สัญญาณเตือนใต้ผืนน้ำ ปลาน้ำจืดอพยพลดฮวบ 81% เสี่ยงล่มสลายทั้งระบบนิเวศ

การอพยพครั้งยิ่งใหญ่ของปลาน้ำจืด ซึ่งถือเป็นหนึ่งในปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่น่าทึ่งที่สุดของโลก กำลังเผชิญภาวะถดถอยอย่างรวดเร็ว จากรายงานล่าสุดของ Convention on the Conservation of Migratory Species หรือ CMS ภายใต้สหประชาชาติ

รายงานระบุว่า ประชากรปลาน้ำจืดทั่วโลกได้ลดลงเฉลี่ยถึง 81% นับตั้งแต่ปี พ.ศ. 2513 (ค.ศ. 1970) ซึ่งสะท้อนถึงวิกฤติความหลากหลายทางชีวภาพที่รุนแรง แต่ยังถูกมองข้าม

ด้าน “เซป โฮแกน” นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยเนวาดา สหรัฐอเมริกา เปิดเผยว่า ใต้ผิวน้ำในแม่น้ำทั่วโลก มีปลาหลายพันล้านตัวกำลังอพยพเป็นระยะทางมหาศาล ซึ่งถือเป็นหนึ่งในการอพยพของสัตว์ที่ใหญ่ที่สุดในโลก แต่ปรากฏการณ์นี้กำลังลดลงอย่างน่าตกใจ หนึ่งในตัวอย่างที่โดดเด่นคือ “ปลาดอราโดแคทฟิช” ในลุ่มน้ำแอมะซอน ซึ่งมีการอพยพระยะทางยาวถึง 11,000 กิโลเมตร จากเชิงเขาแอนดีสไปยังปากแม่น้ำแอมะซอน และย้อนกลับ โดยปลาชนิดนี้สามารถมีความยาวได้ถึง 2 เมตร

อย่างไรก็ตาม การอพยพของปลาในแม่น้ำสายสำคัญทั่วโลก ไม่ว่าจะเป็นปลาแซลมอนหรือปลาไหล กำลังเผชิญภัยคุกคามจากกิจกรรมของมนุษย์ ทั้งมลพิษที่ไหลลงสู่แหล่งน้ำ การสร้างเขื่อนที่ขวางเส้นทางอพยพ การทำประมงเกินขนาด รวมถึงผลกระทบจากภาวะโลกร้อนที่ทำให้อุณหภูมิน้ำสูงขึ้น

ด้าน “เอมี่ แฟรนเคล” ระบุว่า การอพยพของสัตว์เป็นหนึ่งในความมหัศจรรย์ของธรรมชาติ แต่สิ่งมีชีวิตเหล่านี้กำลังเผชิญแรงกดดันในทุกช่วงชีวิต และจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างประเทศเพื่อให้สามารถอยู่รอดได้

ปลาน้ำจืดที่อพยพยังมีความสำคัญต่อเศรษฐกิจและความมั่นคงทางอาหารของมนุษย์ โดยเฉพาะในพื้นที่อย่าง ทะเลสาบโตนเลสาบ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของลุ่มน้ำโขง ที่มีปลามากกว่า 100 ชนิดอพยพ และสามารถจับปลาได้หลายตันภายในเวลาเพียงหนึ่งชั่วโมง

รายงานยังชี้ว่า ลุ่มน้ำโขงกำลังอยู่ในภาวะวิกฤติ โดยปลาขนาดใหญ่หลายชนิด เช่น ปลาบึก มีความเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์สูง ขณะที่ประเทศหลักในลุ่มน้ำ ได้แก่ ไทย กัมพูชา ลาว และเวียดนาม ยังไม่ได้เข้าร่วมข้อตกลง CMS นอกจากนี้ ยังมีลุ่มน้ำสำคัญอื่น ๆ ที่อยู่ในภาวะเสี่ยง เช่น แม่น้ำดานูบ แม่น้ำไนล์ และลุ่มน้ำคงคา-พรหมบุตร

รายงานประเมินข้อมูลปลาน้ำจืดมากกว่า 15,000 ชนิด พบว่ามีอย่างน้อย 325 ชนิดที่อพยพข้ามพรมแดน และเข้าข่ายต้องได้รับการคุ้มครอง แต่ปัจจุบันมีเพียง 24 ชนิดเท่านั้นที่ได้รับการขึ้นบัญชีคุ้มครอง ซึ่งส่วนใหญ่เป็นปลาสเตอร์เจียน

“ไมเคิล ไทม” จากองค์การ WWF สหรัฐฯ เตือนว่า วิกฤติที่เกิดขึ้นในแม่น้ำทั่วโลกมีความรุนแรงมากกว่าที่หลายคนตระหนัก และโลกกำลังหมดเวลาในการแก้ไขปัญหา ทั้งนี้ การประชุมของ 132 ประเทศสมาชิก CMS กำลังจัดขึ้นใน บราซิล โดยมีเป้าหมายสำคัญในการเพิ่มความร่วมมือระหว่างประเทศ เพื่อปกป้องเส้นทางอพยพของปลา ผ่านมาตรการ เช่น การฟื้นฟูการไหลของแม่น้ำ ลดสิ่งกีดขวางอย่างเขื่อน ควบคุมมลพิษ และบริหารจัดการประมงอย่างยั่งยืน

นักวิจัยย้ำว่า แม่น้ำไม่รู้จักพรมแดน เช่นเดียวกับปลาที่ต้องพึ่งพาระบบนิเวศที่เชื่อมต่อกัน หากไม่มีการดำเนินการอย่างเร่งด่วน การอพยพครั้งยิ่งใหญ่ของปลาน้ำจืดอาจสูญหายไปตลอดกาล เช่นเดียวกับปลาพายจีนในแม่น้ำแยงซี ซึ่งสูญพันธุ์ไปแล้วหลังการสร้างเขื่อนในช่วงปี พ.ศ. 2524 (ค.ศ. 1981)