โลกเดือดเกินต้าน! ร้อนเร็วสุดในประวัติศาสตร์ อุณหภูมิพุ่งเร็วขึ้นเกือบ 2 เท่า

โลกกำลังส่งสัญญาณอันตรายครั้งใหม่ เมื่อผลการศึกษาล่าสุดพบว่า ภาวะโลกร้อนไม่ได้เพียงแค่ทำให้อุณหภูมิโลกสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องเท่านั้น แต่ความเร็วในการเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิก็กำลังเร่งตัวอย่างน่ากังวล โดยเฉพาะในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา ที่โลกมีอัตราร้อนขึ้นเกือบสองเท่าเมื่อเทียบกับหลายทศวรรษก่อนหน้า นักวิทยาศาสตร์เตือนว่า หากแนวโน้มนี้ยังดำเนินต่อไป โลกอาจมีอุณหภูมิเฉลี่ยสูงเกินขีดจำกัด 1.5 องศาเซลเซียสตามข้อตกลงปารีสอย่างต่อเนื่อง ก่อนปี 2573 ซึ่งเร็วกว่าที่เคยคาดการณ์ไว้

สถาบันวิจัยผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศพอตสดัม (Potsdam Institute for Climate Impact Research หรือ PIK) ประเทศเยอรมนี ซึ่งค้นพบหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่ยืนยันว่า ภาวะโลกร้อนกำลังเร่งตัวอย่างมีนัยสำคัญตั้งแต่ประมาณปี 2558 และถือเป็นช่วงที่โลกมีอัตราการเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิรวดเร็วที่สุดนับตั้งแต่เริ่มมีการบันทึกข้อมูลอุณหภูมิอย่างเป็นระบบในปี 2423

ผลการศึกษาพบว่า ตลอดช่วง 10 ปีที่ผ่านมา อุณหภูมิเฉลี่ยของโลกเพิ่มขึ้นด้วยอัตราประมาณ 0.35 องศาเซลเซียสต่อทศวรรษ หรือทุก ๆ 10 ปี ขณะที่ช่วงปี 2513–2558 โลกมีอัตราร้อนขึ้นเฉลี่ยไม่ถึง 0.2 องศาเซลเซียสต่อทศวรรษ นั่นหมายความว่าโลกกำลังร้อนขึ้นด้วยความเร็วเกือบสองเท่าของช่วงเวลาก่อนหน้า โดยตัวเลขอาจแตกต่างกันเล็กน้อยตามชุดข้อมูลอุณหภูมิที่นำมาวิเคราะห์

แกรนต์ ฟอสเตอร์ (Grant Foster) ผู้เชี่ยวชาญด้านสถิติจากสหรัฐอเมริกา และหนึ่งในผู้ร่วมวิจัย อธิบายว่า การศึกษาครั้งนี้สามารถแสดงหลักฐานที่ชัดเจนว่าภาวะโลกร้อนเร่งตัวขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติตั้งแต่ประมาณปี 2558 ซึ่งเป็นข้อค้นพบที่สำคัญ เพราะก่อนหน้านี้นักวิทยาศาสตร์ยังต้องเผชิญความท้าทายในการแยกแยะว่าอุณหภูมิที่เพิ่มสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว เกิดจากแนวโน้มโลกร้อนในระยะยาว หรือเป็นเพียงความผันผวนตามธรรมชาติ

โดยปกติ อุณหภูมิของโลกได้รับอิทธิพลจากปัจจัยธรรมชาติหลายประการ เช่น ปรากฏการณ์เอลนีโญที่ทำให้อุณหภูมิโลกสูงขึ้นชั่วคราว จากการถ่ายเทความร้อนในมหาสมุทรแปซิฟิกเข้าสู่ชั้นบรรยากาศ ขณะที่การปะทุของภูเขาไฟบางครั้งอาจทำให้อุณหภูมิโลกลดลง เนื่องจากอนุภาคในชั้นบรรยากาศช่วยสะท้อนแสงอาทิตย์กลับสู่อวกาศ รวมถึงการเปลี่ยนแปลงกิจกรรมของดวงอาทิตย์ที่มีผลต่อพลังงานที่โลกได้รับ

เพื่อให้ได้ผลการศึกษาที่แม่นยำ นักวิจัยจึงใช้แบบจำลองทางคณิตศาสตร์ปรับข้อมูลอุณหภูมิ โดยคำนึงถึงอิทธิพลจากปัจจัยธรรมชาติเหล่านี้ ก่อนนำมาวิเคราะห์แนวโน้มการเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิในระยะยาว

ทีมวิจัยใช้ข้อมูลอุณหภูมิโลกจากฐานข้อมูลสำคัญ 5 แห่ง ได้แก่ NASA, NOAA, HadCRUT, Berkeley Earth และ ERA5 ซึ่งล้วนเป็นชุดข้อมูลที่ได้รับการยอมรับและใช้อย่างแพร่หลายในการศึกษาสภาพภูมิอากาศโลก

ผลการวิเคราะห์จากข้อมูลทั้ง 5 ชุดให้ข้อสรุปสอดคล้องกันว่า อัตราการเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิโลกกำลังเร่งตัวอย่างชัดเจน โดยมีระดับความเชื่อมั่นทางสถิติสูงกว่า 98% และไม่ขึ้นอยู่กับวิธีการวิเคราะห์ที่เลือกใช้

สเตฟาน ราห์มสตอร์ฟ (Stefan Rahmstorf) นักวิจัยจาก PIK และหัวหน้าทีมศึกษา ระบุว่า แม้จะตัดอิทธิพลจากความผันผวนตามธรรมชาติออกไปแล้ว ข้อมูลก็ยังยืนยันได้ว่า ภาวะโลกร้อนมีการเร่งตัวตั้งแต่ปี 2558 ซึ่งเป็นหลักฐานสำคัญที่แสดงให้เห็นว่าการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศกำลังเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วกว่าที่ผ่านมา

นอกจากนี้ นักวิจัยยังตรวจสอบว่าอุณหภูมิที่สูงเป็นพิเศษในปี 2566 และ 2567 เป็นสาเหตุทำให้แนวโน้มโลกร้อนดูรุนแรงเกินความเป็นจริงหรือไม่ เนื่องจากทั้งสองปีได้รับอิทธิพลจากปัจจัยธรรมชาติ เช่น เอลนีโญ และช่วงที่ดวงอาทิตย์มีกิจกรรมสูง

แต่ผลการศึกษาพบว่า แม้ปรับข้อมูลเพื่อลดอิทธิพลเหล่านี้แล้ว ทั้งสองปีก็ยังคงเป็นปีที่มีอุณหภูมิสูงที่สุดนับตั้งแต่เริ่มมีการบันทึกข้อมูล และยังพบว่าสัญญาณการเร่งตัวของภาวะโลกร้อนเริ่มปรากฏตั้งแต่ปี 2556–2557 ก่อนช่วงที่โลกเผชิญอุณหภูมิสูงผิดปกติในระยะหลัง

อย่างไรก็ตาม นักวิทยาศาสตร์ย้ำว่า งานวิจัยครั้งนี้มุ่งศึกษาว่าอัตราการเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิโลกเปลี่ยนแปลงไปหรือไม่ ไม่ได้ออกแบบมาเพื่อระบุสาเหตุโดยตรงว่าปัจจัยใดทำให้ภาวะโลกร้อนเร่งตัวขึ้น แต่ผลการศึกษาสอดคล้องกับความเป็นไปได้ที่แบบจำลองภูมิอากาศในปัจจุบันสามารถคาดการณ์ได้

สิ่งที่น่ากังวลที่สุดคือผลกระทบต่อเป้าหมายการควบคุมอุณหภูมิโลกภายใต้ข้อตกลงปารีส ซึ่งประชาคมโลกพยายามจำกัดการเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิเฉลี่ยระยะยาวไม่ให้เกิน 1.5 องศาเซลเซียส เมื่อเทียบกับระดับก่อนยุคอุตสาหกรรม

นักวิทยาศาสตร์เตือนว่า หากอัตราโลกร้อนที่ประมาณ 0.35 องศาเซลเซียสต่อทศวรรษยังดำเนินต่อไป โลกอาจมีอุณหภูมิเฉลี่ยระยะยาวสูงเกินขีดจำกัด 1.5 องศาเซลเซียสก่อนปี 2573 ซึ่งถือเป็นสัญญาณเร่งด่วนที่นานาประเทศต้องให้ความสำคัญ

ทั้งนี้ การที่อุณหภูมิเฉลี่ยโลกสูงเกิน 1.5 องศาเซลเซียสในปีใดปีหนึ่ง ไม่ได้หมายความว่าโลกละเมิดขีดจำกัดระยะยาวของข้อตกลงปารีสแล้ว เพราะเป้าหมายดังกล่าวพิจารณาแนวโน้มอุณหภูมิเฉลี่ยในระยะยาว ไม่ใช่ความร้อนที่เกิดขึ้นเพียงปีเดียว

ราห์มสตอร์ฟย้ำว่า ความเร็วที่โลกจะร้อนขึ้นต่อไปในอนาคตขึ้นอยู่กับความสามารถของมนุษย์ในการลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์จากเชื้อเพลิงฟอสซิลให้เหลือศูนย์ เพราะยิ่งลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้รวดเร็วเท่าใด ก็ยิ่งมีโอกาสชะลออัตราการเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิโลกได้มากขึ้นเท่านั้น

ผลการศึกษาครั้งนี้ถือเป็นอีกหนึ่งสัญญาณเตือนสำคัญว่า วิกฤตโลกร้อนไม่ได้เพียงทวีความรุนแรงขึ้น แต่กำลังเกิดขึ้นด้วยความเร็วที่เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ และหากแนวโน้มดังกล่าวยังดำเนินต่อไป โลกอาจเผชิญการเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิเฉลี่ยระยะยาวเกิน 1.5 องศาเซลเซียสก่อนปี 2573

แม้งานวิจัยยังไม่ได้ระบุสาเหตุโดยตรงของการเร่งตัวดังกล่าว แต่ข้อค้นพบนี้สะท้อนถึงความจำเป็นเร่งด่วนในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก เพราะอนาคตของสภาพภูมิอากาศโลกไม่ได้ขึ้นอยู่กับการเปลี่ยนแปลงตามธรรมชาติเพียงอย่างเดียว แต่ยังขึ้นอยู่กับการตัดสินใจของมนุษย์ว่าจะสามารถหยุดการปล่อยมลพิษที่ทำให้โลกร้อนขึ้นได้เร็วเพียงใด