ร้อนจนอยู่ไม่ได้! เมื่อ “โลกร้อน” ซ้ำเติมคนจน

ฟาเวลา (Favela) คือ ชุมชนแออัด (สลัม) ที่มีลักษณะเป็นที่อยู่อาศัยหนาแน่น สร้างขึ้นโดยผู้บุกรุกหรือคนยากจนบนที่ดินว่างเปล่ารอบนอกหรือในเมืองใหญ่ของบราซิล 

สำหรับชุมชนฟาเวลาขนาดใหญ่ในริโอเดอจาเนโร ประชากรอยู่ที่ประมาณ 140,000 คน ในพื้นที่ไม่ถึง 4 ตารางกิโลเมตร ซึ่งมีความหนาแน่นสูงมากและมีสภาพแวดล้อมอบอ้าวกว่าเมืองอื่น ๆ งานวิจัยระบุว่าในฟาเวลาบางแห่งของ ริโอเดอจาเนโร อุณหภูมิได้พุ่งสูงถึง 44 °C และความรู้สึกอุณหภูมิจริง (heat index) ในบางพื้นที่ทำให้รู้สึกร้อนเกือบ 60 °C โดยเฉพาะใกล้คอนกรีตและพื้นคอนกรีตที่ดูดความร้อนมาก

สำหรับชุมชนฟาเวลา (Favela) ในเมืองรีโอเดจาเนโร (Rio de Janeiro) ประเทศบราซิล (Brazil) เป็นแหล่งที่อยู่อาศัยที่มีขนาดใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของทวีปอเมริกาใต้ และเป็นสัญลักษณ์ของความไม่เท่าเทียมทางสังคม ชุมชนเหล่านี้ก่อตั้งขึ้นในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 อาคารที่พักอาศัยส่วนใหญ่สร้างขึ้นจากวัสดุที่ไม่ถาวรและไม่มีการวางแผนผังเมืองอย่างเป็นทางการ ทำให้เกิดความแออัดและขาดแคลนสาธารณูปโภคขั้นพื้นฐาน ภายในบ้านสะสมความร้อนอย่างรุนแรงในช่วงฤดูร้อน ซึ่งอุณหภูมิภายนอกมักพุ่งสูงเกิน 40 องศาเซลเซียส งานวิจัยยังสะท้อนให้เห็นว่าความร้อนส่งผลกระทบต่อการนอนหลับ สุขภาพ และความสามารถในการทำงาน ซึ่งกระทบต่อคุณภาพชีวิตและความมั่นคงทางเศรษฐกิจของครัวเรือนรายได้น้อยโดยตรง ดังนั้นการออกแบบนโยบายรับมือโลกร้อนจึงจำเป็นต้องมองลึกไปถึงสภาพความเป็นอยู่ภายในบ้าน ไม่ใช่เพียงอุณหภูมิบนท้องถนน เพื่อให้การปรับตัวต่อสภาพภูมิอากาศเกิดความเป็นธรรมอย่างแท้จริง

งานวิจัยในฟาเวลาของนครริโอเดจาเนโรสะท้อนให้เห็นว่า การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศไม่ได้เป็นเพียงปัญหาสิ่งแวดล้อม แต่เป็นปัญหาสังคมและการเมืองที่ขยายความเหลื่อมล้ำในเมืองอย่างชัดเจน คลื่นความร้อนกำลังกลายเป็นภาระที่หนักหน่วงที่สุดสำหรับกลุ่มคนเปราะบาง