หนาวสะท้านทั้งประเทศ ม.ค. 69 อุณหภูมิดิ่ง มวลอากาศเย็นจากจีนแผ่ต่อเนื่อง

ดร.สนธิ คชวัฒน์ นักวิชาการด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ชมรมนักวิชาการสิ่งแวดล้อมไทย โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก Sonthi Kotchawat เกี่ยวกับช่วงนี้หลายคนรู้สึกได้ชัดว่าอากาศหนาวเย็น โดยเฉพาะในเดือนมกราคม พ.ศ. 2569 ที่ประเทศไทยมีอากาศหนาวกว่าค่าเฉลี่ยปกติ สาเหตุของความหนาวเย็นในครั้งนี้เกิดจากหลายปัจจัยที่ส่งผลร่วมกัน

สาเหตุหลักประการแรกคือ มวลอากาศเย็นหรือความกดอากาศสูงจากประเทศจีนและไซบีเรียที่มีกำลังแรง แผ่ลงมาปกคลุมภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เป็นระลอก ๆ ส่งผลให้อุณหภูมิในประเทศไทยลดต่ำลงอย่างมาก โดยเฉพาะพื้นที่ภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และตอนบนของภาคกลาง อากาศเย็นในประเทศจีนมีความเชื่อมโยงกับปรากฏการณ์ Polar Vortex หรือลมวนขั้วโลก ซึ่งเป็นระบบอากาศเย็นจัดขนาดใหญ่ที่หมุนวนรอบขั้วโลก ทำหน้าที่เสมือนกำแพงกักเก็บอากาศหนาวไม่ให้แผ่ลงสู่เขตร้อน แต่เมื่อกระแสลมกรดหรือ Jet Stream ที่ล้อมรอบระบบนี้อ่อนกำลังลง กำแพงดังกล่าวจะแตกออก ทำให้อากาศเย็นจากขั้วโลกไหลลงสู่พื้นที่ละติจูดต่ำ ส่งผลให้หลายพื้นที่ในซีกโลกเหนือ เช่น จีน สหรัฐอเมริกา และยุโรป เผชิญกับความหนาวเย็นรุนแรงและพายุฤดูหนาว อย่างไรก็ตาม ประเทศไทยไม่ได้รับผลกระทบโดยตรงจาก Polar Vortex แต่ความหนาวเย็นที่เกิดขึ้นเป็นผลจากอิทธิพลของมวลอากาศเย็นที่แผ่ลงมาจากประเทศจีนเป็นหลัก

ปัจจัยที่สองคือ ลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือที่มีกำลังแรง พัดพาอากาศเย็นและแห้งเข้ามาอย่างต่อเนื่อง ทำให้อุณหภูมิลดต่ำลงมากยิ่งขึ้น และเพิ่มความรู้สึกหนาวอย่างชัดเจน โดยเฉพาะในช่วงเช้าและกลางคืน

ประการที่สามคือ สภาพอากาศที่ท้องฟ้าโปร่งและมีความชื้นต่ำ อากาศหนาวจัดมักเกิดขึ้นพร้อมกับท้องฟ้าเปิด ไม่มีเมฆปกคลุม ทำให้ความร้อนจากพื้นดินคายออกสู่บรรยากาศได้อย่างรวดเร็ว กระบวนการนี้เรียกว่า radiational cooling ส่งผลให้อุณหภูมิลดลงมากเป็นพิเศษในช่วงเวลากลางคืนและเช้ามืด ซึ่งเป็นลักษณะทั่วไปของฤดูหนาว

อีกปัจจัยหนึ่งคือ ผลจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศโลก แม้ว่าแนวโน้มโดยรวมของโลกจะร้อนขึ้น แต่ความแปรปรวนของสภาพอากาศสามารถทำให้บางช่วงเวลามีอากาศหนาวจัดกว่าปกติได้ โดยเฉพาะเมื่อรูปแบบการไหลเวียนของลมในชั้นบรรยากาศเอื้อให้มวลอากาศเย็นแผ่ลงมาได้ไกลกว่าปกติ

นอกจากนี้ ความหนาวเย็นยังไม่กระจายตัวเท่ากันในทุกพื้นที่ บางพื้นที่มีอากาศหนาวกว่าที่อื่น เนื่องจากปัจจัยทางภูมิประเทศและลักษณะพื้นที่ พื้นที่สูงหรือหุบเขามีการสูญเสียความร้อนเร็วและเกิดการสะสมของอากาศเย็น พื้นที่ชนบทมีปรากฏการณ์เกาะความร้อนเมืองน้อยกว่าพื้นที่เมืองใหญ่ ขณะที่ภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนืออยู่ใกล้ทิศทางการแผ่ลงมาของมวลอากาศเย็นจากประเทศจีน จึงได้รับผลกระทบจากอากาศหนาวอย่างเด่นชัดกว่าภูมิภาคอื่น