รีเซต

ไขปริศนาทำไม? การ "ดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์" ถึงขัดขวางภูมิคุ้มกัน ทำลายฤทธิ์ "ยารักษามะเร็ง"

ไขปริศนาทำไม? การ "ดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์" ถึงขัดขวางภูมิคุ้มกัน ทำลายฤทธิ์ "ยารักษามะเร็ง"
TNN ช่อง16
18 พฤศจิกายน 2569 ( 17:44 )

ดร.อนันต์ จงแก้ววัฒนา นักไวรัสวิทยา ไบโอเทค สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ได้โพสต์เฟซบุ๊ก "Anan Jongkaewwattana" ระบุว่า


เมื่อการดื่มแอลกอฮอล์ส่งผลกระทบต่อการรักษาโรคมะเร็ง

การรักษาโรคมะเร็งด้วยยากลุ่มภูมิคุ้มกันบำบัด หรือ immune checkpoint inhibitors ถือเป็นหนึ่งในความก้าวหน้าที่สำคัญที่สุดในยุคปัจจุบัน โดยการทำงานของยาประเภทนี้คือการปลดล็อกระบบเบรกของระบบภูมิคุ้มกัน เพื่อให้เซลล์เม็ดเลือดขาวชนิด T cell สามารถจดจำและเข้าทำลายเซลล์มะเร็งได้อย่างมีประสิทธิภาพ แต่ในความเป็นจริงยังมีผู้ป่วยจำนวนไม่มากเท่าไหร่ที่ตอบสนองต่อการรักษานี้ได้อย่างยาวนาน 


ทำให้ทีมวิจัยพยายามค้นหาปัจจัยแวดล้อมที่สามารถปรับเปลี่ยนได้ในชีวิตประจำวัน ซึ่งอาจส่งผลต่อการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน และหนึ่งในปัจจัยที่มีการบริโภคอย่างแพร่หลายแต่ยังขาดการศึกษาอย่างชัดเจนในบริบทของการรักษาด้วยภูมิคุ้มกันบำบัดก็คือการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์  งานวิจัยในวารสาร Science Signaling ได้ชี้ให้เห็นว่าการดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำมีความเชื่อมโยงกับการลดลงของประสิทธิภาพในการรักษาด้วยภูมิคุ้มกันบำบัดชนิด anti-PD1 

ในการทดลองกับโมเดลหนูทดลองที่เป็นมะเร็งปอดและมะเร็งกระเพาะปัสสาวะ ทีมวิจัยพบว่ากลุ่มหนูที่ได้รับเอทานอลในระดับปานกลางถึงระดับสูงเป็นประจำ มีอัตราการรอดชีวิตจากการรักษาด้วยยาภูมิคุ้มกันบำบัดลดลงอย่างชัดเจนเมื่อเทียบกับกลุ่มที่ไม่ได้รับเอทานอล อีกทั้งยังพบการกลับมาเป็นซ้ำของก้อนเนื้องอกในอัตราที่สูงขึ้น สิ่งที่น่าสนใจคือ แอลกอฮอล์ไม่ได้ส่งผลต่อการรอดชีวิตในหนูที่ไม่ได้รับยาภูมิคุ้มกันบำบัด ซึ่งเป็นหลักฐานที่บ่งชี้ว่าแอลกอฮอล์ไม่ได้เร่งการเติบโตของก้อนเนื้อโดยตรงในกรณีนี้ แต่เข้าไปขัดขวางการทำงานของระบบภูมิคุ้มกันที่ควรจะตอบสนองต่อยามากกว่า เมื่อเจาะลึกถึงกลไกระดับเซลล์ 


นักวิจัยพบว่าแอลกอฮอล์ทำให้สภาวะแวดล้อมรอบก้อนเนื้องอกหรือ tumor microenvironment เปลี่ยนแปลงไปในทางที่เอื้อต่อการหลบหนีของเซลล์มะเร็ง โดยจำนวนของ T cell ที่แทรกซึมเข้าไปในก้อนเนื้องอกลดลงอย่างมีนัยสำคัญ เซลล์ CD4+ T cell เปลี่ยนบทบาทจากการสร้างสารต้านมะเร็งอย่างกลุ่ม TH1 ไปเป็นกลุ่ม TH17 ในขณะที่เซลล์นักฆ่าอย่าง CD8+ T cell สูญเสียความสามารถในการหลั่งสาร interferon-gamma และทำลายเซลล์มะเร็งได้น้อยลง นอกจากนี้ แอลกอฮอล์ยังส่งผลเสียต่อการสร้างเซลล์ภูมิคุ้มกันจดจำชนิด tissue-resident memory T cell ซึ่งมีหน้าที่สำคัญในการป้องกันไม่ให้มะเร็งกลับมาเป็นซ้ำในระยะยาว


ประเด็นสำคัญอีกประการหนึ่งที่ค้นพบจากการศึกษาระดับการแสดงออกของยีนคือ T cell ในหนูที่ได้รับแอลกอฮอล์มีการแสดงออกของโมเลกุลที่เป็นจุดตรวจภูมิคุ้มกันชนิดอื่นเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะโปรตีนที่ชื่อว่า TIGIT ซึ่งทำหน้าที่เป็นเบรกเสริมที่กดการทำงานของเม็ดเลือดขาวเอาไว้ เมื่อทีมวิจัยทดลองให้ยาแอนติบอดีที่เข้าไปยับยั้ง TIGIT ควบคู่ไปกับยา anti-PD1 พบว่าสามารถฟื้นฟูประสิทธิภาพในการกำจัดเซลล์มะเร็งในหนูที่ได้รับแอลกอฮอล์ให้กลับมาอยู่ในระดับที่ใกล้เคียงกับกลุ่มควบคุมได้ ซึ่งชี้ให้เห็นถึงเป้าหมายใหม่ในเชิงโมเลกุลที่อาจนำไปสู่การพัฒนาแนวทางการรักษาเสริมในอนาคต


ในส่วนของข้อมูลทางคลินิก การทบทวนข้อมูลย้อนหลังในผู้ป่วยมะเร็งปอดที่ได้รับการรักษาด้วย anti-PD1 แสดงให้เห็นว่า ผู้ป่วยที่มีประวัติดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำมีระยะเวลาการรอดชีวิตหลังเริ่มการรักษาสั้นกว่าผู้ป่วยที่ดื่มเพียงเล็กน้อยหรือไม่ดื่มเลย อย่างไรก็ตาม ความสัมพันธ์นี้ยังไม่ปรากฏชัดเจนในกลุ่มผู้ป่วยมะเร็งชนิดอื่น เช่น มะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมา หรือมะเร็งศีรษะและคอ ซึ่งอาจเกิดจากความแตกต่างทางชีววิทยาของมะเร็งแต่ละชนิด หรือข้อจำกัดด้านขนาดของกลุ่มตัวอย่าง

ดร.อนันต์ จงแก้ววัฒนา นักไวรัสวิทยา ไบโอเทค สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.)

ถึงแม้ว่าผลการศึกษานี้จะให้ข้อมูลเชิงลึกที่น่าสนใจ แต่ทีมวิจัยยังคงเน้นย้ำถึงข้อจำกัดสำคัญ โดยเฉพาะข้อมูลในมนุษย์ซึ่งเป็นการศึกษาเชิงสังเกตแบบย้อนหลังที่อ้างอิงจากการรายงานพฤติกรรมการดื่มของผู้ป่วยเอง จึงยังไม่สามารถระบุความเป็นเหตุเป็นผลโดยตรงหรือกำหนดเกณฑ์ปริมาณการดื่มที่ปลอดภัยได้อย่างชัดเจน 


ข้อมูลเชิงประจักษ์เหล่านี้จึงไม่ใช่ข้อสรุปเบ็ดเสร็จ แต่เป็นจุดเริ่มต้นสำคัญที่ส่งสัญญาณเตือนให้วงการแพทย์ตระหนักถึงความจำเป็นในการศึกษาทางคลินิกแบบไปข้างหน้า เพื่อประเมินผลกระทบของพฤติกรรมการดื่มต่อผลลัพธ์ของภูมิคุ้มกันบำบัดอย่างแม่นยำ และช่วยให้แพทย์สามารถวางแผนการดูแลผู้ป่วยได้อย่างเหมาะสมยิ่งขึ้นในอนาคต 


ข้อมูลจาก เพจ "Anan Jongkaewwattana" ดร.อนันต์ จงแก้ววัฒนา นักไวรัสวิทยา ไบโอเทค สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) 

https://www.facebook.com/anan.jongkaewwattana/posts/pfbid083Z6vhvZ6aymPtzkHTF8MuedcebAXwF3qnD1qj737cD2SJpBC1Vp1bvzkdnBcA9pl

ยอดนิยมในตอนนี้

แท็กยอดนิยม

ข่าวที่เกี่ยวข้อง