ไวรัสฮันตา "แอนดีส" ผู้เชี่ยวชาญชี้มีความน่าสนใจทางการระบาดวิทยา

ดร.อนันต์ จงแก้ววัฒนา นักไวรัสวิทยา ไบโอเทค เผยข้อมูลน่าสนใจถึงการระบาของไวรัสฮันตา สายพันธุ์ย่อยแอนดีส ซึ่งเป็นสายพันธุ์ที่ก่อให้เกิดการระบาดของโรคบนเรือสำราญ โดยดร.อนันต์ กล่าวว่าเป็นเหตุการณ์ที่น่าสนใจทางการระบาดวิทยา

การระบาดของเชื้อไวรัส Andes hantavirus บนเรือสำราญ MV Hondius เป็นเหตุการณ์ที่น่าสนใจทางระบาดวิทยา เพราะมีทั้งความเป็นไปได้ของการติดต่อจากคนสู่คนและการสัมผัสแหล่งโรคจากภายนอกเกิดขึ้นพร้อมกัน 

ในเบื้องต้น หลายคนอาจตั้งสมมติฐานว่า Case 1 ซึ่งป่วยตั้งแต่ต้นเดือนเมษายนและอยู่บนเรือนานเกือบ 3 สัปดาห์ จนกระทั่งเสียชีวิต คือต้นตอหลักของการระบาด สมมติฐานนี้ดูสมเหตุสมผลเมื่อพิจารณาว่า Andes hantavirus เป็นสายพันธุ์เดียวในกลุ่มฮันตาไวรัสที่ยืนยันการติดต่อจากคนสู่คนได้ โดยเฉพาะในพื้นที่ปิดอย่างเรือสำราญ นอกจากนี้ Case 6 ซึ่งเป็นไกด์บนเรือ ก็มีโอกาสสัมผัสใกล้ชิดกับผู้ป่วยสูง เนื่องจากลักษณะงานต้องดูแลและอยู่ร่วมกับผู้โดยสารตลอดเวลา

แต่เมื่อพิจารณาจากช่วงเวลาที่ผู้ป่วยรายอื่นเริ่มมีอาการ เราอาจจะพบข้อจำกัดของสมมติฐานนี้ ผู้ป่วยส่วนใหญ่เริ่มแสดงอาการในช่วงเวลาที่ค่อนข้างกระจุกตัว คือระหว่างวันที่ 24 เมษายนถึงต้นเดือนพฤษภาคม หากทุกคนติดเชื้อจาก Case 1 เพียงคนเดียวตลอดระยะเวลา 18 วันที่เขาป่วยบนเรือ เราควรจะเห็นการเริ่มป่วยที่กระจายตัวมากกว่านี้ ตามความยืดหยุ่นของระยะฟักตัว (ซึ่งอาจยาวได้ถึง 4–6 สัปดาห์) แต่ความจริงที่อาการป่วยของหลายคนปะทุขึ้นในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน บ่งชี้ว่าการติดเชื้อน่าจะเกิดขึ้นในลักษณะที่ พร้อมเพรียงกันมากกว่า การติดต่อแบบค่อยเป็นค่อยไปจากผู้ป่วยรายเดียว 

หากเชื่อว่าสมมติฐานว่าทุกคนติดจาก Case 1 เพียงคนเดียวให้สอดคล้องกับไทม์ไลน์ที่กระจุกตัวนี้ คำอธิบายเดียวที่เป็นไปได้คือ ต้องเกิดเหตุการณ์แพร่เชื้อแบบกลุ่ม (Single exposure event) ขึ้นในวันใดวันหนึ่ง เช่น วันที่ Case 1 มีอาการหนักกะทันหัน แล้ว Case 5 (หมอ), Case 6 (ไกด์) และผู้โดยสารคนอื่นๆ (Case 3, 4, 7, 8 ) เข้าไปรุมช่วยเหลือในห้องแคบๆ พร้อมกัน ทำให้ทุกคนรับเชื้อในวันเดียวกันเป๊ะ อาการจึงมาแสดงพร้อมๆ กัน ซึ่งแม้จะเป็นไปได้ แต่ก็ดูเป็นสถานการณ์ที่เฉพาะเจาะจงมาก (ซึ่งเราไม่ทราบว่ามีเหตุการณ์แบบนี้เกิดขึ้นจริงๆหรือไม่)

ความเห็นส่วนตัวนะครับ ผมมองว่าสมมติฐานที่น่าจะอธิบายสถานการณ์ได้ดีกว่า คือ การติดเชื้อแบบผสม ระหว่างสองช่องทางหลัก ได้แก่

1. การสัมผัสแหล่งโรคร่วมกัน (common source exposure) ในช่วงต้นการเดินทาง โดยเฉพาะที่เมือง Ushuaia ประเทศอาร์เจนตินา ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีการระบาดของ Andes virus ตามธรรมชาติจากสัตว์ฟันแทะ ผู้โดยสารบางส่วนอาจได้รับเชื้อจากหนูก่อนหรือช่วงแรกที่ขึ้นเรือ (ซึ่งจะทำให้ระยะฟักตัวมาตกในช่วงปลายเมษายนพอดี)

2. การติดต่อจากคนสู่คนบนเรือ โดยเฉพาะจาก Case 1 ซึ่งป่วยเป็นเวลานานและอาจแพร่เชื้อให้ผู้ที่ใกล้ชิด เช่น Case 6