นักโบราณคดีช็อก! พบ “อุจจาระมนุษย์” ในขวดยา ที่ชาวโรมันเคยใช้รักษาโรค

การศึกษาทางโบราณคดีไม่ได้เพียงช่วยให้เราเข้าใจวิถีชีวิตของผู้คนในอดีตเท่านั้น แต่ยังเปิดเผยความรู้ทางการแพทย์และภูมิปัญญาที่ถูกบันทึกไว้ในประวัติศาสตร์อีกด้วย ล่าสุดนักโบราณคดีได้ค้นพบหลักฐานทางเคมีที่ยืนยันว่าชาวโรมันโบราณเคยใช้ “อุจจาระของมนุษย์” เป็นส่วนหนึ่งของการรักษาทางการแพทย์ ซึ่งเป็นสิ่งที่ก่อนหน้านี้มีเพียงการกล่าวถึงในบันทึกโบราณเท่านั้น

เจนเคอร์ อาทิลลา นักโบราณคดีผู้เชี่ยวชาญด้านน้ำหอมโบราณ เปิดเผยว่า เขารู้สึกทั้งประหลาดใจและขบขันเมื่อพบว่า คราบสารตกค้างที่ทีมของเขาตรวจพบในขวดโบราณนั้น แท้จริงแล้วคืออุจจาระของมนุษย์ การค้นพบนี้ถือเป็นหลักฐานทางเคมีครั้งแรกที่ยืนยันว่ามีการใช้อุจจาระของมนุษย์ในการรักษาโรคในสมัยกรุงโรมโบราณ

ก่อนหน้านี้ การใช้อุจจาระเพื่อการแพทย์ถูกกล่าวถึงอยู่ในตำราโบราณ แต่ยังไม่เคยมีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์มายืนยันโดยตรง การนำอุจจาระมาทาบนผิวหนังเพื่อรักษาอาการติดเชื้อและการอักเสบ จึงเคยเป็นเพียงข้อมูลจากเอกสารโบราณของชาวโรมันเท่านั้น

อาทิลลา ซึ่งทำงานที่มหาวิทยาลัย Sivas Republic ในประเทศตุรกี กำลังร่วมกับเพื่อนร่วมงานตรวจสอบเนื้อหาภายในขวดโบราณจำนวนหลายร้อยใบที่เก็บรักษาไว้ในพิพิธภัณฑ์ Bergama ในจังหวัดอิซเมียร์ ทางตะวันตกของตุรกี ระหว่างการวิเคราะห์นั้น อิลเคอร์ เดมีร์โบลัต นักเภสัชวิทยาในทีมได้ทำการวิเคราะห์ทางเคมีกับขวดหนึ่ง ซึ่งเรียกว่า “อังกวินทาเรียม” (unguentarium) และพบว่าสารภายในมีองค์ประกอบที่ตรงกับอุจจาระของมนุษย์ รวมทั้งมีน้ำมันไทม์ (thyme oil) ปะปนอยู่ด้วย

อาทิลลากล่าวว่า ทีมวิจัยรู้สึกทั้งประหลาดใจ ขบขัน และดีใจ เพราะพวกเขาค้นพบยาที่สามารถคงสภาพมาจากยุคโบราณจนถึงปัจจุบันได้ “สิ่งที่ตลกก็คือ เราคาดว่าจะพบคราบน้ำหอม แต่กลับพบอุจจาระแทน” เขากล่าว ขณะให้สัมภาษณ์ท่ามกลางซากโบราณสถานของเมืองเพอร์กามอน

ขวดอังกวินทาเรียมใบดังกล่าวถูกเก็บรักษาไว้ในคลังของพิพิธภัณฑ์ Bergama โดยเป็นวัตถุที่ถูกยึดมาจากกลุ่มลักลอบขุดค้นโบราณวัตถุ ทำให้ไม่สามารถระบุสถานที่ขุดพบที่แน่ชัดได้ อย่างไรก็ตาม นักวิจัยเชื่อว่ายานี้น่าจะถูกผลิตในบริเวณดังกล่าว เนื่องจากลักษณะของขวด รวมถึงความใกล้กับ “แอสเคลพีออนแห่งเพอร์กามอน” ซึ่งเป็นโรงพยาบาลสำคัญในยุคนั้น อีกทั้งยังเป็นพื้นที่ที่เคยมีแพทย์ชื่อดังอย่าง กาเลน อาศัยอยู่ ซึ่งเขาเคยบันทึกถึงการใช้อุจจาระมนุษย์ในการรักษาโรคไว้

เดมีร์โบลัตอธิบายว่า จากบันทึกทางประวัติศาสตร์ แพทย์โรมันรู้ดีว่าการใช้อุจจาระอาจทำให้ผู้คนรู้สึกรังเกียจ ดังนั้นจึงแนะนำให้ผสมกับสิ่งที่มีกลิ่นหอม และผลการวิเคราะห์ก็พบร่องรอยของน้ำมันไทม์จริง ๆ ในคราบอุจจาระดังกล่าว

การค้นพบครั้งนี้ถือเป็นหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ชิ้นแรกที่ยืนยันว่าชาวโรมันโบราณเคยใช้อุจจาระของมนุษย์เป็นส่วนหนึ่งของการรักษาทางการแพทย์ โดยมีการผสมสมุนไพรที่มีกลิ่นหอมเพื่อลดความไม่พึงประสงค์จากกลิ่น การศึกษานี้ไม่เพียงสะท้อนถึงแนวคิดทางการแพทย์ของคนในอดีต แต่ยังแสดงให้เห็นว่าภูมิปัญญาโบราณบางอย่างอาจมีร่องรอยที่ยังคงหลงเหลือให้เราเรียนรู้ได้จนถึงปัจจุบัน