แผ่นดินไหวศตวรรษถล่มเวเนซุเอลา เบื้องหลังกูเกิลแจ้งเตือนรอดตายหมู่

ประเทศเวเนซุเอลากำลังเผชิญกับเหตุการณ์แผ่นดินไหวแบบต่อเนื่อง (Twin quakes) ที่รุนแรงที่สุดในรอบศตวรรษ ขนาด 7.1 ถึง 7.2 และเพียง 39 วินาทีต่อมา ได้เกิดแผ่นดินไหวระลอกที่สองซึ่งมีความรุนแรงถึง 7.5 ตามมาติดๆ เหตุการณ์นี้ส่งผลให้อาคารหลายแห่งพังทลายและเกิดความเสียหายเป็นวงกว้าง

ท่ามกลางวิกฤตดังกล่าว ผู้ใช้งานโซเชียลมีเดียแพลตฟอร์มเอ็กซ์ (X) หลายรายได้แชร์ภาพหน้าจอที่แสดงให้เห็นว่า พวกเขาได้รับการแจ้งเตือนแผ่นดินไหวจากสมาร์ทโฟนระบบ Android ล่วงหน้าหลายวินาทีก่อนที่จะรู้สึกถึงแรงสั่นสะเทือน โดยระบบของ Google สามารถตรวจจับและแจ้งเตือนได้ว่ามีแผ่นดินไหวเกิดขึ้นในระยะห่างออกไปประมาณ 341 กิโลเมตร 

Google รู้ล่วงหน้าได้อย่างไร?

ความจริงแล้ว Google ไม่ได้มีความสามารถในการล่วงรู้อนาคต แต่ความลับของระบบนี้ คือ การตรวจจับที่รวดเร็วและการแข่งขันกับความเร็วของคลื่นแผ่นดินไหว

ต้องทำความเข้าใจก่อนว่าเมื่อเกิดแผ่นดินไหว จะมีการปล่อยคลื่นออกมา 2 ชนิดหลักๆ ได้แก่

คลื่นปฐมภูมิ (P-waves) เป็นคลื่นที่เดินทางได้เร็วที่สุด ประมาณ 6 กิโลเมตรต่อวินาที ซึ่งมักไม่ก่อให้เกิดความเสียหายมากนัก

คลื่นทุติยภูมิ (S-waves) และคลื่นพื้นผิว เดินทางช้ากว่าคลื่นชนิดแรกประมาณ 3-4 กิโลเมตรต่อวินาที แต่เป็นตัวการสำคัญที่ทำให้อาคารพังทลายและสายไฟขาด

ในขณะที่คลื่นทำลายล้างกำลังเดินทางผ่านพื้นดิน สัญญาณอินเทอร์เน็ตและเครือข่ายโทรศัพท์มือถือกลับเดินทางด้วยความเร็วใกล้เคียงกับความเร็วแสง ประมาณ 299,792 กิโลเมตรต่อวินาที ซึ่งเร็วกว่าคลื่นแผ่นดินไหวอย่างเทียบไม่ติด ดังนั้น ทันทีที่ระบบของ Google ตรวจพบ P-waves บริเวณจุดศูนย์กลาง ระบบจะมีหน้าต่างเวลาตั้งแต่เสี้ยววินาทีไปจนถึงเกือบหนึ่งนาที ในการส่งสัญญาณเตือนผู้คนที่อยู่ห่างออกไป ก่อนที่คลื่นทำลายล้างจะเดินทางไปถึง

เปลี่ยนสมาร์ตโฟนกว่า 2 พันล้านเครื่องให้เป็นเครื่องวัดแผ่นดินไหว

เบื้องหลังเทคโนโลยีนี้อยู่ที่มาตรความเร่ง (Accelerometer) ซึ่งเป็นเซ็นเซอร์ขนาดเล็กที่มีอยู่ในสมาร์ทโฟนยุคใหม่ทุกเครื่อง เซ็นเซอร์เดียวกับที่ใช้หมุนหน้าจออัตโนมัติ เซ็นเซอร์นี้สามารถตรวจจับแรงสั่นสะเทือนที่บ่งบอกถึงการเกิดแผ่นดินไหวได้

เมื่อโทรศัพท์ตรวจพบความสั่นสะเทือนที่ผิดปกติ มันจะส่งสัญญาณพร้อมข้อมูลตำแหน่งคร่าวๆ ไปยังเซิร์ฟเวอร์แจ้งเตือนแผ่นดินไหวของ Google หากเซิร์ฟเวอร์ได้รับข้อมูลการสั่นสะเทือนแบบเดียวกันจากสมาร์ทโฟนเครื่องอื่นๆ ในพื้นที่เดียวกันเป็นจำนวนมากพอ ระบบจะทำการยืนยันการเกิดแผ่นดินไหว คำนวณความรุนแรง และส่งสัญญาณเตือนออกไปทันที การใช้ข้อมูลมวลชน (Crowdsourcing) แบบนี้ทำให้โทรศัพท์ Android กว่า 2 พันล้านเครื่องทั่วโลก กลายเป็นเครือข่ายเครื่องตรวจจับแผ่นดินไหวที่ใหญ่ที่สุดในโลก

ระบบจะทำการแจ้งเตือนออกเป็น 2 รูปแบบ คือ

"Be Aware" หรือให้ระวังตัว เตือนล่วงหน้าสำหรับการสั่นสะเทือนในระดับเบา

"Take Action" ทำสิ่งที่จำเป็นเพื่อความปลอดภัย แจ้งเตือนด่วนสำหรับการสั่นสะเทือนระดับปานกลางถึงรุนแรง เพื่อให้ผู้คนรีบหาที่กำบัง ซึ่งนี่คือรูปแบบการเตือนที่ช่วยชีวิตชาวเวเนซุเอลาในเหตุการณ์นี้

เหตุการณ์ในเวเนซุเอลาสะท้อนให้เห็นถึงความสำคัญของระบบนี้ เนื่องจากเวเนซุเอลาไม่มีโครงสร้างพื้นฐานหรือเครือข่ายเซ็นเซอร์เตือนภัยแผ่นดินไหวใต้ดินของรัฐบาลแบบที่รัฐแคลิฟอร์เนียมีระบบ ShakeAlert

ปัจจุบัน เทคโนโลยีของ Google ได้กลายมาเป็นระบบแจ้งเตือนแผ่นดินไหวโดยพฤตินัยให้กับ 97 ประเทศทั่วโลก ที่ตั้งอยู่บนรอยเลื่อนแผ่นดินไหวแต่ขาดแคลนงบประมาณในการสร้างเครือข่ายเป็นของตนเอง

แม้เทคโนโลยีนี้จะเป็นประโยชน์อย่างมหาศาล โดยเฉพาะในประเทศที่กำลังเผชิญวิกฤตการณ์ด้านมนุษยธรรมอย่างเวเนซุเอลา แต่มันก็นำมาซึ่งคำถามเชิงนโยบายที่สำคัญในระดับโลก ในอดีตระบบเตือนภัยระดับชาติมักเป็นหน้าที่ของรัฐบาลและหน่วยงานที่เชี่ยวชาญ เช่น USGS การพึ่งพาอัลกอริทึมจากบริษัทเทคโนโลยีเพื่อตัดสินใจแจ้งเตือนผู้คนทั้งเมือง อาจตามมาด้วยคำถามเรื่องความโปร่งใส การตรวจสอบระบบ ความรับผิดชอบหากเกิดข้อผิดพลาด และการจัดการข้อมูลส่วนบุคคล ซึ่งเป็นสิ่งที่ต้องนำมาถกเถียงกันต่อไปในอนาคต 

สำหรับประเทศไทย ระบบแจ้งเตือนแผ่นดินไหวของ Android เข้ามาในประเทศไทยอย่างเป็นทางการตั้งแต่ช่วงเดือนกรกฎาคม 2022 โดยระบบจะแจ้งเตือนคนไทยล่วงหน้าไม่กี่วินาทีก่อนที่แรงสั่นสะเทือนคลื่น S-wave จะมาถึง

วิธีเปิดระบบเตือนภัยแผ่นดินไหวบนมือถือ Android ในประเทศไทย

1. ไปที่แอป การตั้งค่า (Settings) บนสมาร์ตโฟนของคุณ

2. เลื่อนหาเมนู ตำแหน่ง (Location) หรือ ความปลอดภัยและเหตุฉุกเฉิน (Safety & Emergency)

3. เลือกไปที่ การแจ้งเตือนแผ่นดินไหว (Earthquake Alerts)

4. กดเปิดสวิตช์ใช้งานให้เป็นสีฟ้า (On)

* ควรเปิดบริการระบุตำแหน่ง (Location) และเชื่อมต่ออินเทอร์เน็ตผ่าน Wi-Fi หรือเครือข่ายมือถือ เพื่อให้ระบบสามารถส่งการแจ้งเตือนได้