ประชุมอิสลามาบัด จะเกิดหรือไม่? ต้องจับตาอะไรบ้าง?

◾️◾️◾️

🔴 การเจรจาจะจัดขึ้นเมื่อใดและที่ไหน?

การเจรจามีกำหนดเริ่มขึ้นในเช้าของวันที่ 11 เมษายนนี้ ตามเวลาท้องถิ่นที่กรุงอิสลามาบัด ปากีสถาน หลังเชห์บาซ ชารีฟ นายกรัฐมนตรีของปากีสถาน เชิญทั้งสองฝ่าย คือ สหรัฐฯ และอิหร่านให้เข้าร่วมพูดคุยเพื่อหาทางยุติสงคราม หลังสหรัฐฯ และอิหร่านตกลงหยุดยิง 2 สัปดาห์ โดยการเจรจาอาจยืดเวลาได้ถึง 15 วัน

สถานที่หลักคือโรงแรม Serena Hotel ซึ่งตั้งอยู่ใน “เขตสีแดง” ใกล้กระทรวงการต่างประเทศ โดยพื้นที่ดังกล่าวถูกปิดและเพิ่มมาตรการรักษาความปลอดภัยอย่างเข้มงวด

ทางการได้ประกาศให้วันที่ 9-10 เมษายน เป็นวันหยุดราชการในเมืองหลวง โดยยกเว้นบริการที่จำเป็น เช่น ตำรวจ โรงพยาบาล และสาธารณูปโภค พร้อมกับเพิ่มมาตรการรักษาความปลอดภัยทั่วเมือง เขตสีแดงถูกปิดกั้น ขณะที่จุดเข้าออกสำคัญต่าง ๆ ของกรุงอิสลามาบัดก็ถูกปิดเช่นกัน

ฝ่ายสหรัฐฯ: นำโดยรองประธานาธิบดี เจดี แวนซ์ พร้อมด้วยผู้แทนสำคัญอย่างสตีฟ วิตคอฟฟ์ และจาเร็ด คุชเนอร์

ฝ่ายอิหร่าน: คาดว่าจะนำโดยประธานรัฐสภา โมฮัมหมัด บาเกอร์ กาลีบาฟ และรัฐมนตรีต่างประเทศ อับบาส อารักชี แต่ก็ยังไม่ชัดเจนว่าจะมีตัวแทนจากกองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิสลาม (IRGC) เข้าร่วมด้วยหรือไม่

ส่วนรูปแบบการเจรจา ทั้งสองฝ่ายจะไม่ได้นั่งโต๊ะร่วมกัน แต่ตัวแทนของแต่ละฝ่ายจะแยกกันนั่งคนละห้อง และเจ้าหน้าที่ปากีสถานทำหน้าที่เป็นคนกลางส่งสารระหว่างกัน

การเข้าร่วมของรองประธานาธิบดีแวนซ์ถือเป็นพัฒนาการสำคัญ เนื่องจากอิหร่านมองว่าเขามีท่าทีเปิดกว้างต่อการยุติสงครามมากกว่าผู้แทนสหรัฐฯ คนอื่น และเขาถูกมองว่าเป็นผู้ท้าชิงที่มีศักยภาพสำหรับการเสนอชื่อชิงตำแหน่งประธานาธิบดีจากพรรครีพับลิกันในปี 2028 ซึ่งเขาวางตัวอย่างระมัดระวังเกี่ยวกับการแทรกแซงทางทหารของสหรัฐฯ ในตะวันออกกลางเป็นเวลานาน

◾️◾️◾️

🔴  ทำไมต้องเป็นปากีสถาน?

ปากีสถานกลายเป็นตัวกลางสำคัญ เนื่องจากมีความสัมพันธ์ที่ดีกับทั้งสหรัฐฯ และอิหร่าน มีพรมแดนติดกับอิหร่านยาวถึง 900 กิโลเมตร และมีประชากรมุสลิมชีอะห์มากเป็นอันดับ 2 ของโลก รองจากอิหร่าน

นอกจากนี้ ปากีสถานไม่มีฐานทัพสหรัฐฯ ในประเทศ ซึ่งช่วยเพิ่มความน่าเชื่อถือในสายตาอิหร่าน ขณะเดียวกันก็ยังมีสถานะเป็นพันธมิตรสำคัญนอกนาโตของสหรัฐฯ

ตำแหน่งเอกอัครราชทูตสหรัฐฯ ในกรุงอิสลามาบัดมักว่างอยู่เสมอ ตั้งแต่ปี 2018 มีเพียงเอกอัครราชทูตที่ได้รับการยืนยันเพียงคนเดียว คือ โดนัลด์ บลอม ซึ่งดำรงตำแหน่งตั้งแต่ปี 2022 ถึงต้นปี 2025 และยังไม่มีใครมาแทนที่

ประธานาธิบดีสหรัฐฯ คนสุดท้ายที่เดินทางเยือนปากีสถานขณะดำรงตำแหน่งคือ “จอร์จ ดับเบิลยู บุช” ในเดือนมีนาคม 2006 และรองประธานาธิบดีคนสุดท้ายที่เยือนปากีสถานคือ “โจ ไบเดน” ในเดือนมกราคม 2011

รองประธานาธิบดีแวนซ์ จะเยือนปากีสถานเป็นครั้งแรกในรอบ 15 ปี โดยจะมุ่งเน้นไปที่การเจรจายุติสงครามมากกว่าความสัมพันธ์ทวิภาคี ถือเป็นการมีส่วนร่วมของสหรัฐฯ ในปากีสถานในระดับที่หายากและมีความสำคัญอย่างยิ่ง เป็นเรื่องที่เกิดขึ้นไม่บ่อยนักที่รองประธานาธิบดีจะเยือนประเทศที่สหรัฐฯ ไม่มีเอกอัครราชทูตประจำอยู่

◾️◾️◾️

🔴 ประเด็นสำคัญบนโต๊ะเจรจามีอะไรบ้าง?

แน่นอนว่าต้องเจรจาเรื่องข้อเสนอสันติภาพ 10 ข้อของอิหร่าน ที่มีความคิดเห็นแตกต่างกัน เช่น อิหร่านเรียกร้องให้มีการกำกับดูแลช่องแคบฮอร์มุซโดยอิหร่านเอง การถอนกำลังรบของสหรัฐฯ ออกจากตะวันออกกลาง และการยุติปฏิบัติการทางทหารต่อกลุ่มติดอาวุธพันธมิตรของตนเอง รวมถึงข้อเรียกร้องอื่น ๆ

ขณะที่สหรัฐฯ เรียกร้องให้อิหร่านยอมยกเลิกโครงการเสริมสมรรถนะยูเรเนียม ซึ่งถือเป็นเงื่อนไขสำคัญที่ไม่อาจต่อรองได้

อีกประเด็นคือความขัดแย้งในเลบานอน โดยอิหร่านยืนยันว่าการหยุดยิงต้องครอบคลุมเลบานอน แต่สหรัฐฯ และอิสราเอลไม่เห็นด้วย กลับยืนยันเช่นกันว่าข้อตกลงหยุดยิงนั้นไม่รวมเลบานอน

◾️◾️◾️

🔴 อุปสรรคและผลลัพธ์ที่เป็นไปได้

นักวิเคราะห์มองว่า โอกาสบรรลุข้อตกลงขั้นสุดท้ายในระยะสั้นยังมีน้อย เนื่องจากความไม่ไว้วางใจระหว่างทั้งสองฝ่ายยังมีอยู่มาก

การโจมตีของอิสราเอลในเลบานอนถูกมองว่าอาจบ่อนทำลายกระบวนการเจรจา และอาจทำให้แต่ละฝ่ายยิ่งยึดจุดยืนของตนเองมากขึ้น เพราะมีความคิดเห็นแตกต่างกันในเรื่องการหยุดยิงที่รวมหรือไม่รวมเลบานอน

การที่อิสราเอลไม่ได้เข้าร่วมการเจรจา ก็ถือเป็นข้อจำกัดสำคัญ เพราะเป็นหนึ่งในคู่ขัดแย้งหลัก

แม้ทั้งสองฝ่ายเริ่มมีสัญญาณ “อ่อนล้า” จากสงคราม จึงอาจมีโอกาสหาจุดร่วมบางประการได้ เช่น ประเด็นนิวเคลียร์ หรือการเปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้ง

ขณะที่มุมมองของ รศ.จักรี ไชยพินิจ คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง มองฉากทัศน์ในวงการเจรจาว่า หากสามารถนำทุกฝ่ายเข้ามาอยู่ในโต๊ะเจรจาเดียวกันได้จริง ก็จะเป็นผลลัพธ์ที่ดีมาก อย่างไรก็ตาม ยังมีสัญญาณบางอย่างที่สะท้อนว่าประเด็นดังกล่าวอาจเกิดขึ้นได้ยาก

โดยเมื่อวานนี้ ฝั่งสหรัฐฯ รองประธานาธิบดี เจดี แวนซ์ ระบุว่า กรณีของเลบานอนไม่ได้อยู่ในข้อตกลง ขณะที่ปากีสถานมีการยืนยันว่าเลบานอนอยู่ในกรอบของข้อตกลงดังกล่าว

ดังนั้น หากจะคาดหวังให้เลบานอนเข้ามาเป็นอีกหนึ่งตัวแสดงในเวทีเจรจา รศ.จักรี มองว่าเป็นสิ่งที่ดี แต่ในทางปฏิบัติอาจเกิดขึ้นได้ยากในระยะแรก

ในเบื้องต้น รศ.จักรีประเมินว่า การเจรจาในวันที่ 11 เมษายน ที่กรุงอิสลามาบัด มีแนวโน้มที่ทั้งสองฝ่ายจะยังคงยื่นข้อเสนอเดิม โดยสหรัฐฯ เสนอ 15 ข้อ และอิหร่านเสนอ 10 ข้อ ก่อนจะเข้าสู่กระบวนการพิจารณาร่วมกัน เพื่อหาจุดตรงกลางที่สามารถเชื่อมข้อเสนอของทั้งสองฝ่ายได้ ภายใต้กรอบที่อาจถูกเรียกว่า Islamabad Accord

ในเชิงยุทธศาสตร์ รศ.จักรี มองว่า อิสราเอลมีแนวโน้มที่จะเพิ่มระดับการโจมตีในเลบานอน เพื่อเพิ่มแรงกดดันหรือสร้างความปั่นป่วน ซึ่งอาจส่งผลให้กระบวนการเจรจาภายใต้กรอบ Islamabad Accord เกิดความสะดุด และไม่สามารถดำเนินไปได้โดยง่าย