ใหลตาย ภัยเงียบขณะหลับ รู้ทันความผิดปกติของหัวใจ ก่อนสายเกินไป

หลายคนอาจเคยได้ยินคำว่า “โรคใหลตาย” จากข่าวการเสียชีวิตอย่างกะทันหันของคนที่ดูเหมือนมีสุขภาพแข็งแรง โดยเฉพาะการเสียชีวิตขณะนอนหลับ ซึ่งสร้างความตกใจให้กับครอบครัว เพราะผู้เสียชีวิตบางรายไม่มีอาการเจ็บป่วยมาก่อน

แม้ชื่อ “โรคใหลตาย” จะเป็นคำที่ใช้กันในสังคมไทยมานาน แต่ในทางการแพทย์ ภาวะนี้มักเกี่ยวข้องกับ ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะรุนแรงจากความผิดปกติของระบบไฟฟ้าหัวใจ ทำให้หัวใจหยุดสูบฉีดเลือดอย่างเฉียบพลัน และอาจนำไปสู่การเสียชีวิตได้ภายในเวลาอันรวดเร็ว

โรคใหลตาย คืออะไร

โรคใหลตาย หรือ Sudden Unexpected Death Syndrome (SUDS) หมายถึง การเสียชีวิตอย่างกะทันหันโดยไม่คาดคิด โดยมักเกิดขึ้นขณะพักผ่อนหรือขณะนอนหลับ และไม่พบสาเหตุที่ชัดเจนจากการตรวจทั่วไป

หนึ่งในสาเหตุสำคัญที่ได้รับการศึกษามาก คือ กลุ่มอาการบรูกาดา (Brugada syndrome) ซึ่งเป็นโรคทางพันธุกรรมที่ส่งผลต่อช่องไอออนในเซลล์กล้ามเนื้อหัวใจ ทำให้ระบบไฟฟ้าหัวใจทำงานผิดปกติ เกิดภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะชนิดอันตราย เช่น Ventricular fibrillation ซึ่งทำให้หัวใจไม่สามารถสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงสมองและอวัยวะสำคัญได้

หากไม่ได้รับการช่วยเหลืออย่างทันท่วงที อาจเสียชีวิตได้ภายในไม่กี่นาที

ทำไมโรคใหลตายจึงมักเกิดตอนนอนหลับ?

ในช่วงเวลานอนหลับ ระบบประสาทอัตโนมัติของร่างกายจะเปลี่ยนแปลง โดยเฉพาะช่วงที่ร่างกายอยู่ในภาวะพักผ่อน หัวใจจะมีการเปลี่ยนแปลงของอัตราการเต้นและการควบคุมไฟฟ้าหัวใจ

สำหรับผู้ที่มีความผิดปกติของระบบไฟฟ้าหัวใจอยู่เดิม การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้อาจเป็นตัวกระตุ้นให้เกิดหัวใจเต้นผิดจังหวะรุนแรงได้

ปัจจัยกระตุ้นที่อาจเพิ่มความเสี่ยง ได้แก่

• การพักผ่อนไม่เพียงพอ
• ความเครียดสะสม
• ไข้สูง
• การดื่มแอลกอฮอล์
• ภาวะขาดน้ำ
• ยาบางชนิดที่มีผลต่อระบบไฟฟ้าหัวใจ
• ใครบ้างที่มีความเสี่ยง?

โรคใหลตายสามารถเกิดขึ้นได้ในคนที่ดูเหมือนสุขภาพดี แต่พบความเกี่ยวข้องกับปัจจัยบางอย่าง เช่น

• มีประวัติคนในครอบครัวเสียชีวิตกะทันหัน โดยเฉพาะขณะหลับ
• เคยมีอาการหมดสติโดยไม่ทราบสาเหตุ
• มีอาการใจสั่น หัวใจเต้นผิดปกติ
• มีโรคทางพันธุกรรมที่เกี่ยวข้องกับระบบไฟฟ้าหัวใจ
• พบความผิดปกติจากการตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ

ในประเทศไทย ภาวะนี้มีรายงานพบมากในผู้ชายวัยหนุ่มถึงวัยกลางคน โดยเฉพาะในกลุ่มคนเอเชีย ซึ่งพบความสัมพันธ์กับโรค Brugada syndrome มากกว่าบางประชากร

วินิจฉัยโรคใหลตายได้อย่างไร

การวินิจฉัยไม่ได้อาศัยเพียงอาการเท่านั้น แต่ต้องใช้ข้อมูลหลายด้าน ได้แก่

1. ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (ECG)

เป็นการตรวจเบื้องต้นที่สำคัญ สามารถช่วยค้นหาความผิดปกติของระบบไฟฟ้าหัวใจ เช่น ลักษณะที่พบในโรค Brugada syndrome

2. ตรวจหัวใจเพิ่มเติม

แพทย์อาจพิจารณาตรวจเพิ่มเติม เช่น

• การติดเครื่องบันทึกคลื่นไฟฟ้าหัวใจแบบต่อเนื่อง (Holter monitor)
• อัลตราซาวนด์หัวใจ
• การตรวจคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าหัวใจ (Cardiac MRI) ในบางราย

3. ตรวจทางพันธุกรรม

ในผู้ที่สงสัยโรคทางพันธุกรรม หรือมีประวัติครอบครัวเสียชีวิตกะทันหัน แพทย์อาจพิจารณาตรวจยีนที่เกี่ยวข้องกับความผิดปกติของระบบไฟฟ้าหัวใจ

4. การชันสูตรพลิกศพ

ในกรณีเสียชีวิตกะทันหัน การชันสูตรมีบทบาทสำคัญในการแยกโรคอื่น เช่น กล้ามเนื้อหัวใจผิดปกติ หลอดเลือดหัวใจตีบ หรือโรคหัวใจชนิดอื่น

สัญญาณเตือนที่ไม่ควรมองข้าม

แม้โรคใหลตายอาจเกิดขึ้นโดยไม่มีสัญญาณล่วงหน้า แต่บางคนอาจมีอาการเตือน เช่น

• หน้ามืด เป็นลม โดยเฉพาะขณะพักหรือออกกำลังกาย
• ใจสั่นผิดปกติ
• รู้สึกหัวใจเต้นแรงหรือเต้นสะดุด
• เคยมีอาการชักที่หาสาเหตุไม่ได้
• มีญาติสายตรงเสียชีวิตกะทันหัน

หากมีอาการเหล่านี้ ควรเข้ารับการประเมินจากแพทย์ โดยเฉพาะแพทย์โรคหัวใจ

ป้องกันโรคใหลตายได้หรือไม่

เนื่องจากโรคใหลตายจำนวนมากเกี่ยวข้องกับพันธุกรรมและระบบไฟฟ้าหัวใจ จึงไม่สามารถป้องกันได้ทั้งหมด แต่สามารถลดความเสี่ยงได้ด้วยการดูแลสุขภาพหัวใจ ได้แก่

• ตรวจสุขภาพหัวใจเมื่อมีความเสี่ยง
• หลีกเลี่ยงการอดนอนและความเครียดสะสม
• หลีกเลี่ยงการดื่มแอลกอฮอล์มากเกินไป
• แจ้งแพทย์หากมีประวัติครอบครัวเสียชีวิตกะทันหัน
• หมั่นสังเกตอาการผิดปกติของหัวใจ
• โรคใหลตาย ไม่ใช่เรื่องไกลตัว

การเสียชีวิตขณะหลับไม่ได้หมายความว่าเกิดจากโรคใหลตายเสมอไป เพราะยังมีโรคอื่นที่อาจทำให้เสียชีวิตกะทันหันได้ เช่น กล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด หัวใจล้มเหลว หรือโรคทางเดินหายใจ

อย่างไรก็ตาม หากมีประวัติครอบครัว หรือมีอาการผิดปกติของหัวใจ การตรวจคัดกรองตั้งแต่เนิ่น ๆ อาจช่วยค้นหาความเสี่ยง และเพิ่มโอกาสป้องกันเหตุรุนแรงที่อาจเกิดขึ้นได้ เพราะ “การหลับ” ไม่ควรเป็นช่วงเวลาที่เรามองข้ามสุขภาพหัวใจ