ไขปริศนา "ผื่นลมพิษ" ที่มีสาเหตุมาจาก "ฟันผุ" ภัยเงียบที่ซ่อนอยู่ใน "ช่องปาก"
นายแพทย์สมาธิ นิชานนท์ สมาชิกสมาคมแพทย์ผิวหนังแห่งประเทศไทย เจ้าของเพจ "นายแพทย์สมาธิ"ได้โพสต์เฟซบุ๊ก ระบุว่า
ได้ทราบจากอาจารย์ว่าลมพิษเรื้อรังมาจากสาเหตุฟันผุได้ น้องสาวที่เป็นลมพิษแทบจะทุกวันนานเป็นเดือน ลมพิษแทบจะไม่ขึ้นถี่เลย (รักษาฟันผุ)
ฟันผุ (Dental caries) หรือการติดเชื้อในช่องปาก สามารถเป็นสาเหตุหรือตัวกระตุ้นให้เกิดโรคผื่นลมพิษเรื้อรัง (Chronic Urticaria) ได้ผ่านทฤษฎี Focal Infection (การติดเชื้อเฉพาะที่ส่งผลทั่วร่างกาย) และปฏิกิริยาภูมิคุ้มกัน ดังนี้
1. การติดเชื้อเรื้อรัง (Chronic Hidden Infection)
เมื่อฟันผุลึกถึงชั้นโพรงประสาทฟัน (Pulpitis) หรือมีปลายรากฟันอักเสบ (Periapical abscess) แบคทีเรียและสารพิษจะสะสมอยู่แบบเรื้อรังโดยที่บางครั้งไม่มีอาการปวด
ร่างกายจะมองว่าเชื้อแบคทีเรียเหล่านั้นเป็นสิ่งแปลกปลอม (Antigen) ที่ต้องกำจัดตลอดเวลา
2. กระตุ้นระบบภูมิคุ้มกันและ Mast Cell
การติดเชื้อเรื้อรังปลดปล่อยไซโตไคน์ (Pro-inflammatory cytokines) เข้าสู่กระแสเลือด
สารเหล่านี้ไปกระตุ้นเซลล์ภูมิคุ้มกันชนิด Mast Cell ที่ผิวหนัง ให้หลั่งสาร Histamine และสารอักเสบอื่น ๆ ออกมา ส่งผลให้หลอดเลือดขยายตัวและเกิดผื่นนูนแดง คันเรื้อรัง (Urticaria)
3. ปฏิกิริยาภูมิคุ้มกันไวเกิน (Autoimmunity / Molecular Mimicry)
โปรตีนของแบคทีเรียในฟันผุอาจมีโครงสร้างคล้ายกับโปรตีนในร่างกาย ทำให้ระบบภูมิคุ้มกันสับสนและสร้างแอนติบอดีมาทำลายเซลล์ผิวหนังตนเอง
แอนติบอดี (IgE หรือ IgG) อาจไปจับกับตัวรับบน Mast Cell โดยตรง ส่งผลให้เกิดผื่นลมพิษเป็นๆ หายๆ นานเกิน 6 สัปดาห์
การดูแลและการรักษา
-ตรวจสุขภาพช่องปาก: หากเป็นลมพิษเรื้อรังหาสาเหตุไม่พบ ควรพบทันตแพทย์เพื่อ X-ray ปลายรากฟัน
-รักษาต้นเหตุ: การอุดฟัน รักษารากฟัน หรือถอนฟันซี่ที่เป็นแหล่งสะสมเชื้อ มักช่วยให้ผื่นลมพิษเรื้อรังสงบลงหรือหายขาดได้ในผู้ป่วยหลายราย
- การติดเชื้อบางอย่าง เป็นสาเหตุหรือปัจจัยกระตุ้นที่ทำให้เกิด โรคลมพิษเรื้อรัง (มีลมพิษผื่นคันขึ้นต่อเนื่องเกิน 6 สัปดาห์)
แม้ว่าโรคลมพิษเรื้อรังส่วนใหญ่ (ประมาณ 40-50%) จะสัมพันธ์กับระบบภูมิคุ้มกันต่อต้านตัวเอง (Autoimmunity) หรือไม่ทราบสาเหตุแน่ชัด (Idiopathic) แต่ในทางการแพทย์พบว่า การติดเชื้อเรื้อรังแบบซ่อนเร้น เป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่กระตุ้นให้ผื่นกำเริบหรือเป็นเรื้อรังได้
เชื้อโรคที่เป็นสาเหตุหรือตัวกระตุ้นลมพิษเรื้อรัง
1. แบคทีเรีย (Bacterial Infections)
Helicobacter pylori (H. pylori): เชื้อแบคทีเรียในกระเพาะอาหาร เป็นสาเหตุที่พบและพูดถึงบ่อยที่สุดในลมพิษเรื้อรัง การรักษาเชื้อนี้ให้หายขาดช่วยให้ผื่นลมพิษในผู้ป่วยบางรายดีขึ้นหรือหายขาดได้
การติดเชื้อเรื้อรังในระบบอื่น: เช่น ฟันผุ/ติดเชื้อที่รากฟัน (Dental sepsis), ไซนัสอักเสบเรื้อรัง (Sinusitis), หรือการติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะ
2. ไวรัส (Viral Infections)
ไวรัสแฝงหรือการติดเชื้อไวรัสเรื้อรัง เช่น ไวรัสตับอักเสบ บี และ ซี (Hepatitis B & C), EBV (Epstein-Barr Virus), หรือ HSV (Herpes Simplex Virus) สามารถกระตุ้นให้เซลล์ภูมิคุ้มกันทำงานผิดปกติ
3. พยาธิและปรสิต (Parasitic Infections)
การติดเชื้อพยาธิในระบบทางเดินอาหาร เช่น พยาธิเส้นด้าย พยาธิปากขอ หรือปรสิตอย่าง Giardia lamblia กระตุ้นการสร้างค่า IgE และสารฮิสตามีนสูงขึ้นจนเกิดผื่นคัน
4. เชื้อรา (Fungal Infections)
การติดเชื้อราเรื้อรังที่ผิวหนังหรือเล็บ (เช่น Candida albicans)
กลไกการเกิดผื่นจากเชื้อโรค
Molecular Mimicry: สารพันธุกรรมของเชื้อโรคมีลักษณะคล้ายเซลล์ในร่างกาย ทำให้ระบบภูมิคุ้มกันสร้างแอนติบอดีมาต่อต้านเชื้อ แต่แอนติบอดีนั้นกลับมาจับและกระตุ้นเซลล์เม็ดเลือดขาวชนิด Mast Cell ในผิวหนังแทน
Mast Cell Degranulation: เมื่อ Mast Cell ถูกกระตุ้น จะหลั่งสาร ฮิสตามีน (Histamine) และสารอักเสบอื่นๆ ออกมา ทำให้หลอดเลือดขยายตัว เกิดผื่นแดง บวม และคัน
Systemic Inflammation: การติดเชื้อเรื้อรังสร้างกระบวนการอักเสบระดับต่ำๆ ในร่างกายตลอดเวลา ส่งผลให้ผิวหนังไวต่อการเกิดผื่นมากกว่าปกติ
แนวทางการดูแลเมื่อสงสัยลมพิษเรื้อรังจากการติดเชื้อ
ตรวจหาสาเหตุ: หากกินยาต้านฮิสตามีน (Antihistamines) แล้วไม่ดีขึ้น แพทย์อาจพิจารณาตรวจเพิ่มเติม เช่น ตรวจหาเชื้อ H. pylori ในลมหายใจหรืออุจจาระ, ตรวจปัสสาวะ, เอกซเรย์ไซนัส หรือตรวจพยาธิในอุจจาระ
รักษาที่ต้นเหตุ: หากพบเชื้อ การรับประทานยาปฏิชีวนะหรือยากำจัดพยาธิอย่างถูกต้องมักช่วยให้โรคลมพิษเรื้อรังบรรเทาลงหรือสงบลงได้
นายแพทย์สมาธิ นิชานนท์ สมาชิกสมาคมแพทย์ผิวหนังแห่งประเทศไทย
ข้อมูลจาก เพจ "นายแพทย์สมาธิ"
Tag
ยอดนิยมในตอนนี้