นอนชดเชยในวันหยุด ดีต่อสุขภาพหัวใจ

ตลอดหลายปีที่ผ่านมา ผู้เชี่ยวชาญมักเตือนถึงผลเสียของการนอนตื่นสาย โดยเฉพาะการพยายามนอนชดเชยในช่วงสุดสัปดาห์ เพราะอาจรบกวนนาฬิกาชีวภาพของร่างกายและส่งผลเสียต่อสุขภาพ

แต่ผลการวิเคราะห์ล่าสุดพบข้อยกเว้นที่น่าสนใจว่า การนอนชดเชยในวันหยุดอาจเป็นผลดีต่อสุขภาพ หากทำในปริมาณที่พอดี โดยช่วงเวลาที่เหมาะสมที่สุดคือการนอนเพิ่มประมาณ 1 ชั่วโมง 27 นาที ซึ่งสัมพันธ์กับความเสี่ยงความดันโลหิตสูงที่ลดลง

ผู้เชี่ยวชาญส่วนใหญ่ยังคงเห็นตรงกันว่า การเข้านอนและตื่นนอนให้เป็นเวลาเป็นสิ่งสำคัญต่อสุขภาพโดยรวม อย่างไรก็ตาม งานวิจัยใหม่พบว่า คนที่นอนเพิ่มประมาณ 1-2 ชั่วโมงในวันหยุด หลังจากนอนน้อยมาตลอดสัปดาห์ มีแนวโน้มพบภาวะความดันโลหิตสูงน้อยกว่า

ปัจจุบันมีผู้ที่มีภาวะความดันโลหิตสูงทั่วโลกมากกว่า 1.3 พันล้านคน ซึ่งมีความเสี่ยงสูงขึ้นต่อโรคหัวใจขาดเลือด โรคหลอดเลือดสมอง โรคไต และการเสียชีวิตก่อนวัยอันควร

แม้การป้องกันความดันโลหิตสูงด้วยวิธีอื่นยังมีความสำคัญ เช่น การออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ การควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์เหมาะสม และการรับประทานอาหารที่ดีต่อสุขภาพ แต่ผลการศึกษานี้ชี้ว่า การตื่นสายขึ้นเล็กน้อยในวันหยุดอาจไม่ใช่เรื่องที่ต้องรู้สึกผิด

งานวิจัยดังกล่าวถูกนำเสนอในการประชุมประจำปีของ European Society of Cardiology ที่เมืองมิวนิก ประเทศเยอรมนี ซึ่งเป็นหนึ่งในการประชุมด้านโรคหัวใจที่ใหญ่ที่สุดในโลก

ดร.ลี นาวอน จากมหาวิทยาลัยแห่งชาติเกาหลี ในกรุงโซล หนึ่งในผู้วิจัย อธิบายว่า การนอนหลับไม่เพียงพอทำให้ร่างกายต้องรับภาระมากขึ้น โดยหัวใจและหลอดเลือดต้องทำงานหนักขึ้น และอาจทำให้ความดันโลหิตสูงขึ้น

การนอนเพิ่มในช่วงสุดสัปดาห์อาจช่วยให้ร่างกายมีเวลาฟื้นตัวและลดความเครียดที่สะสมจากการนอนน้อยตลอดสัปดาห์ ดังนั้น คนที่นอนเพิ่มในวันหยุดจึงไม่จำเป็นต้องรู้สึกว่าตัวเองขี้เกียจ โดยเฉพาะหากช่วงวันทำงานนอนหลับไม่เพียงพอ เพราะการนอนเพิ่มอาจเป็นกลไกตามธรรมชาติที่ช่วยให้ร่างกายชดเชยการสูญเสียเวลานอน

การศึกษานี้ติดตามผู้ใหญ่ชาวเกาหลีใต้ประมาณ 40,000 คนเป็นเวลา 7 ปี โดยนิยามการนอนชดเชยในวันหยุดจากความแตกต่างระหว่างระยะเวลานอนในวันหยุดกับวันทำงาน

ผลการศึกษาพบว่า โดยรวมแล้ว ผู้ที่นอนชดเชยในช่วงสุดสัปดาห์มีโอกาสเกิดความดันโลหิตสูงน้อยลงประมาณ 6 เปอร์เซ็นต์

ประโยชน์ดังกล่าวเห็นได้ชัดขึ้นเล็กน้อยในกลุ่มคนที่มีกิจกรรมทางกายน้อย โดยผู้ที่นอนชดเชยในวันหยุดมีโอกาสเป็นความดันโลหิตสูงน้อยลง 6.9 เปอร์เซ็นต์

นักวิจัยยังพบว่า การนอนเพิ่มประมาณ 1 ชั่วโมง 27 นาที เป็นช่วงเวลาที่ให้ผลดีที่สุด โดยผู้ที่นอนเพิ่มในระดับนี้มีโอกาสเกิดความดันโลหิตสูงน้อยลงประมาณ 9 เปอร์เซ็นต์

เป็นที่ทราบกันดีว่าการนอนหลับไม่เพียงพออาจทำให้ความดันโลหิตไม่ลดลงตามปกติในช่วงกลางคืน ซึ่งเป็นหนึ่งในปัจจัยที่เพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดความดันโลหิตสูง

ก่อนหน้านี้ผู้เชี่ยวชาญมักเน้นย้ำให้เข้านอนและตื่นนอนเป็นเวลา และไม่เห็นด้วยกับแนวคิดที่ว่าการนอนชดเชยในวันหยุดสามารถทดแทนการนอนที่ขาดหายไปในวันทำงานได้ทั้งหมด

อย่างไรก็ตาม งานวิจัยใหม่นี้ชี้ว่า การนอนชดเชยในปริมาณพอเหมาะอาจส่งผลดีต่อสุขภาพหัวใจและหลอดเลือด ขณะที่การนอนมากเกินไปอาจให้ผลตรงกันข้าม โดยผู้ที่นอนเพิ่มมากกว่า 4 ชั่วโมงในช่วงสุดสัปดาห์มีความเสี่ยงต่อความดันโลหิตสูงมากขึ้น

ดร. ลี ระบุว่า การนอนชดเชยในวันหยุดอย่างพอเหมาะอาจมีผลในการปกป้องสุขภาพ เนื่องจากในคนที่นอนน้อยตลอดสัปดาห์ ประโยชน์จากการชดเชยเวลานอนอาจมีมากกว่าผลเสียจากตารางการนอนที่ไม่สม่ำเสมอ

แต่เมื่อการนอนชดเชยมากเกินไป ความไม่สม่ำเสมอของเวลานอนและการรบกวนนาฬิกาชีวภาพก็อาจเพิ่มขึ้น จนลดทอนประโยชน์ที่ได้รับจากการนอนชดเชย

ดังนั้น การรักษาตารางการนอนให้สม่ำเสมอยังคงเป็นเรื่องสำคัญ แต่หากนอนน้อยในช่วงวันทำงาน การนอนเพิ่มในวันหยุดในระดับพอเหมาะก็อาจเป็นประโยชน์ต่อสุขภาพ และไม่ใช่เรื่องที่ต้องรู้สึกผิด

ด้าน ดร. ซอนยา เบบู-นารายัน แพทย์โรคหัวใจและผู้อำนวยการฝ่ายคลินิกของมูลนิธิโรคหัวใจของอังกฤษ ซึ่งไม่ได้มีส่วนร่วมในการศึกษานี้ กล่าวว่า หลายคนมีเวลานอนไม่เพียงพอในช่วงวันทำงานจากภาระด้านงาน ครอบครัว และสังคม จึงเป็นเรื่องธรรมดาที่จะนอนตื่นสายขึ้นในวันหยุดเพื่อชดเชยเวลานอนที่ขาดไป

การศึกษานี้ไม่ได้หมายความว่าควรละเลยการออกกำลังกายหรือกิจกรรมทางกาย แต่สำหรับการนอนตื่นสายขึ้นเล็กน้อยในวันหยุด อย่างน้อยในตอนนี้ คนเราอาจไม่จำเป็นต้องรู้สึกผิดกับเรื่องนี้