ปากกาลดน้ำหนัก GLP-1 อาจช่วยชะลอวัย งานวิจัยพบสัญญาณดี

ยาลดน้ำหนักกลุ่ม GLP-1 ซึ่งใช้รักษาโรคอ้วนและโรคเบาหวาน กำลังได้รับความสนใจจากนักวิทยาศาสตร์ในอีกมิติหนึ่ง นอกเหนือจากการลดน้ำหนักและควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด นั่นคือความเป็นไปได้ที่จะช่วยชะลอความเสื่อมของร่างกาย และส่งเสริมการมีชีวิตที่มีสุขภาพดีเมื่ออายุมากขึ้น

งานวิจัยระยะเริ่มต้นทั้งในมนุษย์และสัตว์ทดลองพบสัญญาณว่า ยาบางชนิดในกลุ่มนี้อาจเกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงของ อายุทางชีวภาพ (Biological Age) รวมถึงการทำงานของอวัยวะหลายระบบ อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะสรุปว่ายากลุ่มนี้ช่วยชะลอความชรา ยืดอายุขัยของมนุษย์ หรือเหมาะสำหรับผู้ที่มีสุขภาพดีและไม่ได้มีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์

อายุทางชีวภาพต่างจากอายุตามปฏิทินอย่างไร

อายุตามปฏิทินคือจำนวนปีที่ผ่านไปนับตั้งแต่เกิด ส่วนอายุทางชีวภาพเป็นค่าประเมินสภาพความเสื่อมของร่างกาย โดยอาศัยตัวชี้วัดหลายประเภท เช่น รูปแบบการทำงานของยีน การเปลี่ยนแปลงทางเอพิเจเนติกส์ (Epigenetics) และโปรตีนที่ร่างกายสร้างขึ้น

นักวิทยาศาสตร์พัฒนาเครื่องมือที่เรียกว่า “นาฬิกาชีวภาพ” เพื่อประเมินการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ และศึกษาว่าปัจจัยต่าง ๆ เช่น การลดน้ำหนัก การควบคุมระดับน้ำตาล และการลดการอักเสบ อาจสัมพันธ์กับกระบวนการชราอย่างไร

อย่างไรก็ตาม นาฬิกาชีวภาพแต่ละชนิดวัดตัวชี้วัดที่แตกต่างกัน ผลที่แสดงว่าอายุทางชีวภาพลดลงจึงไม่ได้หมายความว่าอวัยวะทุกส่วนกลับมาอ่อนเยาว์ หรือบุคคลนั้นจะมีอายุยืนขึ้นจริง และการตรวจวัดดังกล่าวยังมีข้อจำกัดเมื่อนำมาใช้ประเมินสุขภาพของคนเพียงรายเดียว

งานวิจัยในมนุษย์พบสัญญาณการเปลี่ยนแปลงของนาฬิกาชีวภาพ

ข้อมูลจากการศึกษา Surmount V ของบริษัท Eli Lilly ซึ่งเปรียบเทียบการใช้ tirzepatide กับ semaglutide ในผู้ใหญ่ที่มีน้ำหนักเกินแต่ไม่ได้เป็นโรคเบาหวาน ถูกนำมาวิเคราะห์เพิ่มเติมในประเด็นความชรา

การวิเคราะห์ด้านอายุทางชีวภาพมุ่งศึกษาผู้เข้าร่วม 71 คนที่มีอายุมากกว่า 50 ปี และได้รับยา tirzepatide เป็นเวลา 72 สัปดาห์ โดยพิจารณาการเปลี่ยนแปลงของรูปแบบการเปิดและปิดการทำงานของยีนผ่านนาฬิกาเหนือพันธุศาสตร์ หรือ Epigenetic Clocks

ผลเบื้องต้นที่นำเสนอในที่ประชุมวิชาการพบว่า ตัวชี้วัดบางชนิดแสดงการเปลี่ยนแปลงในทิศทางที่สอดคล้องกับการชะลอวัยทางชีวภาพ หรือมีค่าลดลงเมื่อเทียบกับจุดเริ่มต้น อย่างไรก็ตาม การศึกษานี้มีข้อจำกัดสำคัญ เพราะการวิเคราะห์ดังกล่าวไม่มีกลุ่มควบคุมที่ได้รับยาหลอกโดยไม่ใช้ยาลดน้ำหนัก และมีระยะเวลาติดตามผลค่อนข้างสั้น

นอกจากนี้ ยังไม่ชัดเจนว่าการเปลี่ยนแปลงที่พบเกิดจากตัวยาโดยตรง หรือเป็นผลจากการลดน้ำหนักและการเปลี่ยนแปลงของระบบเผาผลาญเป็นหลัก

Semaglutide อาจมีประโยชน์มากกว่าการลดน้ำหนัก

อีกด้านหนึ่ง นักวิจัยจาก Novo Nordisk ผู้ผลิตยา semaglutide ซึ่งจำหน่ายภายใต้ชื่อ Wegovy และ Ozempic รายงานผลการวิเคราะห์โปรตีนในร่างกายว่า การใช้ยามีความสัมพันธ์กับการเปลี่ยนแปลงของตัวชี้วัดอายุทางชีวภาพ โดยประเมินว่าอายุทางชีวภาพของหัวใจลดลงประมาณ 2–4 ปี และอวัยวะอื่นบางส่วน เช่น ปอด ไต สมอง และตับอ่อน ลดลงประมาณ 1–4 ปี เมื่อเทียบกับยาหลอก

อย่างไรก็ตาม งานวิจัยดังกล่าวยังเป็นเอกสารวิชาการก่อนผ่านการทบทวนโดยผู้เชี่ยวชาญ (Preprint) จึงต้องรอการตรวจสอบและยืนยันเพิ่มเติม อีกทั้งการเปลี่ยนแปลงของตัวชี้วัดทางชีวภาพไม่เท่ากับการพิสูจน์ว่ายาช่วยลดอายุของอวัยวะจริง หรือป้องกันโรคที่เกิดจากความชราได้โดยตรง

ทดลองในหนู พบอายุขัยเพิ่มขึ้น

งานวิจัยในสัตว์ทดลองจากมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย เบิร์กลีย์ ซึ่งตีพิมพ์ในวารสาร Nature ศึกษาหนูอายุประมาณ 20 เดือน โดยให้ยา semaglutide หรือยาหลอกตลอดช่วงชีวิตที่เหลือ

ผลการศึกษาพบว่า หนูที่ได้รับ semaglutide มีอายุขัยเฉลี่ย 834 วัน เทียบกับ 742 วันในกลุ่มยาหลอก ขณะเดียวกัน หนูที่ได้รับยากินอาหารน้อยลงและมีน้ำหนักลดลง

นักวิจัยยังเปรียบเทียบกับหนูอีกกลุ่มที่ถูกจำกัดปริมาณแคลอรีลงประมาณ 25% เพื่อศึกษาว่าประโยชน์ที่พบเกิดจากการกินอาหารน้อยลงหรือไม่ ผลพบว่าทั้งสองกลุ่มมีการเปลี่ยนแปลงด้านการทำงานของร่างกายบางอย่างใกล้เคียงกัน แต่หนูที่ได้รับ semaglutide ทำได้ดีกว่าในบางตัวชี้วัดด้านความคิด การแก้ปัญหา และการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด

ผลการทดลองนี้ชวนให้ศึกษาต่อว่ายาอาจมีผลบางอย่างนอกเหนือจากการลดปริมาณอาหารที่กินเข้าไปหรือไม่ แต่ผลในหนูไม่สามารถนำมายืนยันว่าจะทำให้มนุษย์มีอายุยืนขึ้นในระดับเดียวกันได้

ยังไม่ควรใช้ยาเพียงเพื่อหวังชะลอวัย

ยากลุ่ม GLP-1 มีหลักฐานประโยชน์ทางการแพทย์ในผู้ป่วยบางกลุ่ม ทั้งด้านการควบคุมน้ำหนักและน้ำตาลในเลือด รวมถึงการลดความเสี่ยงหรือภาวะแทรกซ้อนของโรคบางชนิดตามข้อบ่งชี้ของยา แต่การนำมาใช้เพื่อชะลอความชรายังเป็นคำถามที่ต้องอาศัยการศึกษาเพิ่มเติม

ผู้เชี่ยวชาญเตือนว่า การใช้ยาโดยไม่มีข้อบ่งชี้ โดยเฉพาะในผู้ที่มีน้ำหนักปกติและสุขภาพดี อาจทำให้ได้รับความเสี่ยงโดยไม่มีประโยชน์ที่พิสูจน์ชัดเจน ยากลุ่มนี้อาจมีผลข้างเคียง เช่น คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย หรือท้องผูก และอาจมีความเสี่ยงอื่นที่ต้องพิจารณาตามชนิดยาและสุขภาพของแต่ละคน

ขณะนี้ นักวิทยาศาสตร์ยังต้องศึกษาต่อว่า ผลที่พบจะคงอยู่ในระยะยาวหรือไม่ ยามีผลต่ออายุทางชีวภาพโดยตรงเพียงใด และการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวนำไปสู่การลดโรค การคงสมรรถภาพของร่างกาย หรือการเพิ่มช่วงชีวิตที่มีสุขภาพดีได้จริงหรือไม่