โลกเดือด คนเครียด! วิกฤตซ้อนวิกฤต

ภาวะโลกร้อนไม่ได้ส่งผลกระทบเพียงแค่สิ่งแวดล้อมหรือสุขภาพร่างกายเท่านั้น แต่ยังอาจสร้างบาดแผลทางจิตใจให้กับผู้คนด้วย งานวิจัยในประเทศไนจีเรียเผยให้เห็นความเชื่อมโยงระหว่างการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ความยากจน และปัญหาสุขภาพจิต โดยพบว่าประชาชนจำนวนมากที่ต้องเผชิญภัยแล้ง น้ำท่วม และความไม่มั่นคงในการดำรงชีวิต มีภาวะเครียดทางจิตใจในระดับสูง สะท้อนให้เห็นว่า วิกฤตโลกร้อนอาจกำลังกลายเป็นวิกฤตสุขภาพจิตที่ทั่วโลกไม่ควรมองข้าม

งานวิจัยในประเทศไนจีเรียเปิดเผยว่า การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศอาจส่งผลกระทบต่อสุขภาพจิตของประชาชนมากกว่าที่เคยเข้าใจ โดยเฉพาะกลุ่มคนที่ต้องพึ่งพาทรัพยากรธรรมชาติและการเกษตรเพื่อดำรงชีวิต ซึ่งมีความเปราะบางต่อสภาพอากาศที่แปรปรวนอย่างรุนแรง

คณะนักวิจัยด้านจิตเวชศาสตร์และสาธารณสุขได้ศึกษาประชาชนจำนวน 20,000 คน จาก 40 ชุมชนในรัฐคาโน คาดูนา และคัตซินา ทางตะวันตกเฉียงเหนือของไนจีเรีย ซึ่งเป็นพื้นที่ส่วนหนึ่งของเขตซาเฮลที่มีสภาพอากาศกึ่งแห้งแล้ง และกำลังเผชิญผลกระทบจากภัยแล้ง ความแปรปรวนของฝน และความไม่มั่นคงทางเศรษฐกิจ

ผลการศึกษาพบว่า ประชาชนมากกว่า 85% ของกลุ่มตัวอย่างเผชิญความขาดแคลนในหลายมิติ ทั้งด้านรายได้ การศึกษา สุขภาพ และคุณภาพชีวิต ขณะที่ 45.2% มีคะแนนความทุกข์ทางจิตใจอยู่ในระดับสูง ซึ่งรวมถึงอาการที่เกี่ยวข้องกับความวิตกกังวลและภาวะซึมเศร้า

นอกจากนี้ ยังพบว่าผู้เข้าร่วมการศึกษา 18.5% มีพฤติกรรมใช้สารเสพติดหรือสารออกฤทธิ์ต่อจิตประสาทในระดับเสี่ยงสูง และ 67.5% ใช้วิธีรับมือกับความเครียดที่ไม่เหมาะสมเป็นหลัก เช่น การหลีกเลี่ยงปัญหา หรือพฤติกรรมที่ช่วยบรรเทาความทุกข์ได้เพียงชั่วคราว แต่อาจสร้างปัญหาระยะยาวตามมา 

Medical Xpress

นักวิจัยอธิบายว่า เมื่อสภาพภูมิอากาศเปลี่ยนแปลงจนทำให้เกษตรกรไม่สามารถเพาะปลูกหรือเลี้ยงสัตว์ได้ตามปกติ รายได้และความมั่นคงทางอาหารย่อมได้รับผลกระทบ ความไม่แน่นอนเหล่านี้สามารถเพิ่มแรงกดดันทางจิตใจ โดยเฉพาะในครอบครัวที่มีรายได้น้อยและมีทางเลือกในการประกอบอาชีพจำกัด ผลกระทบจากโลกร้อนจึงไม่ได้สิ้นสุดลงเมื่อภัยพิบัติผ่านพ้นไป เพราะแม้ระดับน้ำท่วมจะลดลง หรือภัยแล้งจะสิ้นสุดลงแล้ว ผู้ประสบภัยบางส่วนอาจยังต้องเผชิญความวิตกกังวล ปัญหาทางเศรษฐกิจ และความเครียดจากการสูญเสียทรัพย์สินหรืออาชีพ

อย่างไรก็ตาม นักวิจัยย้ำว่าการศึกษาครั้งนี้เป็นการสำรวจข้อมูล ณ ช่วงเวลาหนึ่ง จึงยังไม่สามารถยืนยันความสัมพันธ์เชิงเหตุและผลได้โดยตรงว่า การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเป็นสาเหตุของปัญหาสุขภาพจิตหรือการใช้สารเสพติดทั้งหมด แต่ผลการศึกษาชี้ให้เห็นความเชื่อมโยงสำคัญระหว่างความเปราะบางด้านภูมิอากาศ ความยากจน และความทุกข์ทางจิตใจ

คณะนักวิจัยจึงเสนอให้รัฐบาลและหน่วยงานสาธารณสุขนำบริการดูแลสุขภาพจิตเข้าไปเป็นส่วนหนึ่งของแผนรับมือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ควบคู่กับการสร้างความมั่นคงทางอาหาร การช่วยเหลือด้านอาชีพ และการเพิ่มโอกาสเข้าถึงบริการสุขภาพในชุมชนที่เปราะบาง

ทั้งนี้ งานวิจัยอื่นที่ศึกษาผลกระทบในแอฟริกาตะวันตกยังพบว่า ภัยพิบัติที่เกี่ยวข้องกับสภาพภูมิอากาศ ไม่ว่าจะเป็นน้ำท่วม ภัยแล้ง หรือการสูญเสียที่อยู่อาศัย ล้วนมีความสัมพันธ์กับปัญหาสุขภาพจิต โดยเฉพาะในกลุ่มผู้หญิงและประชาชนที่มีฐานะทางเศรษฐกิจต่ำ 

การศึกษาครั้งนี้สะท้อนให้เห็นว่า วิกฤตสภาพภูมิอากาศไม่ได้สร้างความเสียหายเฉพาะกับธรรมชาติ บ้านเรือน หรือเศรษฐกิจเท่านั้น แต่ยังอาจทิ้งผลกระทบที่มองไม่เห็นไว้ในจิตใจของผู้คน โดยเฉพาะกลุ่มเปราะบางที่ต้องเผชิญภัยพิบัติและความไม่มั่นคงในการดำรงชีวิตซ้ำแล้วซ้ำเล่า การรับมือกับภาวะโลกร้อนในอนาคตจึงไม่ควรมุ่งเน้นเพียงการลดก๊าซเรือนกระจกหรือการฟื้นฟูสิ่งแวดล้อม แต่ต้องให้ความสำคัญกับการปกป้องสุขภาพจิตและคุณภาพชีวิตของประชาชนด้วย เพราะโลกร้อนไม่ได้ทำร้ายแค่โลก แต่อาจกำลังทำร้ายจิตใจของผู้คนไปพร้อมกัน