หมอโอ๊คเตือนพยาธิใบไม้ตับ เสี่ยงมะเร็งท่อน้ำดี แนะเลี่ยงปลาดิบ

หมอโอ๊คเตือนพยาธิใบไม้ตับ เสี่ยงมะเร็งท่อน้ำดี ชี้ปลาน้ำจืดดิบคือปัจจัยหลัก

นพ.ศุภฤกษ์ วิจารณาญาณ หรือ "หมอโอ๊ค" เจ้าของเพจ "หมอโอ๊ค DoctorSixpack" ให้ข้อมูลเกี่ยวกับโรคพยาธิใบไม้ตับ โดยระบุว่าสาเหตุที่พบการติดเชื้อสูงในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย ไม่ได้เกิดจากพื้นที่หรือเชื้อชาติของประชาชน แต่เกี่ยวข้องกับพฤติกรรมการรับประทานปลาน้ำจืดดิบหรือปรุงสุกไม่ทั่วถึง ซึ่งสอดคล้องกับวงจรชีวิตของพยาธิที่พบในแหล่งน้ำของภูมิภาคนี้

หมอโอ๊คอธิบายว่า อาหารพื้นบ้านบางชนิด เช่น ก้อยปลา ลาบปลาดิบ ปลาส้ม ปลาจ่อม และปลาแช่หรือปลาหมักที่ไม่ผ่านความร้อน อาจมีตัวอ่อนของพยาธิใบไม้ตับปะปนอยู่ เมื่อรับประทานเข้าไป ตัวอ่อนจะเดินทางเข้าสู่ท่อน้ำดี และสามารถอาศัยอยู่ในร่างกายได้นานถึง 20-30 ปี

ภาคอีสานยังเป็นพื้นที่พบการติดเชื้อสูง

ข้อมูลที่หมอโอ๊คอ้างอิงระบุว่า ในปี 2524 ประเทศไทยเคยมีอัตราการติดพยาธิใบไม้ตับประมาณร้อยละ 14 ของประชากรทั้งประเทศ ขณะที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือพบสูงถึงร้อยละ 34.6 หรือประมาณ 1 ใน 3 ของประชากรในบางพื้นที่

แม้การรณรงค์ด้านสาธารณสุขตลอดหลายปีที่ผ่านมา จะช่วยลดอัตราการติดเชื้อลงอย่างต่อเนื่อง แต่ภาคอีสานยังคงเป็นพื้นที่ที่พบการติดเชื้อสูงที่สุด โดยบางการสำรวจพบผู้ติดเชื้อจากการตรวจอุจจาระประมาณร้อยละ 13-16 และในบางชุมชนพบสูงกว่านั้น

นอกจากนี้ ผลการสำรวจของกระทรวงสาธารณสุขในปี 2562 พบว่าคนไทยติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับประมาณร้อยละ 2.2 ของประชากรทั้งประเทศ โดยผู้ติดเชื้อส่วนใหญ่กระจุกตัวอยู่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

พยาธิใบไม้ตับ เสี่ยงมะเร็งท่อน้ำดี

หมอโอ๊คระบุว่า สิ่งที่น่ากังวลไม่ใช่เพียงการมีพยาธิในร่างกาย แต่คือการติดเชื้อซ้ำจากการรับประทานปลาดิบเป็นประจำ เพราะจะทำให้เกิดการอักเสบเรื้อรังของท่อน้ำดี ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่เพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งท่อน้ำดี

องค์การอนามัยโลก (WHO) จัดให้พยาธิใบไม้ตับเป็นสารก่อมะเร็งในมนุษย์ (Group 1 Carcinogen) เนื่องจากมีความสัมพันธ์กับการเกิดมะเร็งท่อน้ำดีอย่างชัดเจน

ในระยะแรก ผู้ติดเชื้อจำนวนมากอาจไม่มีอาการ แต่เมื่อเวลาผ่านไปอาจเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น

• ท่อน้ำดีอักเสบเรื้อรัง
• นิ่วในท่อน้ำดี
• ตับอักเสบ
• การติดเชื้อในทางเดินน้ำดี
• การทำงานของตับผิดปกติ
• มะเร็งท่อน้ำดี

ประเทศไทย โดยเฉพาะภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ยังเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่มีอัตราการเกิดมะเร็งท่อน้ำดีสูงที่สุดแห่งหนึ่งของโลก ซึ่งมีความสัมพันธ์กับการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับเรื้อรัง

วิธีป้องกันพยาธิใบไม้ตับ

หมอโอ๊คแนะนำว่า การป้องกันสามารถทำได้โดย

• รับประทานปลาน้ำจืดที่ปรุงสุกทุกครั้ง
• หลีกเลี่ยงก้อยปลา ลาบปลาดิบ และปลาหมักที่ไม่ผ่านความร้อน
• ผู้ที่เคยรับประทานปลาดิบเป็นประจำ ควรเข้ารับการตรวจสุขภาพตามคำแนะนำของแพทย์
• ไม่ควรเข้าใจว่าการรับประทานยาถ่ายพยาธิเป็นประจำจะช่วยป้องกันได้ เพราะการติดเชื้อซ้ำยังเพิ่มความเสี่ยงต่อมะเร็งท่อน้ำดี

แซลมอนดิบเกี่ยวข้องกับพยาธิใบไม้ตับหรือไม่

หมอโอ๊คชี้แจงว่า ปลาแซลมอนดิบไม่ใช่แหล่งของพยาธิใบไม้ตับที่พบในประเทศไทย เนื่องจากพยาธิชนิดนี้พบในปลาน้ำจืด เช่น ปลาตะเพียน ปลาสร้อย ปลาแม่สะแด้ง และปลาน้ำจืดในวงศ์ปลาตะเพียนหลายชนิด

อย่างไรก็ตาม การรับประทานแซลมอนดิบยังมีความเสี่ยงจากพยาธิทะเล เช่น Anisakis รวมถึงเชื้อแบคทีเรีย หากวัตถุดิบหรือการเก็บรักษาไม่ได้มาตรฐาน

สำหรับร้านอาหารที่ได้มาตรฐาน มักใช้ปลาแซลมอนที่ผ่านการแช่แข็งตามมาตรฐานสำหรับการรับประทานดิบ ซึ่งช่วยลดความเสี่ยงจากพยาธิได้ แต่ไม่สามารถกำจัดความเสี่ยงจากเชื้อแบคทีเรียได้ทั้งหมด

หมอโอ๊คสรุปว่า หากกล่าวถึงพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีในประเทศไทย ปัจจัยเสี่ยงสำคัญยังคงเป็นการรับประทานปลาน้ำจืดดิบหรือปรุงสุกไม่ทั่วถึง ไม่ใช่การรับประทานปลาแซลมอนดิบ