อาหารต้านการอักเสบ อาจช่วยลดเสี่ยงภาวะสมองเสื่อม แม้มีสัญญาณเริ่มต้นของโรคอัลไซเมอร์

การเลือกรับประทานอาหารในแต่ละวัน ไม่ได้ส่งผลแค่ต่อสุขภาพกายเท่านั้น แต่ยังอาจมีบทบาทสำคัญในการปกป้องสมองในระยะยาวด้วย งานวิจัยใหม่ที่ตีพิมพ์ในวารสารทางการแพทย์ JAMA Network Open พบว่า ผู้ที่รับประทานอาหารที่มีคุณสมบัติต้านการอักเสบ มีแนวโน้มเกิดภาวะสมองเสื่อมน้อยลง แม้ในกลุ่มที่มีตัวบ่งชี้ทางชีวภาพซึ่งบ่งชี้ความเสี่ยงต่อโรคอัลไซเมอร์แล้วก็ตาม

นักวิจัยติดตามผู้ใหญ่ชาวสวีเดนอายุ 60 ปีขึ้นไป จำนวนกว่า 1,800 คน ซึ่งยังไม่มีภาวะสมองเสื่อมในช่วงเริ่มต้นการศึกษา โดยประเมินรูปแบบการรับประทานอาหารเป็นเวลา 6 ปี พร้อมตรวจตัวบ่งชี้ทางชีวภาพในเลือด 3 ชนิดที่เกี่ยวข้องกับโรคอัลไซเมอร์และความเสียหายของเซลล์ประสาท ก่อนติดตามผลต่อเนื่องนานสูงสุด 15 ปี

ผลการศึกษาพบว่า มีผู้เข้าร่วม 240 คนได้รับการวินิจฉัยว่ามีภาวะสมองเสื่อม แต่ผู้ที่มีรูปแบบการรับประทานอาหารที่ก่อให้เกิดการอักเสบต่ำ มีโอกาสเกิดภาวะสมองเสื่อมน้อยกว่าอย่างมีนัยสำคัญ

ที่น่าสนใจคือ ในกลุ่มที่มีระดับโปรตีน p-tau217 ซึ่งเป็นตัวบ่งชี้สำคัญของโรคอัลไซเมอร์ในระดับสูง ผู้ที่รับประทานอาหารต้านการอักเสบอย่างสม่ำเสมอ มีความเสี่ยงเกิดภาวะสมองเสื่อมลดลงถึง 29% เมื่อเทียบกับผู้ที่รับประทานอาหารก่อการอักเสบมากกว่า

อาหารต้านการอักเสบคืออะไร

แม้จะไม่มีแผนการรับประทานอาหารที่เรียกว่า "อาหารต้านการอักเสบ" อย่างเป็นทางการ แต่โดยทั่วไปหมายถึงรูปแบบการกินที่ช่วยลดการอักเสบเรื้อรังในร่างกาย ซึ่งมักประกอบด้วย

• ผักและผลไม้หลากหลายสี
• ธัญพืชเต็มเมล็ด
• ถั่วและเมล็ดพืช
• พืชตระกูลถั่ว
• ปลาและอาหารที่มีไขมันดี
• น้ำมันมะกอก
• ขณะเดียวกันควรลดการบริโภค
• อาหารแปรรูปและอาหารแปรรูปพิเศษ
• เครื่องดื่มที่มีน้ำตาล
• เนื้อแดงและเนื้อสัตว์แปรรูป
• ขนมหวานและอาหารไขมันสูง

รูปแบบการรับประทานเช่นนี้มีความคล้ายคลึงกับ อาหารเมดิเตอร์เรเนียน ซึ่งได้รับการยอมรับว่าดีต่อหัวใจและสมองมาอย่างต่อเนื่อง

การอักเสบเกี่ยวข้องกับสมองอย่างไร

การอักเสบเป็นกลไกป้องกันตามธรรมชาติของร่างกายเมื่อเกิดการติดเชื้อหรือบาดเจ็บ แต่หากเกิดการอักเสบเรื้อรังในระดับต่ำเป็นเวลานาน อาจส่งผลเสียต่อระบบต่าง ๆ ของร่างกาย รวมถึงสมอง

นักวิจัยเชื่อว่าการอักเสบเรื้อรังสามารถ

• ทำลายหลอดเลือดที่หล่อเลี้ยงสมอง
• ส่งผลเสียต่อเซลล์ประสาท
• กระตุ้นเซลล์ภูมิคุ้มกันในสมองให้เกิดการอักเสบต่อเนื่อง

ปัจจัยเหล่านี้อาจเร่งการเสื่อมของสมองและเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะสมองเสื่อม อย่างไรก็ตาม ภาวะสมองเสื่อมยังเกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน ทั้งพันธุกรรม อายุ โรคหลอดเลือด โรคประจำตัว การสูบบุหรี่ การดื่มแอลกอฮอล์ และพฤติกรรมการใช้ชีวิต

ผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นอัลไซเมอร์ควรทำอย่างไร

ผู้เชี่ยวชาญระบุว่า ผลการศึกษานี้เป็นหลักฐานสนับสนุนให้หันมารับประทานอาหารเพื่อสุขภาพมากขึ้น แต่ยังไม่สามารถสรุปได้ว่าอาหารต้านการอักเสบสามารถป้องกันโรคอัลไซเมอร์หรือภาวะสมองเสื่อมได้โดยตรง เนื่องจากเป็นการศึกษาเชิงสังเกต ไม่ใช่การทดลองแบบสุ่ม

นอกจากนี้ ข้อมูลอาหารมาจากแบบสอบถามที่ผู้เข้าร่วมตอบด้วยตนเอง และการศึกษาดำเนินในผู้สูงอายุชาวสวีเดน จึงอาจไม่สามารถอ้างอิงกับประชากรทุกประเทศได้ทั้งหมด

อย่างไรก็ตาม งานวิจัยสะท้อนให้เห็นว่า แม้จะเปลี่ยนแปลงอายุหรือพันธุกรรมไม่ได้ แต่การเลือกรับประทานอาหารและดูแลสุขภาพยังเป็นปัจจัยเสี่ยงที่สามารถปรับเปลี่ยนได้

นอกจากอาหารแล้ว ควรดูแลสมองอย่างไร

ผู้เชี่ยวชาญแนะนำให้ดูแลสุขภาพสมองแบบองค์รวม ได้แก่

• ออกกำลังกายเป็นประจำ
• ควบคุมความดันโลหิต ระดับไขมัน และน้ำตาลในเลือด
• งดสูบบุหรี่
• จำกัดการดื่มแอลกอฮอล์
• นอนหลับให้เพียงพอ
• พบปะผู้คนและทำกิจกรรมทางสังคม
• ฝึกสมองอย่างสม่ำเสมอ เช่น อ่านหนังสือ เรียนรู้ทักษะใหม่ หรือทำกิจกรรมที่ใช้ความคิด
• ประโยชน์ไม่ได้มีแค่สมอง

รูปแบบการรับประทานอาหารต้านการอักเสบยังสัมพันธ์กับการลดความเสี่ยงของโรคเรื้อรังหลายชนิด ได้แก่

• โรคหัวใจและหลอดเลือด
• โรคหลอดเลือดสมอง
• เบาหวานชนิดที่ 2
• มะเร็งบางชนิด
• ภาวะอ้วนและความผิดปกติของระบบเผาผลาญ

ผู้เชี่ยวชาญจึงแนะนำว่า ไม่จำเป็นต้องมองหา "ซูเปอร์ฟู้ด" เพียงชนิดเดียว แต่ควรให้ความสำคัญกับรูปแบบการรับประทานอาหารโดยรวม เช่น เพิ่มผัก ผลไม้ และธัญพืชเต็มเมล็ด เลือกรับประทานถั่วหรือผลไม้แทนขนมขบเคี้ยว และเปลี่ยนจากเครื่องดื่มหวานเป็นน้ำเปล่า เพราะการเปลี่ยนแปลงเล็ก ๆ ที่ทำได้อย่างต่อเนื่อง อาจส่งผลดีต่อสุขภาพสมองและสุขภาพโดยรวมในระยะยาว

อ้างอิง: งานวิจัยจาก JAMA Network Open และบทสัมภาษณ์ ดร.ลีนา เวน ผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพของ CNN (เผยแพร่วันที่ 6 กรกฎาคม 2026)