วิจัยชี้ ห้องยิ่งรก ยิ่งกระตุ้นฮอร์โมนความเครียดของผู้หญิง

หลายคนมองว่าความรกในบ้านเป็นเพียงเรื่องของความไม่เป็นระเบียบหรือความไม่สะดวกสบาย แต่ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา งานวิจัยทางวิทยาศาสตร์ได้ชี้ให้เห็นว่า ความรกอาจส่งผลต่อร่างกายมากกว่าที่คิด โดยเฉพาะในผู้หญิง และผลกระทบนั้นสามารถตรวจวัดได้ในระดับฮอร์โมน

ความรกกับฮอร์โมนความเครียด

นักวิจัยได้ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างสภาพแวดล้อมภายในบ้านกับระดับฮอร์โมนคอร์ติซอล ซึ่งเป็นฮอร์โมนที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับความเครียด พบรูปแบบที่ชัดเจนว่า ผู้หญิงที่อาศัยอยู่ในบ้านที่มีความรกมาก จะมีระดับคอร์ติซอลสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง เมื่อเทียบกับผู้หญิงที่อยู่ในสภาพแวดล้อมที่เป็นระเบียบมากกว่า

ที่สำคัญ ปฏิกิริยานี้ไม่ได้เป็นเพียงความรู้สึกเครียดในเชิงอารมณ์หรือความคิดเห็นส่วนตัว แต่เป็นการตอบสนองทางชีวภาพที่สามารถตรวจวัดได้จริงในร่างกาย

แล้วผู้ชายล่ะ?

ในสภาพแวดล้อมเดียวกัน นักวิจัยกลับพบว่า ผู้ชายแทบไม่แสดงการเปลี่ยนแปลงของระดับคอร์ติซอล แม้จะอาศัยอยู่ท่ามกลางความรกเช่นเดียวกัน ระดับฮอร์โมนความเครียดของผู้ชายส่วนใหญ่ยังคงค่อนข้างคงที่ ความแตกต่างนี้ทำให้นักวิจัยตั้งข้อสังเกตว่า สมองของผู้หญิงอาจรับรู้และตอบสนองต่อความวุ่นวายทางสายตาแตกต่างจากผู้ชาย

งานวิจัยนี้มาจากการศึกษาทางจิตวิทยาและชีววิทยาของนักวิจัยมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย ลอสแอนเจลิส (UCLA) โดยคัดเลือกคู่สมรสชาย–หญิงที่อาศัยอยู่ในบ้านเดียวกัน นักวิจัยสำรวจระดับความรกของบ้านจากการพาชมบ้านจริงและการบันทึกภาพ พร้อมวัดระดับฮอร์โมนความเครียดคอร์ติซอลจากน้ำลายหลายช่วงเวลาต่อวัน ผลการวิเคราะห์เปรียบเทียบพบว่าผู้หญิงในบ้านที่รกมีระดับคอร์ติซอลสูงกว่าอย่างต่อเนื่อง ขณะที่ผู้ชายแทบไม่เปลี่ยนแปลง แสดงให้เห็นว่าความรกส่งผลต่อร่างกายผู้หญิงในระดับฮอร์โมนจริง

ทำไมผู้หญิงจึงได้รับผลกระทบมากกว่า

นักวิชาการเสนอคำอธิบายหลายประการ หนึ่งในนั้นคือปัจจัยทางสังคมและวัฒนธรรม ผู้หญิงมักถูกคาดหวังให้เป็นผู้จัดการ ดูแล และรับผิดชอบความเป็นระเบียบภายในบ้านมาเป็นเวลานาน ความรกจึงอาจถูกตีความในระดับจิตใต้สำนึกว่าเป็น “งานที่ยังไม่เสร็จ” หรือ “การขาดการควบคุม” ซึ่งไปกระตุ้นระบบความเครียดของร่างกาย

นอกจากนี้ ยังมีความเป็นไปได้ว่าแรงกดดันเชิงวิวัฒนาการและบทบาททางสังคมที่สั่งสมมา อาจทำให้ผู้หญิงมีความไวต่อสภาพแวดล้อมมากขึ้นโดยไม่รู้ตัว

ผลกระทบต่อสุขภาพในระยะยาว

ระดับคอร์ติซอลที่สูงอย่างต่อเนื่องไม่ใช่เรื่องเล็ก เพราะเกี่ยวข้องกับปัญหาสุขภาพหลายด้าน เช่น

• ความวิตกกังวลและภาวะซึมเศร้า
• ความเหนื่อยล้าเรื้อรัง
• ภูมิคุ้มกันอ่อนแอ
• ความเสี่ยงต่อโรคเรื้อรังบางชนิด

สำหรับผู้หญิงที่ต้องรับบทบาทหลายด้าน ทั้งการทำงาน การดูแลครอบครัว และภาระทางอารมณ์ ความรกในบ้านอาจกลายเป็นปัจจัยเครียดเงียบ ๆ ที่ค่อย ๆ บั่นทอนทั้งสุขภาพจิตและสุขภาพกาย

บ้านไม่จำเป็นต้องสมบูรณ์แบบ

งานวิจัยนี้ไม่ได้หมายความว่าทุกบ้านต้องสะอาดเรียบร้อยตลอดเวลา แต่ชี้ให้เห็นว่า การจัดระเบียบอย่างพอเหมาะมีคุณค่าต่อสุขภาพจิต การลดความรกเป็นระยะ ๆ อาจเป็นรูปแบบหนึ่งของการดูแลตัวเอง ช่วยสร้างสภาพแวดล้อมที่ผ่อนคลายและลดการกระตุ้นความเครียดก่อนที่จะสะสม

สำหรับคนในครอบครัวหรือคู่ชีวิต การเข้าใจว่าสภาพแวดล้อมส่งผลต่อแต่ละคนไม่เท่ากัน อาจช่วยเพิ่มความเข้าใจ ความเห็นอกเห็นใจ และการทำงานร่วมกันภายในบ้านได้ดียิ่งขึ้น