ทำไมเจ็บซ้ำๆ ไม่จบสักที? เข้าใจ "5 ระยะอารมณ์ของการสูญเสีย" ที่จิตใจกำลังเยียวยาตัวเอง

เฟซบุ๊ก แฟนเพจ "หมอเปรมใส่ไข่ ความรู้สุขภาพจิตแบบง่ายๆ" จิตแพทย์ รพ.สมิติเวช ศรีนครินทร์ ได้เผยแพร่บทความ โดยระบุว่า

5 ระยะอารมณ์ของการสูญเสีย และการรับมืออย่างเข้าใจ

การสูญเสียบุคคลอันเป็นที่รัก หรือการสูญเสียความสัมพันธ์ครั้งสำคัญ (เช่น การอกหักหย่าร้าง) เป็นหนึ่งในประสบการณ์ที่สั่นคลอนจิตใจของมนุษย์เรามากที่สุด ในทางจิตวิทยา คลินิกแพทย์มักอธิบายปฏิกิริยาทางอารมณ์เหล่านี้ผ่านแนวคิดของ Dr. Elisabeth Kübler-Ross ซึ่งแบ่งออกเป็น 5 ระยะแห่งความโศกเศร้า (5 Stages of Grief) ดังนี้

 1. ระยะปฏิเสธความจริง (Denial)

เป็นกลไกปกป้องจิตใจชั่วคราวเมื่อเจอข่าวร้ายฉับพลัน สมองและจิตใจจะยังไม่พร้อมรับความจริงอันเจ็บปวด

• ความคิดที่เกิดขึ้น: "ไม่จริงหรอก เรื่องนี้ไม่น่าเกิดขึ้นกับเรา", "เรายังคบกันอยู่ เขาแค่ขอเวลาตั้งสติ" หรือรู้สึกชาชินเหมือนเรื่องที่เกิดขึ้นไม่ใช่เรื่องจริง

 2. ระยะโกรธ (Anger)

เมื่อความจริงเริ่มเด่นชัดขึ้น ความเจ็บปวดจะถูกเปลี่ยนออกมาในรูปแบบของความโกรธ

• พฤติกรรมและความคิด: โกรธโชคชะตาว่า "ทำไมต้องเป็นเรา?", โกรธคนที่จากไปว่า "ทำไมถึงทิ้งเราไว้คนเดียว?", หรือโกรธทีมแพทย์ หมอ เภสัชกร หรือคนรอบข้างว่าดูแลรักษาได้ไม่ดีพอ

 3. ระยะต่อรอง (Bargaining)

พยายามหาทางออกหรือข้อแลกเปลี่ยนเพื่อย้อนเวลา หรือบรรเทาความสูญเสียที่เกิดขึ้น

• พฤติกรรมและความคิด: เริ่มอ้อนวอนขอพรจากสิ่งศักดิ์สิทธิ์ หรือตั้งคำถามวนเวียนซ้ำๆ ว่า "ถ้าวันนั้นเราไปส่งพ่อเร็วกว่านี้ พ่อคงไม่เสียชีวิต" หรือ "ถ้าวันนั้นเราดูแลเขาดีกว่านี้ เขาคงไม่ทิ้งเราไป"

 4. ระยะเศร้าดิ่ง (Depression)

เมื่อตระหนักได้เต็มอกว่าความสูญเสียนั้นเป็นเรื่องจริงที่ไม่สามารถย้อนกลับไปแก้ไขได้ ความรู้สึกสิ้นหวัง ดิ่ง และเศร้าสร้อยจะเข้ามาปกคลุมจิตใจ

• ความคิดที่เกิดขึ้น: รู้สึกหมดพลังงาน ท้อแท้ ไม่มีแรงในการใช้ชีวิต และตั้งคำถามกับตัวเองว่า "เมื่อไม่มีเขาอยู่ตรงนี้แล้ว ชีวิตเราจะเดินหน้าต่อได้อย่างไร"

 5. ระยะยอมรับความจริง (Acceptance)

ไม่ใช่การลืมเรื่องราวที่เกิดขึ้น หรือเสแสร้งว่าไม่เจ็บปวด แต่เป็นการเรียนรู้ที่จะยอมรับความจริงว่าสิ่งที่สูญเสียไปจะไม่กลับมาอีกแล้ว

• สภาวะจิตใจ: จิตใจเริ่มสงบลง สามารถปรับตัวให้เข้ากับสภาวะใหม่ และเริ่มวางแผนในการใช้ชีวิตก้าวต่อไปข้างหน้าได้อย่างมั่นคงขึ้น

ความเข้าใจสำคัญ: อารมณ์เหล่านี้ไม่ได้เดินเป็นเส้นตรง

ความเข้าใจผิดที่พบได้บ่อยคือ คิดว่าเราต้องก้าวผ่านข้อ 1 ไป 2 ไป 3 เรียงตามลำดับ แต่ในความเป็นจริง อารมณ์ของการสูญเสียสามารถผันผวนและสลับไปมาได้อย่างรวดเร็วภายในวันเดียว

• ในหนึ่งชั่วโมง คุณอาจจะอยู่ในระยะปฏิเสธ พอชั่วโมงถัดมากลายเป็นความเศร้า อีกสักพักกลับยอมรับได้ แล้วช่วงเย็นก็กลับมาโกรธโชคชะตาอีกรอบ

• การสลับไปสลับมานี้ ถือเป็นเรื่องปกติทางจิตวิทยา ที่สมองกำลังพยายามประมวลผลความอักเสบทางอารมณ์

ข้อแนะนำทางการแพทย์: สิ่งที่สำคัญที่สุดในการผ่านช่วงเวลานี้ คือการอนุญาตให้ตัวเองได้มีเวลาในการประมวลผลอารมณ์ (Process emotions) ไม่ต้องรีบกดดันตัวเองให้หายเศร้าเร็วเกินไป การได้พูดคุยระบายความรู้สึกกับคนที่เรารักและไว้ใจ จะช่วยให้จิตใจค่อยๆ ฟื้นตัวได้อย่างปลอดภัย

ใครที่กำลังเผชิญกับการสูญเสีย หรือเคยผ่าน 5 ระยะนี้มาอย่างไรบ้าง ลองคอมเมนต์มาพูดคุยและแชร์พื้นที่ปลอดภัยร่วมกันได้นะ

ข้อมูลจาก เพจ "หมอเปรมใส่ไข่ ความรู้สุขภาพจิตแบบง่ายๆ" 

https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid024kdJUAou9QVXURrdLPqBTESdacAYGUN7efTKgMamMbntRqpjRunpsFJM8bfWaZB3l&id=61557447432049