รู้จัก “อาราฟี” รักษาการผู้นำสูงสุดอิหร่าน หลัง “คาเมเนอี” ถูกสังหาร

ภายหลังการเสียชีวิตของ “อยาตอลเลาะห์ อาลี คาเมเนอี” ผู้นำสูงสุดของอิหร่าน ได้มีการแต่งตั้ง “อยาตอลเลาะห์ อาลีเรซา อาราฟี” ดำรงตำแหน่งรักษาการผู้นำสูงสุดอิหร่านในช่วงที่สถานการณ์สู้รบระหว่างอิสราเอลร่วมด้วยสหรัฐฯ ต่ออิหร่านยังคงไม่มีท่าทีจะสิ้นสุด 

“อาราฟี” คนนี้เป็นใครมาจากไหน จนมีกระแสข่าวที่ยังไม่มีการยืนยันจากทางการอิหร่านว่าเขาเสียชีวิตแล้ว แม้จะได้รับการแต่งตั้งดำรงตำแหน่งรักษาการผู้นำสูงสุดก็ตาม 

อิหร่านเคลื่อนไหวอย่างรวดเร็วในการแต่งตั้งรักษาการผู้นำสูงสุดคนใหม่ ไม่นานหลังจากที่ “คาเมเนอี” ถูกลอบสังหาร โดยแต่งตั้งให้ “อยาตอลเลาะห์ อาลีเรซา อาราฟี” อายุ 67 ปี ขึ้นมาดำรงตำแหน่ง ซึ่งการแต่งตั้งผู้นำสูงสุดคนใหม่ของอิหร่านแม้จะเป็นตำแหน่งรักษาการถือเป็นความรับผิดชอบของสภาผู้ชำนาญการของอิหร่าน ซึ่งประกอบด้วยผู้นำทางศาสนาอาวุโสประมาณ 90 คน ที่ได้รับการเลือกตั้งทุก 8 ปี 

ภายใต้รัฐธรรมนูญของอิหร่าน ตำแหน่งผู้นำรักษาการจะมีผลบังคับใช้ไปจนกว่าจะสามารถคัดเลือกผู้ที่จะมาดำรงตำแหน่งผู้นำสูงสุดคนใหม่อย่างถาวรได้ ซึ่งในกรณีนี้ที่จริงแล้วอาราฟีไม่ใช่คนเดียวที่ต้องรับผิดชอบงานของผู้นำสูงสุด แต่มีการตั้งให้อาราฟีเป็นสมาชิกฝ่ายนิติบัญญัติของคณะผู้นำชั่วคราวร่วมกับประธานาธิบดี มาซูด เปเซชเคียน และ โกลามโฮสเซน โมห์เซนี เอเจอี ประธานศาลยุติธรรมของอิหร่าน 

-“อยาตอลเลาะห์ อาลีเรซา อาราฟี” เป็นใคร ?

อาราฟี เกิดในปี 1959 ในจังหวัดยาซิดของอิหร่าน เขาเติบโตในครอบครัวนักบวชและได้รับการศึกษาในเมืองกอม ซึ่งเป็นศูนย์กลางสถาบันศาสนาอิสลามที่สำคัญของอิหร่าน เขาไต่เต้าขึ้นสู่ตำแหน่ง “มุจญ์ตะฮิด” (Mujtahid) ที่ทำให้เขามีคุณสมบัติในการออกคำวินิจฉัยทางกฎหมายอิสลามได้โดยอิสระ จนทำให่อิทธิพลของเขาเติบโตขึ้นผ่านการได้รับแต่งตั้งในสถาบันต่าง ๆ มากกว่าการเมืองแบบอาศัยฐานเสียงจากประชาชน

ระหว่างปี 2009 ถึง 2018 เขาดำรงตำแหน่งอธิการบดี มหาวิทยาลัยอัล-มุสตาฟา อินเตอร์เนชันแนล ในเมืองกอม ซึ่งเป็นมหาวิทยาลัยที่ฝึกอบรมนักบวชจากทั้งในอิหร่านและต่างประเทศ ในช่วงที่เขาบริหารงานของมหาวิทยาลัย อาราฟีอ้างว่าเครือข่ายสถาบันศาสนาได้เปลี่ยนผู้คนทั่วโลกกว่า 50 ล้านคนให้มานับถืออิสลามนิกายชีอะห์ภายในเวลา 8 ปี แม้ว่าตัวเลขดังกล่าวจะถูกวิจารณ์ว่ามากเกินความจริง แต่ก็สะท้อนถึงความทะเยอทะยานของเขาในการขยายอิทธิพลทางศาสนาอิสลามในอิหร่าน

คาเมเนอี จึงเริ่มสนับสนุนและเลื่อนฐานะของ อาราฟี สู่การดำรงตำแหน่งที่มีความสำคัญของประเทศอย่างค่อยเป็นค่อยไป ในปี 2019 อาราฟี ได้รับแต่งตั้งเป็นสมาชิกสภาผู้พิทักษ์รัฐธรรมนูญ (Guardian Council) ซึ่งเป็นองค์กรทรงอำนาจที่ทำหน้าที่พิจารณากฎหมายและคัดกรองผู้สมัครรับเลือกตั้ง ซึ่งนักวิเคราะห์มองว่าการแต่งตั้งเหล่านี้สะท้อนถึงความเชื่อมั่นของคาเมเนอีต่อความยึดมั่นในอุดมการณ์และความสามารถด้านการบริหารของอาราฟีอย่างมาก 

โดยเฉพาะถ้อยแถลงต่าง ๆ ของอาราฟีมักเป็นไปในโทนที่ดูแข็งกร้าวอย่างการที่เขาบอกว่า “อเมริกาจะต้องนำความปรารถนาที่ให้อิหร่านยุติการผลิตยุทโธปกรณ์ทางทหารฝังลงหลุมศพไปด้วย” ในขณะที่อีกสุนทรพจน์หนึ่งเขาเรียกสหรัฐฯ ว่าเป็น “ศูนย์กลางของการละเมิดสิทธิมนุษยชน”

แม้ว่าอิหร่านในตอนนี้จะอยู่ในช่วงไว้อาลัยคาเมเนอี 40 วัน ความสนใจจึงหันไปจับตาว่าสภาผู้ชำนาญการของอิหร่าน ว่าจะใช้เวลานานเพียงใดในการแต่งตั้งผู้นำสูงสุดคนถาวร สำหรับเวลานี้ อาราฟีกำลังยืนอยู่ที่ศูนย์กลางของการเปลี่ยนผ่านครั้งประวัติศาสตร์ที่ทั้งสำคัญแต่ก็เปราะบางในเวลาเดียวกัน

-กระแสข่าวว่า อาราฟี เสียชีวิตแล้ว ?

แม้จะยังไม่มีการยืนยันและไม่มีข้อมูลอย่างเป็นทางการจากรัฐบาลอิหร่านว่าอาราฟี อาจเสียชีวิตเป็นเพราะประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ให้สัมภาษณ์กับโจนาธาน คาร์ล ในรายการของสำนักข่าว ABC News ว่าแคนดิเดตที่คาดว่าจะดำรงตำแหน่งต่อจากคาเมเนอี ได้เสียชีวิตหลังปฏิบัติการโจมตีร่วมของสหรัฐฯ และอิสราเอลเมื่อวันเสาร์ที่ผ่านมา

ทรัมป์กล่าวว่า การโจมตีประสบความสำเร็จมาก จนกำจัดแคนดิเดตผู้นำสูงสุดอิหร่านไปเกือบทั้งหมดและจะไม่ใช่คนที่เราเคยคิดไว้ เพราะพวกเขาเสียชีวิตหมดแล้ว ไม่ว่าจะเป็นรักษาการอันดับสองหรือสามก็เสียชีวิตทั้งหมด 

ความเห็นของทรัมป์มีขึ้นท่ามกลางคำถามว่า การเปลี่ยนผ่านอำนาจในอิหร่านจะดำเนินไปอย่างไร หลังการเสียชีวิตของคาเมเนอี ผู้นำสูงสุดอิหร่านที่ดำรงตำแหน่งมายาวนาน โดยทรัมป์ยังกล่าวถึงการสังหารคาเมเนอีด้วยว่า เขา (ทรัมป์) ได้จัดการคาเมเนอีก่อนที่คาเมเนอีจะจัดการเขา โดยทรัมป์อ้างว่ามีความพยายามมากถึง 2 ครั้งที่อิหร่านพยายามลอบสังหารทรัมป์ แต่เขาก็สามารถจัดการผู้นำของอิหร่านได้ก่อน 

ทั้งนี้ กระทรวงยุติธรรมสหรัฐฯ เปิดเผยเมื่อปี 2024 ว่ามีการตั้งข้อกล่าวหาของรัฐบาลกลางในคดีแผนลอบสังหารทรัมป์ที่ถูกสกัดไว้ก่อนการเลือกตั้งประธานาธิบดี โดยเจ้าหน้าที่อิหร่านได้ขอให้ผู้ต้องสงสัยรายหนึ่ง คือ ฟาร์ฮัด ชาเครี มุ่งเฝ้าติดตามและท้ายที่สุดลอบให้ดำนเนินการลอบสังหารทรัมป์