เนเธอร์แลนด์ใช้ AI หากติกา “บอร์ดเกม” จากแผ่นหินโบราณอายุ 2,000 ปี

ทีมนักวิจัยจากมหาวิทยาลัย ไลน์เดิน (Leiden University) และมาสทริคต์ (Maastricht University) ประเทศเนเธอร์แลนด์ ใช้เทคโนโลยีสแกน 3 มิติ และปัญญาประดิษฐ์ AI วิเคราะห์แผ่นหินโบราณที่เชื่อว่าเป็นบอร์ดเกม เพื่อหาวิธีการเล่นมันอย่างถูกต้อง

ต้นกำเนิดของเกมลึกลับจากเมืองโรมันโบราณ

แผ่นหินปูนซึ่งเป็นต้นทางของการศึกษานี้ ถูกค้นพบในเมืองโรมันโบราณที่ชื่อว่าโครีโอวาลลุม (Coriovallum) ซึ่งตั้งอยู่ในพื้นที่ของเมืองเฮียร์เลิน (Heerlen) ประเทศเนเธอร์แลนด์ โดยโครีโอวาลลุม (Coriovallum) ในอดีตถือเป็นศูนย์กลางทางการทหารและการค้าในยุคจักรวรรดิโรมัน

ตัวแผ่นหินมีอายุประมาณ 1,700-2,000 ปี บนผิวหินมีเส้นตรงและเส้นทแยงสลักเป็นรูปตาราง ซึ่งไม่ตรงกับกระดานเกมโบราณอื่น ๆ ที่เคยค้นพบมาก่อนหน้านี้ ทำให้นักโบราณคดีเชื่อว่า นี่คือบอร์ดเกมของคนในยุคโบราณแต่ไม่สามารถระบุได้ว่ามีกติกาการเล่นอย่างไร

สิ่งที่น่าสนใจเกี่ยวกับแผ่นหินนี้ คือบางเส้นบนกระดานมีร่องรอยการสึกหรอมากเป็นพิเศษ บ่งชี้ว่ามีการเคลื่อนตัวหมากผ่านตำแหน่งเหล่านั้นซ้ำ ๆ เป็นเวลานาน

AI ถูกนำมาใช้หา “วิธีการเล่น”

ทีมวิจัยจากมหาวิทยาลัยไลน์เดิน (Leiden University) และมหาวิทยาลัยมาสทริคต์ (Maastricht University)  ได้นำเทคโนโลยีสแกน 3 มิติ (3D scanning) มาวิเคราะห์ผิวหน้าของแผ่นหินอย่างละเอียด จากนั้นจึงใช้ AI จำลองเกมตัวเกมขึ้นมาหลาย ๆ แบบ เพื่อทดสอบกติกาการเล่น

จากการวิเคราะห์ ทีมวิจัยเรียกเกมโบราณนี้ว่า ลูดุส โครีโอวาลลี (Ludus Coriovalli) ตามชื่อเมืองที่พบบนแผ่นกระดาน ผลจากการจำลองบ่งชี้ว่า เกมนี้มีลักษณะเป็นเกมกลยุทธ์แบบ “ปิดล้อมและปิดทาง” (Blocking หรือ Hunting Strategy Game) โดยการเล่น ผู้เล่นสองฝ่ายมีจะจำนวนหมากที่ไม่เท่ากัน ฝ่ายหนึ่งจะพยายามหลบหนีหรือเคลื่อนที่ให้ได้มากที่สุด อีกฝ่ายจะพยายามล้อมหรือปิดเส้นทางของคู่แข่ง เป้าหมายสำคัญคือทำให้อีกฝ่าย “ไม่สามารถเดินต่อได้”

ลักษณะโดยรวมมีความคล้ายกับเกมล่าหรือเกมปิดทางของยุโรปในยุคกลาง แต่โครงสร้างกระดานและเส้นทางเดินของหมากแตกต่างออกไปอย่างชัดเจน

หัวใจของงานวิจัยนี้ไม่ได้อยู่ที่เส้นที่ถูกสลักไว้เท่านั้น แต่อยู่ที่ตำแหน่งซึ่งสึกหรอมากเป็นพิเศษ รอยสึกสะท้อนพฤติกรรมการละเล่นในอดีต เช่น ช่องที่หมากผ่านบ่อย เส้นทางที่มีการเลื่อนหรือขยับหมากซ้ำ ๆ รวมไปถึงตำแหน่งที่น่าจะเป็นจุดปะทะหรือจุดปิดทาง

เมื่อปัญญาประดิษฐ์ AI จำลองการเล่นด้วยกติกาหลายรูปแบบ หากกติกาใดสร้างรอยสึกเสมือนหรือ ใกล้เคียงกับที่ปรากฎบนกระดานมากที่สุด กติกานั้นจะถูกจัดอยู่ในกลุ่ม กติกาที่มีความเป็นไปได้สูงว่าจะเป็นของเกมเกมนี้

แม้ว่าผลการจำลองจะให้ภาพที่น่าเชื่อถือมากขึ้น แต่นักวิจัยย้ำอย่างชัดเจนว่าปัญญาประดิษฐ์ AI ไม่สามารถยืนยันได้ว่า นี่คือกติกาที่ชาวโรมันใช้จริง 100% สิ่งที่ได้คือกติกาที่มีความเป็นไปได้มากที่สุด ภายใต้ข้อมูลที่หลงเหลืออยู่ รูปแบบการเล่นในอดีตอาจแตกต่างจากการจำลองในรายละเอียดบางจุด กล่าวอีกนัยหนึ่งปัญญาประดิษฐ์ AI ทำหน้าที่เป็นเครื่องมือช่วยตีกรอบความเป็นไปได้ ไม่ใช่การฟื้นคืนกติกาจริงอย่างสมบูรณ์

งานวิจัยชิ้นนี้ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารวิชาการด้านโบราณคดีชั้นนำอย่าง Antiquity: https://www.cambridge.org/core/journals/antiquity/article/ludus-coriovalli-using-artificial-intelligencedriven-simulations-to-identify-rules-for-an-ancient-board-game/E5644BD43F8A5DC86DD1183A3E645ED9