เปิดสาเหตุ อ่างเก็บน้ำภาคตะวันออก เจอ"แพลงก์ตอนบลูม"

ดร.สนธิ คชวัฒน์ ผู้ทรงคุณวุฒิด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ชมรมนักวิชาการด้านสิ่งแวดล้อมไทย โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊กว่า น้ำเน่า ปลาตาย แพลงตอนบลูมในอ่างเก็บน้ำทางภาคตะวันออก ช่วงเดือนกรกฎาคม 2569 สาเหตุเพราะอะไร?

อ่างเก็บน้ำดอกกราย และ อ่างเก็บน้ำหนองปลาไหล(จ.ระยอง) อ่างเก็บน้ำบางพระ (จ.ชลบุรี) เป็นแหล่งน้ำดิบที่สำ คัญในการผลิตน้ำประปาของภาคตะวันออกกำลังเกิดปรากฏการณ์น้ำเน่า ปลาตายและแพลงก์ตอนบลูมจำนวนมากในช่วงเดือนกรกฎาคม พ.ศ.2569 สาเหตุหลักเกิดจาก 2 ปัจจัย คือ การลักลอบและอุบัติเหตุน้ำเสียทะลักจากนิคมอุตสาหกรรม ร่วมกับสภาพอากาศฤดูฝนที่มีน้ำหลากนำพาสารอาหารลงสู่อ่างเก็บน้ำ 

1. อ่างเก็บน้ำดอกกรายและอ่างเก็บน้ำหนองปลาไหล (จ.ระยอง)

ทั้งสองอ่างนี้เผชิญปัญหาจากสารเคมีและน้ำเสียจากภาคอุตสาหกรรมไหลเข้ามาโดยตรงโดยในช่วงต้นเดือนกรก ฎาคม 2569

1.1. มีน้ำเสียจากเขตนิคมอุตสาหกรรมแห่งหนึ่งที่ตั้งอยู่ใกล้เคึยงทะลักเข้ามาในอ่างเก็บน้ำ โดยกรมควบคุมมลพิษ (คพ.) และ ศูนย์ดำรงธรรม(จ.ชลบุรี)ได้ตรวจพบว่ามีน้ำเสียสีดำคล้ำและมีสารเคมีสีเขียวปริศนาไหลมาจากคลอง

สาธารณะใน อ.ปลวกแดงและอ.นิคมพัฒนาไหลลงอ่างเก็บน้ำ

1.2. ผลการตรวจสอบเบื้องต้นพบว่า บ่อเก็บน้ำเสียของระบบบำบัดน้ำเสียในนิคมฯเกิดดินทรุดและรั่วซึมออกมา ประ กอบกับเกิดฝนตกหนัก ทำให้น้ำเสียปะ ปนกับน้ำฝนและไหลลงสู่แหล่งน้ำดิบดังกล่าว

1.3.จากการตรวจวัดน้ำที่ไหลลงอ่างดอกกรายเบื้องต้นพบค่า pH สูงถึง 9.1 (มีความเป็นด่างสูงกว่าเกณฑ์)มีผลทำให้พืชริมตลิ่งเหี่ยวเฉาและสัตว์น้ำ ทั้งปลาและกุ้งขาดอากาศหายใจและทยอยตายเป็นจำนวนมาก

2.อ่างเก็บน้ำบางพระ(จ.ชลบุรี) 

ในพื้นที่จ.ชลบุรีและภาพรวมของอ่างเก็บน้ำในภูมิภาคนี้ มักเกิดปรากฏการณ์ "แพลงก์ตอนบลูม" (Plankton Bloom) ควบคู่ไปด้วย เนื่องจากปัจจัยทางสภาพแวดล้อม

2.1.ช่วงเดือนกรกฎาคมเป็นช่วงฤดูฝน มีฝนตกมาก น้ำฝนจะชะล้างปุ๋ยเคมีจากการเกษตร,ขยะและน้ำทิ้งจากชุมชน ซึ่งจะมีธาตุอาหารทั้งไนโตรเจนและฟอสฟอรัสสูงไหลลงสู่อ่างเก็บน้ำ

2.2. เมื่ออ่างเก็บน้ำมีธาตุอาหารสะสมในปริมาณมหาศาล และได้รับแสงแดดที่เข้มข้นหลังฝนตก จะเร่งให้สาหร่ายเซลล์เดียวหรือสาหร่ายสีน้ำเงินแกมเขียวเจริญเติบโตและขยายพันธ์อย่างรวดเร็วผิดปกติจนน้ำกลายเป็นสีเขียวเข้มด้วยสาหร่ายขาดเล็กจำนวนมาก

2.3.เมื่อแพลงก์ตอนบลูมหรือสาหร่ายเกิดขึ้นหนาแน่นจำนวนมาก(pankton bloom)จะแย่งสารอาหารในน้ำแย่งแสง แดดและก๊าซออกซิเจนจนค่อยๆตายลงกลายเป็นสารอินทรีย์จำนวนมาก ทำให้ จุลินทรีย์ในน้ำจะต้องใช้ก๊าซออกซิเจนจำนวนมากในการทำปฎิกริยาเพื่อย่อยสลายซากแพลงก์ตอน ส่งผลให้ก๊าซออกซิเจนในน้ำดิ่งลดลงอย่างรวดเร็ว เกิดผลกระทบคือนัำใต้อ่างเก็บน้ำขาดก๊าซออกซิเจน ทำใหจุลินทรีย์ที่อยู่ในน้ำต้องย่อยสลายสารอินทรีย์โดยไม่ใช้ก๊าซออกซิเจนเกิดก๊าซมีเทน (CH4)และก๊าซไข่เน่า(H2S)ขึ้นจำนวนมาก ส่งผลให้น้ำเน่าเสีย เกิดกลิ่นเหม็น และปลาตายเพราะขาดอากาศหายใจในที่สุด