ลองเช็กด่วน 6 อาการ "สติไม่นิ่ง" คุณกำลังเผชิญสิ่งนี้อยู่หรือเปล่า?

นพ.เจษฎา ทองเถาว์ แพทย์เฉพาะทางสาขาจิตเวชศาสตร์ จิตแพทย์ประจำ รพ.พระศรีมหาโพธิ์ จ.อุบลราชธานี ได้โพสต์ข้อความลงบนเฟซบุ๊ก "คลินิกสุขภาพจิตนายแพทย์เจษฎา" โดยระบุว่า

6 อาการของคน“สติไม่นิ่ง”

ช่วงนี้คำว่า “สติไม่นิ่ง” ถูกพูดถึงขึ้นมาในกระแสข่าวและโซเชียล จนหลายคนอาจสงสัยว่าจริงๆแล้วมันหมายถึงอะไร สิ่งสำคัญคือคำนี้ไม่ควรถูกใช้เป็นคำด่า คำตัดสิน หรือคำวินิจฉัยใครง่ายๆเพราะในทางจิตวิทยา อาการที่ดูเหมือนใจไม่นิ่ง อาจเกิดได้จากหลายสาเหตุครับ ทั้งความเครียด การนอนไม่พอ ความกังวล ซึมเศร้า สมาธิสั้น หรือการอยู่ในโลกที่เต็มไปด้วยสิ่งกระตุ้นตลอดเวลา บทความนี้จึงไม่ได้มีไว้เพื่อตัดสินใคร แต่มีไว้เพื่อให้เราเข้าใจตัวเองและคนรอบข้างมากขึ้นครับ 

1. คิดเร็ว ตอบเร็ว จนไม่มีช่องว่างให้ทบทวน

เวลามีใครพูดอะไรที่กระทบใจ เราอาจตอบกลับทันทีโดยยังไม่ทันแยกว่า ประโยคนั้นออกจาก “ความจริง” หรือออกจาก “อารมณ์” เพราะสติไม่ได้แปลว่าต้องสงบตลอดเวลา แต่คือการมีพื้นที่เล็กๆระหว่างสิ่งกระตุ่นกับการตอบสนองครับ

2. ใจลอยง่าย อยู่ตรงนี้แต่ใจไปอยู่ที่อื่น 

ร่างกายอาจนั่งอยู่ตรงหน้า แต่ใจย้อนกลับไปคิดเรื่องเก่า คำพูดเก่า หรือความผิดพลาดเก่า งานวิจัยเคยพบว่าจิตใจมนุษย์หลุดจากสิ่งที่กำลังทำอยู่เกือบครึงหนึ่งของเวลาตื่น แต่ถ้ามันเกิดบ่อยจนกระทบชีวิต อาจเป็นสัญญาณว่าใจเรากำลังเหนื่อย

3. อารมณ์เปลี่ยนเร็ว เหมือนคลื่นที่ยังไม่ทันสงบ

เมื่อถูกสะกิดด้วยคำพูด หรือเหตุการณ์บางอย่าง สมองส่วนอารมณ์อาจทำงานนำหน้า สมองส่วนคิดวิเคราะหจึงตามไม่ทัน เราเลยอาจหงุดหงิด น้อยใจ หรือรู้สึกไม่ปลอดภัยขึ้นมาเร็วเกินกว่าที่ตัวเองตั้งใจ

4. คิดวนซ้ำๆเหมือนสมองกด replay ฉากเดิม

เราอาจคิดซ้ำว่า “เมื่อกี้พูดผิดไหม” “เขาจะมองเราแย่หรือเปล่า” หรือ “ทำไมตอนนั้นเราไม่ทำอีกแบบ” ซึ่งการทบทวนตัวเองเป็นเรื่องดีถ้ามันนำไปสู่การเรียนรู้ แต่ถ้ามันกลายเป็นการวนซ้ำโดยไม่มีทางออก ใจก็จะยิ่งหลุดจากปัจจุบันครับ

5. อยู่กับสิ่งใดสิ่งหนึ่งได้น้อยลง

ในยุคดิจิทัล สมองเราถูกฝึกให้เปลี่ยนฉากเร็วเหมือนคลิปสั้น แจ้งเตือนหนึ่งครั้งก็ดึงเราออกจากงาน ความเห็นหนึ่งประโยคก็ดึงเราออกจากความสงบ จนเราอาจเริ่มอ่านอะไรยาวๆไม่จบ ฟังใครนานๆแล้วหลุด หรือพักทั้งทีก็ยังพักแบบใจไม่ว่างครับ 

6. ควบคุมตัวเองได้ยาก ทั้งที่ไม่ได้อยากเป็นแบบนั้น

หลายคนไม่ได้ตั้งใจจะพูดแรง ไม่ได้ตั้งใจจะหงุดหงิด หรือทำให้คนอื่นเสียใจ แต่พออารมณ์ผ่านไปกลับรู้สึกผิดและถามตัวเองว่า “เมื่อกี้เราเป็นอะไรไป” เพราะบางครั้งคนที่ดูไม่นิ่งภายนอก อาจไม่ใช่คนไม่ดี แต่อาจเป็นคนที่ข้างในกำลังมีคลื่นลมแรงมากครับ

สุดท้ายแล้ว คำว่า “สติไม่นิ่ง” ถ้าใช้โจมตีคนอื่น มันอาจกลายเป็นคำที่ทำร้ายกันได้ง่ายมาก แต่ถ้าใช้สำรวจตัวเอง มันอาจช่วยให้เราถามว่า ช่วงนี้ใจเราอยู่กับปัจจุบันแค่ไหน เรายังมีพื้นที่เล็กๆพอไหมที่จะหยุดก่อนพูด หายใจก่อนตัดสิน และกลับมาเป็นผู้กำกับชีวิตตัวเอง แทนที่จะปล่อยให้อารมณ์เป็นคนตัดต่อฉากต่อไปของชีวิตเรา