ศรัทธาที่สูญเปล่า? เมื่อเลือดจากผู้ใจบุญ ถูกใช้เพื่อยื้อชีวิตคนเมาหน้าเดิมๆ

ดราม่าเรื่องเลือดบริจาคที่กำลังถูกพูดถึงในโลกออนไลน์ เริ่มจากโพสต์ของเพจ “เรียนหมอ by หมอแกว หมอแนต” ที่เล่าประสบการณ์ตรงจากการทำงานในโรงพยาบาล เนื้อหาหลักคือความอึดอัดของบุคลากรทางการแพทย์ที่ต้องใช้เลือดบริจาคจำนวนมากในการช่วยชีวิตผู้ป่วยบางกลุ่ม โดยเฉพาะคนที่ดื่มสุราหนักจนป่วยหนัก หรือบางรายมีปัญหายาเสพติด เมื่อรักษาจนอาการดีขึ้นแล้ว หลายคนก็กลับไปใช้ชีวิตแบบเดิม จนสุดท้ายต้องกลับเข้าโรงพยาบาลอีกครั้งด้วยอาการเดิม

เรื่องนี้ทำให้คนในสังคมถกเถียงกันหนัก เพราะเลือดบริจาคไม่ใช่ของที่มีไม่จำกัด เลือดทุกถุงมาจากคนที่ตั้งใจดูแลตัวเอง เตรียมร่างกาย และสละเวลาไปบริจาคเพื่อช่วยคนอื่น เมื่อมีภาพว่าเลือดจำนวนมากถูกใช้กับผู้ป่วยที่กลับไปทำร้ายตัวเองซ้ำ คนจำนวนหนึ่งจึงรู้สึกเสียดายและตั้งคำถามว่า แบบนี้ยุติธรรมหรือไม่

แต่ในอีกด้านหนึ่ง ก็มีคนแย้งว่า ต่อให้ผู้ป่วยจะป่วยเพราะพฤติกรรมของตัวเอง เขาก็ยังเป็นผู้ป่วยอยู่ดี และยังมีสิทธิได้รับการรักษาเหมือนคนอื่น เรื่องนี้จึงกลายเป็นการปะทะกันระหว่างความรู้สึกของคนหน้างาน ความจำกัดของทรัพยากร และหลักสิทธิการรักษาที่ระบบสาธารณสุขยึดถืออยู่

อ่านโพสต์ต้นฉบับ : เรียนหมอ by หมอแกว หมอแนต

เลือดบริจาคสำคัญอย่างไร ทำไมถึงเป็นประเด็นใหญ่

ต้องอธิบายก่อนว่า เลือดบริจาคไม่ใช่ของที่เก็บไว้เฉยๆ แต่เป็นของจำเป็นมากในโรงพยาบาล เพราะมีผู้ป่วยหลายกลุ่มที่ต้องใช้เลือดอยู่ตลอดเวลา

กลุ่มแรกคือเด็กที่เป็นธาลัสซีเมีย เด็กกลุ่มนี้ต้องรับเลือดเป็นประจำเกือบทุกเดือน เพื่อให้ร่างกายเติบโตได้ใกล้เคียงเด็กทั่วไป ถ้าขาดเลือด ชีวิตประจำวันและพัฒนาการก็จะได้รับผลกระทบ

อีกกลุ่มคือผู้ป่วยโรคไต หลายคนมีภาวะซีดร่วมด้วย ต้องเติมเลือดเป็นระยะ รวมถึงผู้ป่วยมะเร็ง ผู้ป่วยโรคเลือด ผู้ป่วยอุบัติเหตุ ผู้ที่ต้องผ่าตัดใหญ่ เช่น ผ่าตัดหัวใจ ผ่าตัดช่องท้อง หรือแม่ที่ตกเลือดหลังคลอด คนเหล่านี้ล้วนต้องพึ่งเลือดบริจาคเพื่อประคองชีวิตหรือใช้ในการรักษา

เพราะฉะนั้น เลือดหนึ่งถุงจึงมีค่ามาก เพราะหมายถึงโอกาสรอดของผู้ป่วยคนหนึ่ง หรือบางครั้งคือการต่อลมหายใจให้ทั้งครอบครัวของเขา

ต้นตอของดราม่าอยู่ตรงไหน? 

จุดที่ทำให้เรื่องนี้กลายเป็นดราม่า ไม่ได้อยู่ที่การรักษาผู้ป่วย แต่เป็นความรู้สึกว่า เลือดซึ่งมีจำกัด กำลังถูกใช้ไปกับผู้ป่วยบางกลุ่มในปริมาณมาก และเกิดซ้ำบ่อย

จากที่เพจเล่า ผู้ป่วยที่ดื่มสุราหนักจนตับแข็งหรือมีเลือดออกในทางเดินอาหาร บางรายเข้ามาโรงพยาบาลด้วยอาการอาเจียนเป็นเลือดหรือถ่ายเป็นเลือด อาการแบบนี้ถือว่าอันตรายและต้องช่วยด่วน ในบางครั้งแพทย์ต้องใช้เลือดถึง 10 ถึง 20 ถุงต่อคน เพื่อพยุงอาการให้รอดจากภาวะวิกฤต

ปัญหาคือ เมื่อรักษาจนดีขึ้นแล้ว ผู้ป่วยจำนวนไม่น้อยไม่ได้หยุดดื่ม กลับไปใช้ชีวิตแบบเดิม แล้วไม่นานก็วนกลับมาโรงพยาบาลอีกด้วยอาการเดิม ทำให้คนหน้างานรู้สึกว่าต้องใช้ทรัพยากรจำนวนมากกับปัญหาที่เหมือนเดิมซ้ำแล้วซ้ำเล่า

นอกจากเรื่องเลือด ยังมีเรื่องภาระงานของพยาบาลและเจ้าหน้าที่ด้วย เพราะผู้ป่วยบางคนมีอาการก้าวร้าว โวยวาย ไม่ให้ความร่วมมือ บางรายต้องมีคนคอยดูแลตลอดเวลา เจ้าหน้าที่จึงไม่ได้เหนื่อยแค่เรื่องรักษา แต่ยังต้องแบกรับแรงกดดันทางอารมณ์และความเสี่ยงจากการทำงานด้วย

อ่านโพสต์ต้นฉบับ : เรียนหมอ by หมอแกว หมอแนต 

ทำไมเลือดถึงขาดแคลนอยู่เรื่อยๆ

เรื่องนี้เป็นอีกจุดที่ทำให้คนยิ่งเข้าใจความไม่สบายใจของหมอและพยาบาล เพราะประเทศไทยมีผู้บริจาคเลือดไม่มากเท่าที่ระบบต้องการ

ข้อมูลที่ถูกหยิบมาพูดถึงบ่อยคือ ไทยมีผู้บริจาคเลือดประมาณ 1.65 ล้านคนต่อปี หรือคิดเป็นราว 2.5 เปอร์เซ็นต์ของประชากร ขณะที่องค์การอนามัยโลกแนะนำว่า ประเทศหนึ่งควรมีผู้บริจาคอย่างน้อย 3 ถึง 5 เปอร์เซ็นต์ของประชากร เพื่อให้มีเลือดเพียงพอในระบบ

แปลเป็นภาษาง่ายๆ ก็คือ เลือดที่มีอยู่ในระบบไทยยังไม่มากพอสำหรับความต้องการทั้งหมด จึงเกิดภาพที่โรงพยาบาลหลายแห่งต้องประกาศขอรับบริจาคเลือดบ่อย โดยเฉพาะช่วงวันหยุดยาว ช่วงเทศกาล หรือเวลาที่คนไปบริจาคน้อย

พอเลือดมีจำกัด แต่มีผู้ป่วยจำนวนมากที่ต้องใช้เลือด เมื่อมีเคสฉุกเฉินที่ต้องใช้เลือดทีละมากๆ ก็ยิ่งทำให้คนตั้งคำถามว่า ระบบจะรับไหวแค่ไหน

คนที่เข้าใจหมอคิดอย่างไร?

คนที่เห็นใจหมอส่วนหนึ่งมองว่า ประเด็นนี้ไม่ใช่การเกลียดคนไข้ แต่เป็นการพูดถึงความจริงหน้างาน ว่าทรัพยากรมีจำกัด และบุคลากรทางการแพทย์ต้องตัดสินใจอยู่ตลอดเวลาในสภาพที่กดดันมาก

หลายคน โดยเฉพาะคนที่เคยบริจาคเลือด รู้สึกว่าเลือดเป็นของหายาก กว่าจะได้มาแต่ละถุงไม่ง่าย ผู้บริจาคต้องพักผ่อน ดูแลสุขภาพ และเดินทางไปบริจาคด้วยความตั้งใจ เมื่อรู้ว่าเลือดจำนวนมากถูกใช้กับคนที่รักษาหายแล้วกลับไปทำตัวแบบเดิมอีก ก็เกิดความรู้สึกเสียดายขึ้นมา

บางคนจึงเสนอว่า อย่างน้อยผู้ป่วยกลุ่มที่กลับมาซ้ำเพราะพฤติกรรมเดิม ควรมีมาตรการบางอย่าง เช่น การบำบัดจริงจัง การติดตามเข้มขึ้น หรืออาจให้มีส่วนร่วมรับผิดชอบบางอย่าง เพื่อให้เกิดความตระหนักมากกว่าเดิม

คนที่ไม่เห็นด้วยโต้แย้งอย่างไร?

อีกฝั่งหนึ่งมองว่า ต่อให้คนไข้จะป่วยเพราะดื่มเหล้าหรือใช้ยา เขาก็ยังเป็นคนไข้ที่ต้องได้รับการรักษาอยู่ดี การพูดด้วยคำแรงๆ หรือเสนอให้ลดสิทธิการรักษา อาจทำให้สังคมมองผู้ป่วยเหล่านี้แบบตีตราเกินไป

คนกลุ่มนี้ชี้ว่า การติดสุราหรือการติดสารเสพติด ไม่ใช่แค่เรื่องนิสัยไม่ดีอย่างเดียว แต่เป็นปัญหาสุขภาพที่ซับซ้อน มีทั้งเรื่องร่างกาย จิตใจ ครอบครัว และสภาพแวดล้อมเข้ามาเกี่ยวข้อง หลายคนอยากเลิกแต่เลิกไม่ได้ง่ายๆ

ดังนั้น ถ้าสังคมมองแต่ด้านว่าเขาทำตัวเอง แล้วตัดสินว่าไม่ควรได้รักษา ก็อาจเป็นการมองปัญหาแคบเกินไป และอาจขัดกับหลักพื้นฐานของระบบสาธารณสุขที่ต้องช่วยชีวิตผู้ป่วยก่อน

แล้วตามหลักจริงๆ โรงพยาบาลต้องรักษาไหม

คำตอบคือ ต้องรักษา

หลักของวิชาชีพแพทย์และระบบสาธารณสุขคือ ผู้ป่วยทุกคนต้องได้รับการรักษาอย่างเท่าเทียม โดยเฉพาะถ้าอยู่ในภาวะฉุกเฉิน แพทย์ไม่สามารถเลือกได้ว่าจะรักษาเฉพาะคนที่ใช้ชีวิตดี หรือปฏิเสธคนที่ป่วยจากพฤติกรรมเสี่ยง

ยกตัวอย่างง่ายๆ คนที่ขับรถเร็วแล้วเกิดอุบัติเหตุ ก็ยังต้องได้รับการรักษา คนที่สูบบุหรี่จนป่วยก็ยังต้องรักษา คนที่กินหวานจนเบาหวานก็ยังต้องได้รับยา หลักคิดเดียวกันนี้จึงถูกใช้กับคนที่ป่วยจากเหล้าหรือยาเสพติดด้วย

ปัญหาที่แท้จริงอาจไม่ได้อยู่แค่ที่คนไข้

ถ้ามองให้ลึกขึ้น ดราม่านี้ไม่ได้บอกแค่ว่าคนไข้บางกลุ่มสร้างภาระ แต่กำลังบอกว่าระบบป้องกันของไทยอาจยังทำงานไม่ดีพอ

ถ้าคนติดสุราได้รับการบำบัดอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ต้น ปัญหาอาจไม่ลุกลามจนถึงขั้นตับแข็งหรือเลือดออกหนัก ถ้าระบบชุมชนช่วยติดตามผู้ป่วยได้ดีขึ้น อาจลดการกลับมาป่วยซ้ำได้ ถ้ามีมาตรการลดการดื่มอย่างจริงจัง ทั้งด้านภาษี การเข้าถึง การโฆษณา และการดูแลสุขภาพจิต ภาระที่ตกกับโรงพยาบาลก็อาจลดลง

พูดอีกแบบคือ วันนี้โรงพยาบาลกำลังเป็นด่านสุดท้ายที่ต้องรับผลจากปัญหาที่สะสมมานาน และเมื่อทุกอย่างมาระเบิดที่ห้องฉุกเฉิน หมอ พยาบาล และเลือดบริจาค ก็กลายเป็นคนแบกรับภาระหลัก