ผีเสื้อจักรพรรดิในเม็กซิโกเพิ่มขึ้น แต่ฝั่งสหรัฐฯ ลดฮวบใกล้วิกฤต นักวิทย์ฯเตือนยังเสี่ยงสูญพันธุ์

ข้อมูลล่าสุดจากกองทุนสัตว์ป่าโลกสาขาเม็กซิโก (WWF-Mexico) และเครือข่ายนักอนุรักษ์ ระบุว่า ประชากรผีเสื้อจักรพรรดิฝั่งตะวันออก ซึ่งอพยพไปจำศีลในพื้นที่ตอนกลางของเม็กซิโก มีจำนวนเพิ่มขึ้นร้อยละ 64 เมื่อเทียบกับปีก่อน โดยในฤดูกาลปี 2568–2569 ผีเสื้อครอบคลุมพื้นที่ป่าราว 18 ไร่ เพิ่มขึ้นจาก 11 ไร่ในปีก่อนหน้า

การสำรวจดังกล่าวใช้วิธีวัดพื้นที่ป่าที่ผีเสื้อเพักในช่วงจำศีล ซึ่งถือเป็นตัวชี้วัดสำคัญของแนวโน้มประชากร แม้ตัวเลขที่เพิ่มขึ้นจะเป็นสัญญาณเชิงบวก แต่ผู้เชี่ยวชาญย้ำว่ายังไม่อาจถือเป็นการฟื้นตัวอย่างแท้จริง เนื่องจากจำนวนยังต่ำกว่าค่าเฉลี่ยในอดีตอย่างมาก

“สกอตต์ แบล็ก” ผู้อำนวยการองค์กร Xerces Society for Invertebrate Conservation ระบุว่า แม้การเพิ่มขึ้นจะเป็นข่าวดี แต่สถานการณ์โดยรวมยังน่ากังวล โดยเฉพาะประชากรผีเสื้อจักรพรรดิฝั่งตะวันตกที่จำศีลในรัฐแคลิฟอร์เนีย ซึ่งเผชิญปีที่เลวร้ายเป็นอันดับ 3 ในประวัติการณ์

ข้อมูลการสำรวจในแคลิฟอร์เนียช่วงปลายเดือนพฤศจิกายน พบผีเสื้อเพียง 12,260 ตัว ลดลงอย่างมากเมื่อเทียบกับช่วงทศวรรษ 1980 ที่เคยมีจำนวนเป็นหลักล้าน ซึ่งนักวิทยาศาสตร์ใช้เป็นค่ามาตรฐานของประชากรที่มั่นคง

นักวิจัยระบุว่า แม้จำนวนผีเสื้ออาจมีความผันผวนในแต่ละปี แต่สิ่งที่น่ากังวลยิ่งกว่าคือแนวโน้มลดลงในระยะยาว ซึ่งมีสาเหตุหลักจากการสูญเสียถิ่นอาศัย การใช้สารเคมีทางการเกษตร และผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

ผีเสื้อจักรพรรดิถือเป็นหนึ่งในสายพันธุ์ที่มีการอพยพไกลที่สุดในโลก โดยประชากรฝั่งตะวันออกจะเดินทางข้ามหลายชั่วรุ่นจากแคนาดาและสหรัฐฯ ไปยังเม็กซิโก ขณะที่ประชากรฝั่งตะวันตกจะอพยพระหว่างพื้นที่ภายในของสหรัฐฯ ไปยังชายฝั่งแคลิฟอร์เนีย

ปัจจุบัน นักวิทยาศาสตร์เริ่มใช้เทคโนโลยีใหม่ เช่น เครื่องส่งสัญญาณน้ำหนักเบาพิเศษ เพื่อติดตามเส้นทางการอพยพ โดยในปี 2568 มีการติดตั้งอุปกรณ์กับผีเสื้อราว 470 ตัวในสหรัฐฯ ซึ่งช่วยให้เข้าใจพฤติกรรมการเดินทางได้มากขึ้น

หนึ่งในตัวอย่างที่น่าสนใจ คือผีเสื้อเพศเมียรหัส XSTI009 ที่สามารถบินจากเม็กซิโกข้ามแม่น้ำริโอแกรนด์เข้าสู่รัฐเท็กซัส และเดินทางได้ไกลถึงประมาณ 320 ไมล์ภายในวันเดียว สะท้อนถึงศักยภาพการอพยพที่น่าทึ่งของสายพันธุ์นี้ อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญเตือนว่า เมื่อประชากรอยู่ในระดับต่ำเช่นนี้ ความเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์จะเพิ่มสูงขึ้น โดยเฉพาะหากต้องเผชิญเหตุการณ์สภาพอากาศรุนแรง เช่น ภัยแล้งหรือพายุหิมะในพื้นที่จำศีล

นักวิทยาศาสตร์ย้ำว่า การฟื้นฟูประชากรผีเสื้อจักรพรรดิจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือในระดับทวีปอเมริกาเหนือ ทั้งการปลูกพืชอาหารหลักอย่างมิลค์วีดและพืชให้น้ำหวาน ลดการใช้สารเคมี และปกป้องพื้นที่จำศีลที่สำคัญในเม็กซิโกและสหรัฐฯ หากไม่มีมาตรการดังกล่าว ความหวังในการฟื้นตัวของผีเสื้อจักรพรรดิ แม้จะเริ่มเห็นสัญญาณบวกในปีนี้ ก็อาจเป็นเพียงชั่วคราวสำหรับหนึ่งในสายพันธุ์ที่เป็นสัญลักษณ์ของธรรมชาติทวีปอเมริกาเหนือ