"พยาธิใบไม้ตับ" เช็กเมนูเสี่ยง ชอบกินปลาน้ำจืดดิบ ต้องระวัง

หลังมีรายงานพบนิสิตใหม่ม.มหาสารคาม ติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับจากพฤติกรรมกินอาหารดิบ มากกว่า 4000 คน ทำให้หลายคนเริ่มตั้งคำถามว่า อาหารประเภทไหนที่เสี่ยง และเมนูที่กินกันเป็นประจำอาจเป็นสาเหตุของการติดเชื้อโดยไม่รู้ตัวหรือไม่

พยาธิใบไม้ในตับมากจากไหน ?

พยาธิใบไม้ตับติดต่อสู่คนจากการรับประทาน "ปลาน้ำจืดดิบหรือสุกๆ ดิบๆ" ที่มีตัวอ่อนของพยาธิปนเปื้อนอยู่ เมื่อเข้าสู่ร่างกาย ตัวอ่อนจะเคลื่อนที่ไปอาศัยในท่อน้ำดีของตับและสามารถมีชีวิตอยู่ได้นานหลายปี หากติดเชื้อซ้ำ ๆ เป็นเวลานาน จะเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งท่อน้ำดี ซึ่งเป็นโรคร้ายที่พบได้ค่อนข้างมากในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทย

อาหารเสี่ยงติดพยาธิใบไม้ตับ

• ก้อยปลา – เมนูที่นำปลาน้ำจืดสดมาคลุกกับเครื่องปรุงโดยไม่ผ่านความร้อน จัดเป็นอาหารที่มีความเสี่ยงสูงต่อการติดพยาธิใบไม้ตับ
• ลาบปลาแบบดิบ – ใช้ปลาน้ำจืดดิบเป็นวัตถุดิบหลัก แม้จะใส่พริก มะนาว หรือสมุนไพรต่าง ๆ ก็ไม่สามารถฆ่าตัวอ่อนของพยาธิได้
• ปลาส้ม – ปลาน้ำจืดที่ผ่านการหมัก แม้จะมีรสเปรี้ยว แต่หากรับประทานโดยไม่ปรุงสุก ตัวอ่อนของพยาธิอาจยังคงมีชีวิตอยู่
• ปลาเจ่า หรือปลาหมักพื้นบ้าน – การหมักไม่ใช่วิธีที่สามารถกำจัดพยาธิใบไม้ตับได้ หากกินแบบดิบหรือสุกไม่ทั่วถึงยังคงมีความเสี่ยง
• ปลาร้าดิบ – ปลาร้าที่ยังไม่ผ่านการต้มให้เดือดก่อนรับประทาน อาจมีความเสี่ยงหากผลิตจากปลาน้ำจืดที่ปนเปื้อนตัวอ่อนของพยาธิ
• ยำปลาดิบ หรือเมนูปลาน้ำจืดกึ่งสุกกึ่งดิบ – เมนูที่ใช้ปลาน้ำจืดสดคลุกเครื่องปรุง หรือปรุงด้วยความร้อนไม่เพียงพอ ยังมีโอกาสที่ตัวอ่อนของพยาธิจะไม่ถูกทำลาย
• ปลาน้ำจืดปรุงไม่สุก – ไม่ว่าจะเป็นการย่าง ทอด นึ่ง หรือต้ม หากเนื้อปลายังไม่สุกทั่วถึง ก็อาจยังมีตัวอ่อนของพยาธิหลงเหลืออยู่

อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่อาหารดิบทุกชนิดจะมีความเสี่ยงเท่ากัน พยาธิใบไม้ตับพบในปลาน้ำจืดเป็นหลัก จึงแตกต่างจากซูชิหรือซาชิมิที่ส่วนใหญ่ใช้ปลาทะเล ซึ่งไม่ได้เป็นแหล่งแพร่เชื้อพยาธิใบไม้ตับ แม้อาหารทะเลดิบอาจมีความเสี่ยงด้านสุขภาพในรูปแบบอื่น แต่ไม่ใช่สาเหตุหลักของโรคนี้

ผู้ที่เคยรับประทานปลาน้ำจืดดิบเป็นประจำ โดยเฉพาะผู้ที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ที่พบการระบาด ควรเข้ารับการตรวจสุขภาพหากมีความกังวล เพราะการติดพยาธิใบไม้ตับในระยะแรกมักไม่แสดงอาการ ทำให้หลายคนไม่รู้ว่าตัวเองติดเชื้อ และอาจปล่อยให้เกิดการอักเสบของท่อน้ำดีเรื้อรังเป็นเวลานาน

การหลีกเลี่ยงเมนูปลาน้ำจืดดิบหรือกึ่งสุกกึ่งดิบ แม้จะเป็นเพียงการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเล็กน้อย แต่ถือเป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพที่สุดในการป้องกันพยาธิใบไม้ตับ และช่วยลดความเสี่ยงของโรคมะเร็งท่อน้ำดีในระยะยาวได้

หากกินปลาน้ำจืด ควรปรุงในสุก 100 เปอร์เซนต์ จะปลอดภัยมากที่สุด 

ที่มา: กรมควบคุมโรค