ปัญหาลงทะเบียนนอกเขต เลือกตั้ง-ประชามติ กระทบสิทธิหลายแสน อาจไม่ได้ลงประชามติ

การลงทะเบียนเลือกตั้งนอกเขต นอกราชอาณาจักร รวมไปถึงการลงทะเบียนออกเสียงประชามตินอกเขตนั้น ได้จบลงแล้ว เมื่อเที่ยงคืนของวันที่ 5 มกราคมที่ผ่านมา 

แต่ถึงอย่างนั้น ก็ดูเหมือนว่าจะมีปัญหา และจำนวนคนที่ลงทะเบียนเลือกตั้งนอกเขตไว้ แต่ไม่ได้ลงทะเบียนเลือกตั้งประชามติหลายแสน ไปถึงปัญหาของการลงทะเบียน เว็บไซต์ล่ม ที่ทำให้ภาคประชาชน ตั้งคำถามถึงขั้นตอน และความรับผิดชอบจาก กกต. 

การลงทะเบียนเลือกตั้งนอกเขต นอกราชอาณาจักร และการลงทะเบียนออกเสียงประชามตินอกเขตนั้น แบ่งออกเป็น 2 รอบ ทำให้ผู้ลงทะเบียนต้องลงทะเบียนซ้ำ 2 ครั้ง ซึ่งพบว่ามีประชาชนหลายคนที่ลงทะเบียนเพียงการเลือกตั้ง สส. แต่ไม่ได้ลงทะเบียนประชามติไว้ จนเกิดการตั้งข้อสังเกตุว่า จะมีหลายคนที่เสียสิทธิ และไม่ได้ลงประชามติรัฐธรรมนูญ

โดยสรุปยอดจำนวนผู้ลงทะเบียนขอใช้สิทธิออกเสียงลงคะแนนก่อนวันเลือกตั้ง (ล่วงหน้า) ในเขตเลือกตั้ง/นอกเขตเลือกตั้ง/นอกราชอาณาจักรณ วันที่ 5 มกราคม 2569 (รวมสิบเจ็ดวันของการลงทะเบียน) จำนวนทั้งสิ้น 2,410,425 คน

ขณะที่ยอดจำนวนผู้ลงทะเบียนขอใช้สิทธิออกเสียงประชามตินอกเขตออกเสียงประชามติ และนอกราชอาณาจักร ณ วันที่ 5 มกราคม 2569(รวมสองวันของการลงทะเบียน) มีจำนวนทั้งสิ้น 1,598,056 คน

จากตัวเลขนี้พบว่า ผู้ที่ลงทะเบียนเลือกตั้งนอกเขต แต่ไม่ได้ลงประชามตินอกเขตไว้นั้น อยู่ที่ประมาณ 812,369 คน ซึ่งหมายความว่า กลุ่มคนเหล่านี้จะได้เลือกเพียง สส. แต่จะไม่ได้ออกเสียงประชามติ

โดยสำหรับผู้ลงทะเบียนเลือกตั้งนอกราชอาณาจักร หรือนอกประเทศนั้น จากสถิติจากกกต. ณ เวลา 20.00 น. ของวันที่ 4 มกราคม หรือก่อนการปิดลงทะเบียน 4 ชั่วโมง พบว่า

มีผู้ลงทะเบียนเลือกตั้งล่วงหน้านอกราชฯ แล้ว 105,816 คนแต่มีผู้ลงทะเบียนประชามตินอกราชฯ เพียง 45,757 คน ซึ่งหมายความว่า มีคนไทยในต่างแดนกว่า 60,000 คนที่จะไม่ได้ใช้สิทธิเรื่องประชามติเช่นกัน 

สำหรับประเด็นนี้ ภาคประชาชน นำโดยยิ่งชีพ อัชฌานนท์  iLaw พร้อมด้วย นายสมบัติ บุญงามอนงค์ หรือ บก.ลายจุด พบว่า เป็นตัวเลขที่น่าเสียดาย ที่ประชาชนจะเสียสิทธิ จากปัญหาทั้ง ระยะเวลาการลงทะเบียนที่ค่อนข้างสั้น และมีการประชาสัมพันธ์ที่อาจไม่ทั่วถึงนั้น ยังพบปัญหาของเว็บไซต์ที่ช้า ล่มในบางเวลา จนเป็นอุปสรรคต่อการลงทะเบียน ทำให้มีการถามถึงการขยายระยะเวลาลงทะเบียนเพิ่ม เพื่อไม่ให้ประชาชนเสียสิทธิ

แต่ทาง กกต.เองได้ชี้แจงว่า ไม่สามารถขยายเวลาลงทะเบียนออกเสียงประชามตินอกเขตได้ เนื่องจากกฎหมายกำหนดให้ใช้ช่วงเวลาเดียวกับการลงทะเบียนเลือกตั้ง สส.การลงทะเบียนจึงเปิดเพียงวันที่ 3–5 มกราคม 2569 หลังนายกฯ ประกาศวันออกเสียงประชามติ 8 กุมภาพันธ์ 2569
หากขยายเวลา จะกระทบกระบวนการจัดทำบัญชีรายชื่อผู้มีสิทธิออกเสียงทั่วประเทศกว่าแสนหน่วย ซึ่งมีกรอบเวลาชัดเจนตามกฎหมาย

ขณะที่ยังชี้แจงด้วยว่า เหตุไม่จัดการออกเสียงประชามติทางไปรษณีย์ในประเทศ เนื่องจากกังวลว่าอาจไม่เป็นการลงคะแนนโดยตรงและลับ เสี่ยงถูกชักนำหรือบังคับขณะออกเสียงอีกทั้งมีข้อจำกัดด้านการจัดส่งบัตรให้ถึงผู้มีสิทธิ และการส่งบัตรกลับภายในเวลาที่กฎหมายกำหนด
รวมถึงความยุ่งยากในการยืนยันตัวตนผู้ลงคะแนน 

สุดท้ายแล้ว นอกจากเรื่องการลงทะเบียนแล้ว ภาคประชาชนยังได้ถามให้ชัดเจนประเด็นว่า พรรคการเมืองและนักการเมือง สามารถรณรงค์ เห็นชอบ หรือไม่เห็นชอบ คำถามประชามติแก้รัฐธรรมนูญ ได้หรือไม่ เพราะทางกกต. เคยชี้ว่า "ห้ามรณรงค์" แต่ในวันนี้ แสวง บุญมี เลขา กกต. ได้ให้คำตอบว่า สามารถรณรงค์ได้แล้ว หลังจากไปพิจารณาข้อกฎหมาย

ถึงอย่างนั้นกระบวนการที่ไม่ชัดเจน การไม่เอื้ออำนาย และมีอุปสรรคปัญหาของการลงทะเบียนเลือกตั้งต่างๆ ก็ทำให้เกิดคำถามว่า เสียงประชาชนอย่างน้อย 6 แสน ที่จะไม่ได้ออกเสียงประชามตินอกเขตนั้น จะกระทบต่อผลประชามติหรือไม่ และในวันเลือกตั้งจริงในวันที่ 8 กุมภาพันธ์นี้ ที่การลงคะแนน สส. และประชามติ ประชาชนเองต้องรับบัตรเลือกตั้งสองครั้ง จะเกิดปัญหาอีกหรือไม่ ?