สัญญาณเปลี่ยน “ขั้วใหม่” ส่งแรงสะเทือนถึงสหรัฐฯ

รศ.ดร.สมชาย ภาคภาสต์วิวัฒน์ ผู้เชี่ยวชาญด้านเศรษฐกิจและความมั่นคงระหว่างประเทศให้สัมภาษณ์ ดร.ชวัลน์ จันทร์ทรัพย์ ในรายการ มอร์นิ่ง โฟกัส ทาง TNN16 วิคราะห์ระเบียบโลกใหม่ 2026: เมื่อ "ลอนดอน" ขยับหา "ปักกิ่ง" และดุลอำนาจที่สหรัฐฯ อาจไม่ได้เป็นผู้ผูกขาดอีกต่อไป

อาจารย์สมชาย อธิบายว่าเดิมทีเราจะคุ้นชินกันเป็นอย่างดีอยู่แล้วในเรื่อง New World Order หรือระเบียบโลกใหม่ที่นำโดยสหรัฐฯ ซึ่งตามทฤษฎีแล้วระบบแบบขั้วอำนาจเดี่ยวเกิดขึ้นชัดเจนหลังจากสิ้นสุดสงครามเย็น ระหว่างสหรัฐฯ กับอดีตสหภาพโซเวียต หลังจากชัยชนะของสหรัฐฯ ลุงแซมได้สวมหมวกใบใหม่เป็นผู้นำโลก กำหนดกฏเกณฑ์โลก ไม่ว่าจะเป็นทางด้านเศรษกิจ ผ่านเครื่องมือสำคัญคือเงินดอลลาร์ ด้านความมั่นคง คือการที่ สหรัฐฯ ทำหน้าที่เป็นตำรวจโลก และยังมีความพยายามส่งผ่าน ถ่ายป้อนอุดมการณ์เสรีนิยมให้ทั่วโลกเดินตาม อาจารย์สมชาย มองว่าจากภาพกว้างๆเราเองจะเห็นว่าระบบดังกล่าวนี้กำลังเปลี่ยนไปและถูกท้าทาย

"โลกของเรากำลังเปลี่ยนไป แบบไม่อาจย้อนกลับมาใหม่ เปรียบเหมือนกับตอนที่ซีซาร์ กำลังจะข้ามแม่น้ำรูบิคอน ไปโจมตีอิตาลี ครั้นนั้นซีซาร์บอกว่า หากข้ามไปแล้วพวกเราไม่สามารถย้อนกลับมาได้ใหม่แล้วนะ.."

Gนี่คือสิ่งที่อาจารย์สมชายอุปมาออกมาอย่างเฉียบคมและชัดเจน เพราะในเชิงประวัติศาสตร์ เมื่อซีซาร์ข้ามแม่น้ำรูบิคอนพร้อมกองทัพ เขาได้ละเมิดกฎเหล็กของสภาซีเนต ซึ่งหมายถึงการประกาศสงครามและการสิ้นสุดของระเบียบสาธารณรัฐเดิม เพื่อก้าวเข้าสู่ยุคจักรวรรดิที่โครงสร้างอำนาจเปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง เมื่อนำมาเปรียบกับระเบียบโลกในปัจจุบัน ความหมายคือ ระเบียบโลกแบบเก่าที่มีสหรัฐฯ เป็นศูนย์กลางเพียงหนึ่งเดียวนั้นได้ถูกท้าทายจนโครงสร้างเดิมแตกร้าวไปแล้ว การที่พันธมิตรที่ใกล้ชิดที่สุดอย่างอังกฤษข้ามเส้นไปหารือกับจีน คือการข้ามแม่น้ำรูบิคอนนั้นเอง

โลกจะไม่มีวันกลับไปเป็นแบบ Unipolar หรือขั้วเดียวที่ทุกคนยอมรับกฎจากวอชิงตันได้เหมือนเดิมอีกต่อไป เราได้ก้าวเข้าสู่ดินแดนใหม่ที่เต็มไปด้วยความผันผวน การแบ่งขั้ว และการช่วงชิงอำนาจในรูปแบบที่ซับซ้อนกว่าเดิม ซึ่งผลลัพธ์สุดท้ายจะเป็นอย่างไรนั้น ยังไม่มีใครคาดเดาได้ แต่ที่แน่ๆ คือ "โลกใบเดิม" ได้หายไปแล้ว

ในโลกที่เป็นระเบียบแบบขั้วเดียว (Unipolar World) เริ่มสั่นคลอน ปรากฏการณ์การเดินทางไปเยือนกรุงปักกิ่งของ เคียร์ สตาเมอร์ นายกรัฐมนตรีอังกฤษ เมื่อช่วงปลายเดือนมกราคมที่ผ่านมา จึงกลายเป็น "หมุดหมาย" สำคัญที่ตอกย้ำการเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างอำนาจโลกที่น่าสนใจ 

ความเชื่อมั้นสหรัฐฯ เริ่มเสื่อมถอย กับทางเลือกของ "พันธมิตรเบอร์ต้น"

เดิมทีอังกฤษเปรียบเสมือนเงาตามตัวของสหรัฐฯ ในนโยบายต่างประเทศ แต่การที่สตาเมอร์เลือกเดินเข้าหาจีนด้วยตัวเอง แม้จะถูกกดดันจากฝ่ายค้านอย่างหนัก สะท้อนให้เห็นว่า "ความเชื่อมั่นต่อสหรัฐฯ ในฐานะผู้นำโลกกำลังลดลง" ไม่ว่าจะเป็นประเด็นความผันผวนทางการเมืองภายในของสหรัฐฯ หรือนโยบายเศรษฐกิจที่เน้นการปกป้องตัวเองมากขึ้น ทำให้อังกฤษต้องดำเนินนโยบายแบบ "Pragmatism" หรือเน้นผลสัมฤทธิ์ที่กินได้ ซึ่งเป็นการช่วยพยุงเศรษฐกิจอังกฤษที่กำลังซบเซา

พญามังกรในบทบาท "ศูนย์กลาง" ของขั้วอำนาจทางเลือก

ความเคลื่อนไหวของ สี จิ้นผิง นั้นน่าสนใจยิ่งกว่า เพราะในห้วงเวลาเดียวกับการพบผู้นำอังกฤษ เขายังได้ต่อสายตรงหารือกับ วลาดิเมียร์ ปูติน ผู้นำรัสเซีย เพื่อย้ำเตือนถึงความสัมพันธ์แบบ "ไร้ขีดจำกัด" สามารถวิเคราะห์ได้ว่าจีนจีนเล่นบทมหาอำนาจผู้มีอารยธรรมที่พร้อมเปิดรับการค้ากับตะวันตก (อังกฤษ/ยุโรป) และในอีกด้านคือความเข้มแข็งระหว่างพันธมิตร และสะท้อนการเป็นกระดูกสันหลังให้รัสเซียในเชิงยุทธศาสตร์และความมั่นคง

ระเบียบโลกใหม่ 2026: โลกที่ไม่มีใครยอมเป็นเบี้ย

สถานการณ์นี้ชี้ให้เห็นว่าโลกกำลังก้าวเข้าสู่ยุค "Multipolarity" หรือหลายขั้วอำนาจอย่างเต็มตัว

• รัสเซีย ต้องการขั้วอำนาจที่คานกับ NATO

• จีน ต้องการเป็นศูนย์กลางการค้าและเทคโนโลยีใหม่ (AI/Clean Energy)

• อังกฤษ ต้องการพื้นที่ยืนที่มั่นคงกว่าเดิมเพื่อความอยู่รอดหลัง Brexit
  

สรุปบทวิเคราะห์จากการสัมภาษณ์ อาจารย์สมชาย สะท้อนภาพว่าโลกปัจจุบัน ได้ก้าวข้ามจุดที่ไม่อาจย้อนกลับมาเป็นแบบเดิมได้อีกต่อไป

การที่นายกฯอังกฤษเดินทางไปเยือนจีน แม้จะถูกฝ่ายค้านรุมต่อว่า เป็นการเชื่อมรอยร้าวระหว่างขั้วอำนาจใหม่ อาจเป็นการส่ง "สัญญาณ" ว่าระเบียบโลกขั้วเดี่ยวที่มีสหรัฐฯ เป็นศูนย์กลางนั้นกำลังจะสิ้นสุดลงแล้ว เหมือนกับจูเลียส ซีซาร์ ที่ตัดสินใจควบม้าข้ามแม่น้ำรูบิคอน 

บทเรียนสำคัญสำหรับประเทศไทยคือ ในโลกที่มหาอำนาจต่างพยายามหาทางรอดด้วยการแสวงหาพันธมิตรที่หลากหลาย การยึดติดกับขั้วใดขั้วหนึ่งเพียงอย่างเดียวคือความเสี่ยง ยุคสมัยนี้ไม่ใช่ยุคของการเลือกข้าง แต่เป็นยุคของการบริหารความสัมพันธ์เพื่อรักษาสมดุลในวันที่พรมแดนอำนาจถูกขีดเขียนขึ้นมาใหม่ ในวันที่กระแสอำนาจโลกเปลี่ยนทิศและน้ำในแม่น้ำรูบิคอนไม่มีวันไหลย้อนกลับ ผู้ที่รอดชีวิตไม่ใช่คนที่แข็งแกร่งที่สุด แต่คือคนที่อ่านทิศทางน้ำได้ขาดที่สุด