เนียนจนงง! เมื่อจิตวิทยา “มั่วบ้านงาน” หลอกให้เราคิดว่า “เขาน่าจะเป็นคนของเธอ”

นพ.เจษฎา ทองเถาว์ แพทย์เฉพาะทางสาขาจิตเวชศาสตร์ จิตแพทย์ประจำ รพ.พระศรีมหาโพธิ์ จ.อุบลราชธานี ได้โพสต์เฟซบุ๊ก "คลินิกสุขภาพจิตนายแพทย์เจษฎา"  โดยระบุว่า

ทำไมบางคน “มั่วบ้านงาน” ได้เนียน จนไม่มีใครถามว่าเป็นใคร?

ช่วงนี้มีข่าวไวรัลที่ทั้งงงทั้งขำ เมื่อมีบุคคลหนึ่งเข้าไปยืนอยู่ในวงสัมภาษณ์ของคุณหนุ่ม กรรชัยและทีมทนายอย่างแนบเนียน จนแต่ละคนต่างคิดว่าเธอคงเป็นคนของอีกฝ่าย คุณหนุ่มคิดว่ามากับทนาย ขณะที่ทนายก็คิดว่าเป็นคนรู้จักของอีกคน สุดท้ายพอถามกันจริงๆกลับพบว่าแทบไม่มีใครรู้จักเธอเป็นการส่วนตัวเลย

สิ่งที่น่าสนใจในทางจิตวิทยาจึงไม่ใช่แค่ “เธอเข้าไปได้อย่างไร?” แต่คือ “ทำไมไม่มีใครถามตั้งแต่แรกว่า คนนี้คือใคร?”

คำอธิบายหนึ่งคือ Social Proof หรือการใช้พฤติกรรมของคนอื่นเป็นหลักฐานในการตัดสินสถานการณ์ สมองของเราไม่ได้ตรวจสอบทุกอย่างใหม่หมด แต่ชอบใช้ทางลัดว่า “ถ้าทุกคนดูไม่สงสัย ก็คงไม่มีอะไรผิดปกติ” ดังนั้นเมื่อเห็นใครสักคนยืนอยู่ข้างคนสำคัญอย่างเป็นธรรมชาติ พูดคุย พยักหน้า หรือทำเหมือนมีหน้าที่ คนอื่นก็ยิ่งคิดว่า “คงเป็นทีมงานของใครสักคน” และความเข้าใจผิดก็รับรองตัวเองต่อเป็นทอดๆครับ

อีกกลไกคือการอาศัย พื้นที่สีเทาของสถานการณ์ เพราะบางครั้งเราไม่จำเป็นต้องพูดว่า “ฉันเป็นทีมงาน” เลยครับ แค่แต่งตัวให้เข้ากับบริบท ยืนถูกที่ และแสดงความมั่นใจ คนรอบข้างก็อาจเติมช่องว่างของข้อมูลให้เองว่าน่าจะเป็นผู้ช่วย มากับทนาย หรือเป็นคนรู้จักของใครบางคนครับ

จึงอาจพูดได้ว่า ความมั่นใจทำหน้าที่คล้ายบัตรผ่านชั่วคราวทางสังคม คนที่เดินเข้ามาแบบเก้ๆกังๆอาจถูกถามทันทีว่า “มาติดต่อใครครับ” แต่คนที่ทำเหมือนรู้ว่าตัวเองกำลังทำอะไรอยู่ กลับทำให้คนอื่นลังเลที่จะถามครับ

อย่างไรก็ตาม เราไม่ควรเอาคลิปไม่กี่คลิปไปวินิจฉัยว่าเจ้าตัวมีโรคหรือบุคลิกภาพแบบใด เพราะแรงจูงใจจริงอาจมีได้หลายอย่าง สิ่งที่น่าสนใจกว่าคือเรื่องนี้กำลังเผยจุดบอดของมนุษย์ว่า บางครั้งเราไม่ได้เชื่อเพราะมีหลักฐาน แต่เชื่อเพราะเห็นว่าคนอื่นก็ดูเหมือนจะเชื่อครับ

นพ.เจษฎา ทองเถาว์ แพทย์เฉพาะทางสาขาจิตเวชศาสตร์ จิตแพทย์ประจำ รพ.พระศรีมหาโพธิ์ จ.อุบลราชธานี

พูดง่ายๆคนที่ “มั่วบ้านงาน” ได้สำเร็จ อาจไม่ได้เก่งแค่ทำตัวให้เนียน แต่ส่วนหนึ่งเป็นเพราะ พวกเราทุกคนช่วยกันทำให้เขาเนียนขึ้นโดยไม่รู้ตัว และถ้าวันหนึ่งเราเห็นใครยืนข้างคนสำคัญอย่างมั่นใจมากๆก็อย่าเพิ่งสรุปว่า “ต้องเป็นคนของเขาแน่เลย” เพราะเป็นไปได้ว่า…คนข้างๆเราก็กำลังคิดแบบเดียวกันอยู่

ข้อมูลจาก เพจ คลินิกสุขภาพจิตนายแพทย์เจษฎา 

https://www.facebook.com/photo?fbid=1626968392151719&set=a.584977019684200