ไขปริศนา "การเข้าห้องน้ำสาธารณะ" เสี่ยงติดเชื้อ "HPV" ได้จริงหรือไม่? นักไวรัสวิทยามีคำตอบ

ดร.อนันต์ จงแก้ววัฒนา นักไวรัสวิทยา ไบโอเทค สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ได้โพสต์เฟซบุ๊ก Anan Jongkaewwattana เกี่ยวกับ การเข้าห้องน้ำสาธารณะมีโอกาสติดเชื้อ HPV ได้หรืองหรือไม่? โดยระบุว่า

ภาพนี้สามารถอธิบายว่าทำไมการติดเชื้อ HPV จากการใช้ห้องน้ำสาธารณะ (เช่น การนั่งโถสุขภัณฑ์) จึง แทบจะเป็นไปไม่ได้เลย?

1. ไวรัสต้องการ "รอยแผล" (Wound) ในการเข้าสู่ร่างกาย

ไวรัส HPV ไม่สามารถเจาะทะลุผิวหนังที่ปกติ แข็งแรง และไม่มีแผลได้ การที่ไวรัสจะเข้าสู่ร่างกายได้นั้น จำเป็นต้องมีรอยฉีกขาดหรือรอยถลอกระดับไมโคร (Micro-abrasions) ซึ่งมักเกิดจากการเสียดสีอย่างรุนแรง (เช่น ระหว่างการมีเพศสัมพันธ์) การนั่งบนฝารองนั่งชักโครกตามปกติ ไม่ได้ทำให้เกิดการเสียดสีรุนแรงจนเกิดรอยแผลที่ผิวหนังบริเวณสะโพกหรือต้นขา

2. เป้าหมายของไวรัสคือ "เซลล์ชั้นล่างสุด" (Basal epithelial cell) เท่านั้น

จากภาพจะสังเกตว่าตัวไวรัสทรงกลมสีน้ำเงิน จะวิ่งผ่านช่องว่างของแผลลงไปลึกที่สุดจนถึง "Basal epithelial cell" (เซลล์เยื่อบุผิวชั้นฐาน) ซึ่งวางตัวอยู่บน "Basal membrane" (เยื่อหุ้มฐาน) อธิบายง่ายๆคือ ไวรัส HPV ไม่สามารถแบ่งตัวหรือเพิ่มจำนวนในเซลล์ผิวหนังชั้นนอกสุดที่ตายแล้วได้ มันต้องการเข้าไปติดเชื้อในเซลล์ต้นกำเนิดที่อยู่ชั้นลึกสุด (Basal cell) เพื่อใช้กลไกของเซลล์นั้นในการจำลองตัวเอง (Episomal replication)

3. บริเวณที่ติดเชื้อไวรัสนี้ได้ง่ายคือ "เยื่อบุผิวอ่อนนุ่ม" (Cervix / Mucosa)

จากภาพ ด้านซ้ายมือแสดงภาพของ "Cervix" (ปากมดลูก) ซึ่งเป็นช่องทางเฉพาะที่มีเนื้อเยื่อบุผิวชนิดเยื่อเมือก  ที่มีความบอบบางและง่ายต่อการเกิดรอยถลอกเมื่อมีการสัมผัสโดยตรง 

ส่วนนี้ของเราไม่ได้ไปสัมผัสโดยตรงกับฝารองนั่งชักโครกขณะใช้งาน ผิวหนังส่วนที่สัมผัสภายนอกเป็นผิวหนังปกติที่หนาและแข็งแรงกว่ามาก

สรุปคือ ภาพนี้แสดงให้เห็นว่า HPV จะก่อโรคได้ก็ต่อเมื่อมันสามารถเข้าไปถึงเซลล์ชั้นลึกสุด ผ่านทางรอยแผลเท่านั้น ดังนั้น การใช้ห้องน้ำสาธารณะที่ผิวหนังภายนอกของเราสัมผัสกับฝานั่งเพียงชั่วคราว โดยไม่มีการเสียดสีจนเกิดแผล และไม่ได้เป็นการสัมผัสกับเยื่อบุผิวภายในโดยตรง จึงไม่ทำให้เกิดกลไกการติดเชื้อตามที่แสดงในภาพนี้อย่างแน่นอน

ดร.อนันต์ จงแก้ววัฒนา นักไวรัสวิทยา ไบโอเทค สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.)