ปอกเปลือกขบวนการนอมินี ทลาย "ล้งจีน" กินรวบวงจรต้นน้ำยันปลายน้ำ

เมื่อพื้นที่ปลูกเพิ่มขึ้น แต่รายได้เกษตรกรกลับลดลง

สถานการณ์ราคามะพร้าวน้ำหอมที่ตกต่ำในช่วงปี 2568 ต่อเนื่องถึงต้นปี 2569 ส่งผลกระทบต่อเกษตรกรจำนวนมากในพื้นที่ภาคกลาง โดยเฉพาะใน 4 จังหวัดหลัก ได้แก่ ราชบุรี สมุทรสาคร นครปฐม และสมุทรสงคราม ซึ่งเป็นแหล่งผลิตมะพร้าวน้ำหอมสำคัญของประเทศ

ข้อมูลจาก กรมส่งเสริมการเกษตรระบุว่า ปัจจุบันประเทศไทยมีพื้นที่ปลูกมะพร้าวอ่อนและมะพร้าวน้ำหอมรวมกันประมาณ 168,878 ไร่ โดยจังหวัดราชบุรีมีพื้นที่ปลูกมากที่สุดประมาณ 52,377 ไร่ รองลงมาคือจังหวัดสมุทรสาครประมาณ 31,169 ไร่ ขณะที่นครปฐมและสมุทรสงครามมีพื้นที่ปลูกกระจายอยู่ในระดับรองลงมา

เมื่อพิจารณาในเชิงโครงสร้างการผลิต พบว่าเกษตรกรจำนวนมากพึ่งพาพืชชนิดนี้เป็นรายได้หลัก การเปลี่ยนแปลงของราคาจึงส่งผลโดยตรงต่อเศรษฐกิจฐานรากในพื้นที่ปลูก

ในช่วงที่ผ่านมา เกษตรกรจำนวนไม่น้อยหันมาขยายพื้นที่ปลูกมะพร้าวตามกระแสราคาที่เคยอยู่ในระดับสูงในอดีต ทำให้ผลผลิตเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง เมื่อเข้าสู่ช่วงที่ต้นมะพร้าวให้ผลผลิตพร้อมกันจำนวนมาก จึงทำให้มะพร้าวออกสู่ตลาดในปริมาณสูง

ข้อมูลการติดตามสถานการณ์ผลผลิตระบุว่า มะพร้าวน้ำหอมจากพื้นที่หลักออกสู่ตลาดเฉลี่ย มากกว่า 2 ล้านลูกต่อวัน ในช่วงฤดูผลผลิต ซึ่งเป็นระดับที่สูงเมื่อเทียบกับความต้องการในตลาดบางช่วงเวลา

เมื่อปริมาณผลผลิตเพิ่มขึ้นพร้อมกันจำนวนมาก ราคาหน้าสวนจึงปรับตัวลดลงอย่างรวดเร็ว หลายพื้นที่รายงานว่าราคามะพร้าวน้ำหอมลดลงเหลือเพียง 2 ถึง 5 บาทต่อลูก ต่ำกว่าต้นทุนการผลิตเฉลี่ยของเกษตรกรที่อยู่ราว 4 ถึง 5 บาทต่อลูก ทำให้เกษตรกรจำนวนมากต้องแบกรับภาวะขาดทุน

ในเวลาเดียวกัน ตลาดส่งออกหลักอย่างจีนเริ่มมีการแข่งขันสูงขึ้นจากประเทศผู้ผลิตรายใหม่ โดยเฉพาะเวียดนามที่สามารถส่งออกมะพร้าวเข้าสู่ตลาดจีนได้มากขึ้น เนื่องจากต้นทุนการผลิตและค่าขนส่งต่ำกว่าไทย

เมื่อปัจจัยด้านผลผลิตที่เพิ่มขึ้น การแข่งขันในตลาดต่างประเทศ และโครงสร้างตลาดภายในประเทศมาบรรจบกัน เกษตรกรรายย่อยจึงมีอำนาจต่อรองลดลงอย่างมาก ทำให้ราคาหน้าสวนในหลายพื้นที่ยังคงอยู่ในระดับต่ำ แม้ความต้องการบริโภคมะพร้าวในตลาดปลายทางยังคงมีอยู่ต่อเนื่อง

ก้าวต่อไปของไทยในการทวงคืนตลาดโลก

ในช่วงที่วิกฤตราคามะพร้าวน้ำหอมตึงเครียดที่สุด มีรายงานว่าผู้ประกอบการล้งมะพร้าวจำนวน 239 แห่ง เตรียมรวมตัวหยุดรับซื้อผลผลิตจากเกษตรกรเป็นเวลา 2 วัน เพื่อกดดันมาตรการจัดระเบียบตลาดของภาครัฐ การเคลื่อนไหวดังกล่าวเกิดขึ้นในช่วงที่ราคามะพร้าวหน้าสวนตกต่ำอย่างหนัก และสร้างความวิตกในหมู่เกษตรกรว่าหากล้งหยุดซื้อจริงจะยิ่งทำให้ผลผลิตล้นตลาดมากขึ้น 

ต่อสถานการณ์ดังกล่าว นางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ แสดงท่าทีแข็งกร้าวต่อกลุ่มล้ง โดยประกาศชัดว่าหากจะหยุดรับซื้อเพียงสองวันก็ให้หยุดถาวรไปเลย พร้อมยืนยันว่ารัฐบาลมีมาตรการรองรับและสามารถจัดระบบตลาดใหม่ได้ โดยไม่จำเป็นต้องพึ่งพากลุ่มล้งเพียงฝ่ายเดียว 

หนึ่งในมาตรการสำคัญที่ถูกนำมาใช้คือการจัดตั้ง ล้งกลาง ร่วมกับ สมาคมมะพร้าวน้ำหอมไทย เพื่อให้เกษตรกรสามารถนำผลผลิตมาจำหน่ายโดยตรงผ่านช่องทางที่รัฐและเอกชนร่วมกันบริหาร กลไกนี้ถูกออกแบบให้เกิดขึ้นใน 5 จังหวัดหลักที่เป็นแหล่งปลูกมะพร้าวน้ำหอม เพื่อเพิ่มอำนาจต่อรองให้กับเกษตรกรและลดบทบาทของตัวกลางที่มีอิทธิพลต่อราคาตลาด 

ในด้านการพยุงราคา รัฐบาลยังเดินหน้ามาตรการดูดซับผลผลิตเข้าสู่ตลาดอย่างต่อเนื่อง โดยใน ระยะที่ 3 ซึ่งเริ่มตั้งแต่ปลายเดือนมกราคม 2569 ตั้งเป้ารับซื้อผลผลิตรวม 1,000,000 ลูก ผ่านหลายช่องทาง ทั้งจุดรับซื้อในจังหวัดผู้ผลิตหลัก งานธงฟ้าของกระทรวงพาณิชย์ และการกระจายสินค้าเข้าสู่ห้างสรรพสินค้าและโมเดิร์นเทรด เพื่อช่วยระบายผลผลิตในช่วงที่ออกสู่ตลาดจำนวนมาก 

นอกจากมาตรการระยะสั้น รัฐยังพยายามยกระดับคุณภาพสินค้าเพื่อเพิ่มมูลค่าในตลาดโลก โดยการผลักดันการขึ้นทะเบียน สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ หรือ GI สำหรับมะพร้าวน้ำหอมจากแหล่งผลิตสำคัญ ล่าสุด มะพร้าวน้ำหอมราชบุรีได้รับการขึ้นทะเบียน GI ในสหภาพยุโรปเมื่อวันที่ 18 กุมภาพันธ์ 2569 ซึ่งถือเป็นก้าวสำคัญในการเปิดตลาดพรีเมียมในต่างประเทศ 

ในด้านแนวโน้มราคา ผู้เชี่ยวชาญประเมินว่าช่วง เดือนมีนาคมถึงพฤษภาคม 2569 ซึ่งเป็นฤดูอากาศร้อน ความต้องการบริโภคมะพร้าวสดจะเพิ่มขึ้น ทำให้ราคามีโอกาสฟื้นตัวขึ้นมาอยู่ที่ประมาณ 10 ถึง 15 บาทต่อลูก หากปริมาณผลผลิตลดลงตามฤดูกาลและมาตรการระบายผลผลิตของรัฐยังดำเนินต่อเนื่อง 

อย่างไรก็ตาม นักวิเคราะห์หลายฝ่ายมองว่าปัญหาหลักไม่ได้อยู่ที่ปริมาณผลผลิตเท่านั้น แต่เป็น โครงสร้างราคาที่บิดเบี้ยวในห่วงโซ่ตลาด เนื่องจากเกษตรกรขายผลผลิตหน้าสวนได้เพียง 2 ถึง 5 บาทต่อลูก ขณะที่ราคาขายปลีกในบางพื้นที่โดยเฉพาะแหล่งท่องเที่ยวอาจสูงถึง 60 บาทต่อลูก ช่องว่างราคาที่แตกต่างกันอย่างมากนี้สะท้อนถึงอำนาจของตัวกลางในระบบการค้า 

ในระยะยาว แนวทางแก้ไขจึงต้องอาศัยหลายมาตรการควบคู่กัน ทั้งการบังคับใช้กฎหมายกับธุรกิจล้งนอมินีอย่างจริงจัง การกระจายตลาดส่งออกเพื่อลดการพึ่งพาจีนเพียงตลาดเดียว โดยเฉพาะการขยายไปยัง ตะวันออกกลางและยุโรป รวมถึงการสร้างกลไกตลาดที่โปร่งใส เพื่อให้ผลประโยชน์จากการค้าสินค้าเกษตรตกถึงมือเกษตรกรผู้ผลิตอย่างแท้จริง.