ศัลยกรรมจมูก "ดมยาสลบแล้วไม่ฟื้น" เกิดจากอะไร ฝันร้ายของ "วิสัญญีแพทย์"

นพ.ฒัชชณพงศ์ จงเจริญยานนท์ หมอเด็กเฉพาะทางโรคทางเดินหายใจและผู้ป่วยวิกฤต เจ้าของเพจ "หมอม็อด หมอเด็กขอเล่า" ได้โพสต์เฟซบุ๊กให้ความรู้เกี่ยวกับกำารดมยาสลบ โดยระบุว่า

คนไข้ไปทำจมูก ดมยาสลบ แล้วไม่ฟื้นตามปกติ สุดท้ายต้องใส่ท่อช่วยหายใจอยู่นานหลายวัน

หลายคนสงสัยว่า มันเกิดอะไรขึ้น? ต่อมามีอาจารย์แพทย์ออกมาแจ้งว่า สิ่งที่เกิดขึ้นคือภาวะที่เรียกว่า

“Malignant Hyperthermia” คือ ภาวะไข้สูงอย่างรุนแรงที่เกิดจากการตอบสนองต่อยาระงับความรู้สึกที่มากผิดปกติ 

โพสต์นี้ผมเลยอยากเล่าให้ฟังครับ ว่าภาวะนี้มันคืออะไร และทำไมมันถึงถูกเรียกว่า“ฝันร้ายของหมอดมยา”

ก่อนอื่นต้องบอกก่อนว่า ภาวะนี้ พบได้น้อยมากๆ ไม่ได้เกิดกับทุกคนที่ดมยาสลบ แต่จะเกิดกับคนที่มียีนบางตัวผิดปกติ เช่นยีน RYR1 หรือ CACNA1S ยีนพวกนี้มีหน้าที่สำคัญมากอย่างหนึ่งคือ ควบคุมการปล่อยแคลเซียมในกล้ามเนื้อ

ลองนึกภาพแบบนี้ครับ เวลาที่เราจะขยับตัว เช่น ยกของ เดิน หรือกำมือ ร่างกายจะปล่อยแคลเซียมออกมานิดนึงเพื่อให้กล้ามเนื้อหดตัว พอเราเลิกใช้งาน แคลเซียมก็จะถูกเก็บกลับเข้าไป กล้ามเนื้อก็จะคลายตัว ทุกอย่างเกิดขึ้นเป็นจังหวะ เหมือนสวิตช์เปิด-ปิด

แต่ในคนที่มียีนผิดปกติ พอโดนยาสลบบางชนิด ช่องปล่อยแคลเซียมในกล้ามเนื้อจะเหมือนสวิตช์ค้างเปิดแล้ว ปิดไม่ได้ ผลคือแคลเซียมจะทะลักเข้าไปในกล้ามเนื้อมหาศาล กล้ามเนื้อทั่วร่างกายจึงหดตัวรุนแรงพร้อมกัน ลองนึกภาพว่า ร่างกายเหมือนเครื่องยนต์ ปกติเราจะเหยียบคันเร่ง เฉพาะตอนต้องการใช้แรง แต่ในภาวะนี้ เหมือนคันเร่งค้างเครื่องยนต์ทั้งตัว เลยทำงานเต็มกำลังตลอดเวลา

พอกล้ามเนื้อทำงานหนักแบบนี้ ร่างกายจะใช้พลังงานมหาศาล และสร้างความร้อนจำนวนมาก อุณหภูมิร่างกายสามารถพุ่งขึ้นไปถึง 41–42°C ซึ่งความร้อนระดับนี้เรียกว่า Hyperthermia และสามารถทำลายอวัยวะ หลายระบบในร่างกายได้

ในเวลาเดียวกันร่างกายจะผลิตคาร์บอนไดออกไซด์จำนวนมาก เลือดจะกลายเป็นกรด หัวใจอาจเต้นผิดจังหวะ และสมองบวมได้

อีกปัญหาหนึ่งที่เกิดขึ้นคือเมื่อกล้ามเนื้อหดตัวรุนแรงนานๆ กล้ามเนื้อจะเริ่มสลายตัว สารจากกล้ามเนื้อที่สลาย จะหลุดเข้าไปในเลือดไปทำให้เกิดไตวายเฉียบพลัน บางครั้งผู้ป่วยจะมี ปัสสาวะสีเหมือนโค้ก และอาจต้องฟอกไต ถ้าภาวะนี้รุนแรงมาก ก็อาจทำให้หัวใจหยุดเต้น อวัยวะล้มเหลวหลายระบบ และอาจเสียชีวิตได้

นพ.ฒัชชณพงศ์ จงเจริญยานนท์ หมอเด็กเฉพาะทางโรคทางเดินหายใจและผู้ป่วยวิกฤต เจ้าของเพจ "หมอม็อด หมอเด็กขอเล่า" 

ปัจจุบันมียาที่ใช้รักษาภาวะนี้โดยตรงชื่อว่า Dantrolene ยาตัวนี้ทำงานเหมือน ไปปิดช่องปล่อยแคลเซียมในกล้ามเนื้อ เมื่อแคลเซียมไม่ทะลักออกมา กล้ามเนื้อก็จะเริ่มคลายตัว ความร้อนจะหยุดพุ่ง และร่างกายจะค่อยๆกลับมาควบคุมได้ แต่มีข้อจำกัดสำคัญอย่างหนึ่งคือ ยานี้ไม่ได้มีอยู่ในทุกโรงพยาบาล

สุดท้ายอยากย้ำว่า การดมยาสลบในปัจจุบัน ถือว่าปลอดภัยมาก ภาวะ Malignant Hyperthermia เป็นเหตุการณ์ที่พบได้น้อยมากจริงๆ แต่ในโลกของการแพทย์ ทุกอย่างมีความเสี่ยงเสมอ ไม่มากก็น้อยแตกต่างกันไป