PM2.5 ไม่สุดแค่ที่ปอด แต่ยังเร่งความเสี่ยงหัวใจขาดเลือด

เพจ Tensia ซึ่งให้ความรู้ด้านสุขภาพ เผยแพร่บทความเกี่ยวกับอันตรายของฝุ่น PM2.5 ระบุว่า 

หลายคนมักคิดว่า PM2.5 สุดแค่ปอด จริงๆ คือไม่ใช่เลยค่ะ มันเร่งความเสี่ยงโรคหัวใจขาดเลือดให้เพิ่มขึ้นมากเลย เลี่ยงได้เลี่ยงนะคะ เป็นห่วง

ขอสรุปก่อน PM2.5 ว่าคืออะไร

เราชอบเรียก PM2.5 ว่า ‘ก้อนรวมความโสมม’ คือมันรวมสิ่งอันตรายแบบรวมมิตรยิ่งกว่ากองขยะอีก จุดสำคัญคือมันเล็กมาก มันไปถึงถุงลมค่ะ 

ข้างในมีอะไรบ้าง?

▪️ โครงคาร์บอนจากการเผาไหม้ไม่สมบูรณ์ พวกก่ออักเสบมหาศาล

▪️ แก๊สพิษ เช่น NO₃⁻ และ CO ซึ่งเป็นต้นทางของสารอนุมูลอิสระ

▪️ โลหะหนัก เช่น เหล็ก แคดเมียม ตะกั่ว ปรอท ที่เร่งการสร้างสารอนุมูลอิสระรุนแรง

▪️ สารก่อมะเร็ง เช่น Polycyclic aromatic hydrocarbon (PAH)

แล้ว PM2.5 เข้าปอดแล้วเกิดอะไรขึ้น?

1. กระตุ้นตัวรับเคมีในทางเดินหายใจเลยค่ะ 

→ สมองสั่งงานระบบ sympathetic เพิ่ม

→ ร่างกายอยู่ในภาวะ stress ระดับต่ำแบบเรื้อรังได้

2. ถูกเม็ดเลือดขาวในปอด (dust cell) จับกิน

→ ปล่อยสารก่ออักเสบ

→ สารอักเสบเข้าสู่กระแสเลือด

3. และที่เพิ่งค้นพบเลยคือ

เซลล์ตัวอ่อนเกล็ดเลือดชื่อเซลล์ MK 

(MK = Megakaryocyte นะคะ อย่าคิดมาก)

จับกิน พอโตเป็นเกล็ดเลือด

→ เกล็ดเลือดตัวนี้จะพา PM2.5 ไปทั่วร่างกาย

ดังนั้นบทสรุป ณ ตรงนี้คือ PM2.5 ไม่ใช่เป็นเรื่องแค่ปอดแล้ว

มันเร่งการอักเสบได้ทั่วเลยค่ะ

คราวนี้มาดูเฉพาะกลไกหัวใจขาดเลือดนะคะ 

ต้นเหตุมันมาจากคราบไขมันสะสมผนังหลอดเลือด (Atherosclerosis) ซึ่งตัว PM2.5 เร่งแทบทุกขั้นตอน

1. ทำลายแก๊ส nitric oxide

→ หลอดเลือดขยายตัวได้น้อยลง

→ การป้องกันลิ่มเลือดลดลง

2. nitric oxide ถูกดึงไปสร้างสารอนุมูลอิสระเพิ่ม

→ ภาวะ oxidative stress สูงขึ้น

3. เยื่อบุผนังหลอดเลือดอักเสบ

→ LDL และเม็ดเลือดขาวแทรกเข้าสู่ผนังได้ง่ายขึ้น

4. LDL ถูกเปลี่ยนเป็นชนิดอันตราย (oxLDL) มากขึ้น

→ เม็ดเลือดขาวจับกินมากขึ้น

→ การอักเสบยิ่งรุนแรง

5. เม็ดเลือดขาวสะสมคลอเลสเตอรอลและตๅยเร็ว

→ คราบไขมันหนาขึ้นเรื่อยๆ

6. HDL ลดลง

→ การขนคลอเลสเตอรอลออกจากผนังหลอดเลือดลดลง

7. ในหลอดเลือดที่เริ่มตีบ

→ เลือดไหลเร็วขึ้น

→ ผนังถูกถูแรงและฉีกขาดง่ายขึ้น

8. เมื่อเกิดการฉีกขาด

→ เยื่อบุอักเสบ + nitric oxide ต่ำ

→ ระบบการแข็งตัวของเลือดถูกกระตุ้น

→ ลิ่มเลือดเกิดได้ง่ายและรุนแรงขึ้น

มันกระตุ้นอย่างละนิดอย่างละหน่อยแต่ทุกกลไกค่ะ

ก็ไม่ใช่คนโดนแล้วจะเป็นภาพนี้ทันที 

ความรุนแรงขึ้นกับ

ปริมาณที่สัมผัส → ระยะเวลา → โรคประจำตัวเดิมของแต่ละคน

การป้องกันยังสำคัญที่สุด

ควรตรวจระดับ PM2.5 ก่อนออกจากบ้าน

การสวมหน้ากากช่วยลดการรับสารพิษได้

ในวันที่ค่าฝุ่นสูง การใช้หน้ากาก N95 ไม่ใช่เรื่องเกินจำเป็น

และแม้หน้ากากทั่วไปจะกันได้ไม่สมบูรณ์

ก็ยังดีกว่าไม่ป้องกันเลยค่ะ