เปิดหลักเกณฑ์สร้างวัด วัดคาทอลิก และมัสยิด ต่างกันอย่างไร

การจัดตั้งศาสนสถานในประเทศไทยมีหลักเกณฑ์แตกต่างกันตามกฎหมายและระเบียบที่เกี่ยวข้องกับแต่ละศาสนา โดยในส่วนของ วัดในพระพุทธศาสนา วัดคาทอลิก และมัสยิด มีบทบัญญัติหรือระเบียบกำหนดแนวทางการดำเนินการไว้ ขณะที่ศาสนสถานของศาสนาคริสต์นิกายโปรเตสแตนต์ ศาสนาพราหมณ์-ฮินดู และศาสนาซิกข์ ตามข้อมูลต้นฉบับระบุว่ายังไม่มีบทบัญญัติแห่งกฎหมายกำหนดหลักเกณฑ์ในลักษณะเดียวกัน

เปิด 4 เงื่อนไขหลัก การสร้างและตั้งวัดในพระพุทธศาสนา

สำหรับการตั้งวัดในพระพุทธศาสนา มีหลักเกณฑ์สำคัญตาม กฎกระทรวง การสร้าง การตั้ง การรวม การย้าย และการยุบเลิกวัด การขอรับพระราชทานวิสุงคามสีมา และการยกวัดร้างขึ้นเป็นวัดมีพระภิกษุอยู่จำพรรษา พ.ศ. 2559

ข้อมูลที่นำมาเปรียบเทียบระบุเงื่อนไขสำคัญ 4 ด้าน ได้แก่

- ขนาดที่ดิน ต้องมีเนื้อที่ไม่น้อยกว่า 6 ไร่

- ระยะห่างจากวัดอื่น ไม่น้อยกว่า 2 กิโลเมตร

- จำนวนประชาชนในท้องถิ่นที่นับถือพระพุทธศาสนา ไม่น้อยกว่า 1,000 คน

- จำนวนเงินสำหรับดำเนินการก่อสร้าง ไม่น้อยกว่า 200,000 บาท

หลักเกณฑ์ดังกล่าวทำให้การพิจารณาตั้งวัดมีองค์ประกอบทั้งด้านพื้นที่ จำนวนประชากรในชุมชน ระยะห่างระหว่างศาสนสถาน และความพร้อมด้านการก่อสร้างประกอบกัน

ตั้งวัดคาทอลิก มีหลักเกณฑ์ระยะห่างและจำนวนศาสนิกชน

ส่วนการจัดตั้งวัดคาทอลิก อ้างอิง ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยแนวทางพิจารณาในการจัดตั้งวัดบาทหลวงโรมันคาทอลิก พ.ศ. 2564 โดยข้อมูลต้นฉบับสรุปเงื่อนไขที่นำมาเปรียบเทียบไว้ 2 ด้าน คือ

- ต้องอยู่ห่างจากวัดอื่นไม่น้อยกว่า 20 กิโลเมตร

- ต้องมีศาสนิกชนในท้องถิ่นที่นับถือไม่น้อยกว่า 200 คน

เมื่อเทียบกับหลักเกณฑ์ของวัดในพระพุทธศาสนา จะเห็นว่าตัวเลขที่กำหนดในแต่ละด้านแตกต่างกัน โดยเฉพาะระยะห่างและจำนวนศาสนิกชน ซึ่งเป็นไปตามระเบียบที่ใช้กำกับการพิจารณาของแต่ละศาสนา

การสร้างมัสยิด ไม่กำหนดตัวเลขขั้นต่ำตามข้อมูลที่นำมาเปรียบเทียบ

สำหรับมัสยิด แหล่งข้อมูลอ้างถึง กฎกระทรวง ฉบับที่ 2 (พ.ศ. 2542) ออกตามความในพระราชบัญญัติการบริหารองค์กรศาสนาอิสลาม พ.ศ. 2540

ข้อมูลที่นำมาเปรียบเทียบระบุว่า ไม่มีการกำหนดตัวเลขหรือจำนวนขั้นต่ำในลักษณะเดียวกับเกณฑ์ที่ยกมาของวัดในพระพุทธศาสนาและวัดคาทอลิก เช่น จำนวนศาสนิกชนขั้นต่ำหรือระยะห่างขั้นต่ำตามตัวเลขข้างต้น

อย่างไรก็ตาม การไม่กำหนด “ตัวเลขขั้นต่ำ” ในประเด็นที่นำมาเปรียบเทียบ ไม่ได้หมายความว่าการดำเนินการสามารถทำได้โดยไม่มีขั้นตอนหรือหลักเกณฑ์อื่น เนื่องจากยังต้องเป็นไปตามกฎหมายและกระบวนการที่เกี่ยวข้องกับการจัดตั้งและจดทะเบียนมัสยิด

ทำไมหลักเกณฑ์ของแต่ละศาสนาจึงไม่เหมือนกัน?

ประเด็นสำคัญคือ การจัดตั้งศาสนสถานทั้ง 3 ประเภทไม่ได้อยู่ภายใต้กฎหมายฉบับเดียวกัน แต่มีฐานกฎหมายและระเบียบเฉพาะที่เกี่ยวข้องกับแต่ละศาสนา

วัดในพระพุทธศาสนาอ้างอิงกฎกระทรวง พ.ศ. 2559 วัดคาทอลิกมีระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี พ.ศ. 2564 เป็นแนวทางพิจารณา ส่วนมัสยิดอยู่ภายใต้กฎหมายว่าด้วยการบริหารองค์กรศาสนาอิสลามและกฎกระทรวงที่เกี่ยวข้อง

ดังนั้น หากจะเปรียบเทียบว่าการจัดตั้งศาสนสถานประเภทใดมีเงื่อนไขมากหรือน้อยกว่า จำเป็นต้องพิจารณาทั้งฐานกฎหมาย วัตถุประสงค์ และกระบวนการของแต่ละศาสนาควบคู่กัน ไม่ควรพิจารณาเฉพาะตัวเลขใดตัวเลขหนึ่ง

สรุปหลักเกณฑ์ที่นำมาเปรียบเทียบ

ศาสนสถาน| ที่ดินขั้นต่ำ| ระยะห่าง| ศาสนิกชน| เงินก่อสร้าง

วัดในพระพุทธศาสนา| 6 ไร่| 2 กม.| 1,000 คน| 200,000 บาท

วัดคาทอลิก| ไม่ระบุในข้อมูลชุดนี้| 20 กม.| 200 คน| ไม่ระบุในข้อมูลชุดนี้

มัสยิด| ไม่กำหนดตัวเลขขั้นต่ำตามประเด็นที่นำมาเปรียบเทียบ| ไม่กำหนดตัวเลขขั้นต่ำตามประเด็นที่นำมาเปรียบเทียบ| ไม่กำหนดตัวเลขขั้นต่ำตามประเด็นที่นำมาเปรียบเทียบ| ไม่กำหนดตัวเลขขั้นต่ำตามประเด็นที่นำมาเปรียบเทียบ

กฎหมายและระเบียบอ้างอิง

1. กฎกระทรวง การสร้าง การตั้ง การรวม การย้าย และการยุบเลิกวัด การขอรับพระราชทานวิสุงคามสีมา และการยกวัดร้างขึ้นเป็นวัดมีพระภิกษุอยู่จำพรรษา พ.ศ. 2559

2. ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยแนวทางพิจารณาในการจัดตั้งวัดบาทหลวงโรมันคาทอลิก พ.ศ. 2564

3. กฎกระทรวง ฉบับที่ 2 (พ.ศ. 2542) ออกตามความในพระราชบัญญัติการบริหารองค์กรศาสนาอิสลาม พ.ศ. 2540

4. สรุปผลการดำเนินการตามรายงานการพิจารณาศึกษาของคณะกรรมาธิการการศาสนา คุณธรรม จริยธรรม ศิลปะและวัฒนธรรม วุฒิสภา