษย์ไม่ได้ต้องการแค่การอยู่รอดทางกายแต่ยังต้องการการเติมเต็มทางอารมณ์ ความสัมพันธ์ และการยอมรับ โดยเฉพาะ 3 ระดับ ที่เกี่ยวข้องกับประเด็นนี้โดยตรงคือ

ความต้องการความรักและสังคม (Belongingness & Love Needs)

ความต้องการการได้รับการยกย่องนับถือในตนเอง (Esteem Needs)

ความต้องการพัฒนาศักยภาพของตน (Self-Actualization)

เมื่อความต้องการในระดับเหล่านี้ไม่ได้รับการตอบสนองจะไม่หายไปแต่จะแสดงออกมาในรูปแบบของอารมณ์เชิงลบ เช่น ความรู้สึกน้อยใจหรือความรู้สึกเหงาที่กล่าวถึงไปก่อนหน้า

การทำให้บรรยากาศทางใจ (ความคิด อารมณ์ ของตัวเราเอง) รวมถึงบรรยากาศของความสัมพันธ์กับคนอื่น ๆ ดีขึ้น ไม่จำเป็นต้องปรับทุกอย่างให้เป็นบวก ไม่ต้องฝืนคิดบวกหรือปฏิเสธอารมณ์เชิงลบทั้งหมด แต่เป็นการหันกลับมาทบทวนและทำความเข้าใจกับความต้องการ ความคิด และอารมณ์ของตัวเองอีกครั้ง การยอมรับความต้องการทางใจของตนเองโดยไม่ตำหนิ และตระหนักว่าความต้องการในการถูกใส่ใจและยอมรับเป็นเรื่องปกติเพื่อลดการกดทับอารมณ์และลดการสะสมความน้อยใจในระยะยาว 

สุดท้ายการทำให้บรรยากาศดีขึ้น จึงไม่ได้เกิดจากการเปลี่ยนตนเองให้สอดคล้องกับทุกสังคม หากแต่เกิดจากการตระหนักว่าเรามีทางเลือกในการเลือกอยู่ เลือกถอย หรือเลือกสร้างพื้นที่ที่เอื้อต่อการเป็นตัวของตัวเอง

 หากสนใจปรึกษาจิตแพทย์และนักจิตวิทยาคลินิก ติดต่อได้ที่

Me Center คริสตัล ดีไซน์ เซนเตอร์ (CDC) ชั้น 2 

โทร 085-355-2255

Me Center ศูนย์สมองและสุขภาพจิต ชั้น 8 โรงพยาบาลอินทรารัตน์ 

โทร 02-481-5555 ต่อ 8300

Me Center สาขาอโศก ชั้น 20 อาคาร 253 อโศก

Line Official: @mecenter (https://lin.ee/mCheDsu)