ขาแข็งแรงสัมพันธ์ความเสี่ยง “หัวใจล้มเหลว” ลดลง 41%

หลายคนอาจคิดว่าการสร้างกล้ามเนื้อขาเป็นเรื่องของความแข็งแรง การเดิน หรือการออกกำลังกายเท่านั้น แต่ผลการศึกษาที่นำเสนอในงานประชุมวิชาการ Heart Failure 2023 ของสมาคมโรคหัวใจแห่งยุโรป (ESC) พบข้อมูลที่น่าสนใจว่า “ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อต้นขา” มีความสัมพันธ์กับความเสี่ยงในการเกิดภาวะหัวใจล้มเหลวหลังผ่านภาวะกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน หรือ Heart Attack

การศึกษาดังกล่าวรวบรวมผู้ป่วยที่เข้ารับการรักษาด้วยภาวะกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน จำนวน 932 คน ระหว่างปี 2007–2020 โดยผู้เข้าร่วมทั้งหมดไม่มีประวัติภาวะหัวใจล้มเหลวก่อนเข้ารักษา และไม่มีภาวะแทรกซ้อนจากหัวใจล้มเหลวระหว่างนอนโรงพยาบาล อายุมัธยฐานอยู่ที่ 66 ปี และประมาณ 81% เป็นผู้ชาย

วัดความแข็งแรงของ “Quadriceps” อย่างไร

นักวิจัยใช้ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ Quadriceps หรือกล้ามเนื้อต้นขาด้านหน้า เป็นตัวแทนของความแข็งแรงของขา

ผู้เข้าร่วมการศึกษานั่งบนเก้าอี้ จากนั้นออกแรงเกร็งกล้ามเนื้อต้นขาอย่างเต็มที่เป็นเวลา 5 วินาที โดยใช้เครื่องวัดแรงแบบมือถือที่ติดบริเวณข้อเท้าเพื่อวัดแรงสูงสุดของกล้ามเนื้อ ทำการวัดทั้งสองข้างแล้วนำค่ามาเฉลี่ย และนำความแข็งแรงที่ได้มาเปรียบเทียบกับน้ำหนักตัว

จากนั้นนักวิจัยแบ่งผู้เข้าร่วมออกเป็นกลุ่มที่มีความแข็งแรงของ Quadriceps สูงและต่ำ โดยใช้ค่ามัธยฐานแยกตามเพศเป็นเกณฑ์

ผลพบว่า กลุ่มที่มีความแข็งแรงของ Quadriceps สูง มีอัตราการเกิดภาวะหัวใจล้มเหลวอยู่ที่ 10.2 รายต่อ 1,000 คน-ปี ขณะที่กลุ่มที่มีความแข็งแรงต่ำมีอัตรา 22.9 รายต่อ 1,000 คน-ปี

ตลอดระยะเวลาติดตามเฉลี่ย 4.5 ปี มีผู้เข้าร่วมการศึกษา 67 คน หรือ 7.2% ที่พัฒนากลายเป็นภาวะหัวใจล้มเหลว

ที่สำคัญ เมื่อวิเคราะห์โดยปรับปัจจัยเสี่ยงอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการเกิดภาวะหัวใจล้มเหลวหลังกล้ามเนื้อหัวใจตาย เช่น อายุ เพศ ดัชนีมวลกาย ประวัติโรคหัวใจขาดเลือด เบาหวาน ภาวะหัวใจห้องบนสั่นพลิ้ว โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง โรคหลอดเลือดแดงส่วนปลาย และการทำงานของไตแล้ว พบว่า

ผู้ที่มีความแข็งแรงของ Quadriceps สูง มีความเสี่ยงเกิดภาวะหัวใจล้มเหลวต่ำกว่ากลุ่มที่มีความแข็งแรงต่ำประมาณ 41%

โดยมีค่า Hazard Ratio (HR) 0.59, 95% CI 0.35–1.00 และ p=0.048

นอกจากนี้ เมื่อพิจารณาความแข็งแรงของกล้ามเนื้อเป็นตัวแปรต่อเนื่อง นักวิจัยพบว่า ทุก ๆ การเพิ่มขึ้นของความแข็งแรงของ Quadriceps 5% เมื่อเทียบกับน้ำหนักตัว มีความสัมพันธ์กับความเสี่ยงเกิดภาวะหัวใจล้มเหลวที่ลดลงประมาณ 11%

ทำไม “กล้ามเนื้อขา” จึงเกี่ยวข้องกับหัวใจ

นักวิจัยยังไม่สามารถสรุปได้ว่าการมีกล้ามเนื้อขาที่แข็งแรงเป็นสาเหตุโดยตรงที่ทำให้ความเสี่ยงหัวใจล้มเหลวลดลง แต่ความแข็งแรงของกล้ามเนื้ออาจเป็นหนึ่งในตัวสะท้อนระดับสมรรถภาพทางกายและสุขภาพโดยรวมของบุคคล

โดยเฉพาะในผู้ที่เคยมีภาวะกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน ความสามารถในการเคลื่อนไหวและการออกกำลังกายมีความสำคัญต่อการฟื้นฟูร่างกาย ขณะที่ภาวะกล้ามเนื้ออ่อนแรงอาจสะท้อนระดับกิจกรรมทางกายที่ต่ำหรือภาวะสุขภาพโดยรวมที่ด้อยกว่า

การศึกษานี้จึงเสนอว่า การวัดความแข็งแรงของ Quadriceps อาจเป็นวิธีง่าย ๆ ที่ช่วยระบุผู้ป่วยที่มีความเสี่ยงสูงขึ้นต่อการเกิดภาวะหัวใจล้มเหลวหลัง Heart Attack เพื่อให้สามารถติดตามและดูแลอย่างใกล้ชิดมากขึ้น

อย่างไรก็ตาม ผู้วิจัยระบุชัดว่า ผลการศึกษายังจำเป็นต้องได้รับการยืนยันจากงานวิจัยอื่นเพิ่มเติม และยังไม่ควรตีความว่าการฝึกกล้ามเนื้อขาสามารถป้องกันภาวะหัวใจล้มเหลวได้โดยตรง

“วันเล่นขา” จึงอาจสำคัญกว่าที่คิด

ข้อมูลจากการศึกษานี้ไม่ได้หมายความว่าเพียงแค่สร้างกล้ามเนื้อต้นขาให้ใหญ่ขึ้นจะทำให้หัวใจแข็งแรงขึ้นทันที แต่ชี้ให้เห็นถึงความสัมพันธ์ที่น่าสนใจระหว่าง ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อกับสุขภาพหัวใจ

โดยเฉพาะในผู้ที่เคยมีภาวะกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน การฟื้นฟูสมรรถภาพหัวใจและการออกกำลังกายที่เหมาะสมเป็นส่วนสำคัญของการดูแลสุขภาพ ทั้งนี้ รูปแบบและระดับความหนักของการออกกำลังกายควรเหมาะสมกับสภาพร่างกายและได้รับคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์ โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคหัวใจ

ดังนั้น “Leg Day” อาจไม่ได้มีความหมายเพียงการสร้างขาให้แข็งแรงหรือรูปร่างที่ดีเท่านั้น แต่ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อขา โดยเฉพาะ Quadriceps อาจเป็นอีกหนึ่งตัวชี้วัดที่สะท้อนสุขภาพและสมรรถภาพของร่างกายในระยะยาว

ทั้งนี้ 41% เป็นการลดลงของ “ความเสี่ยงที่สัมพันธ์กัน” ในกลุ่มที่มีกล้ามเนื้อ Quadriceps แข็งแรงกว่า ไม่ใช่การยืนยันว่าการเพิ่มความแข็งแรงของขาจะลดโอกาสเกิดหัวใจล้มเหลวได้ 41% โดยตรง