เปิดอดีต “เวนิส” เมื่อ 10,000 ปีก่อน เคยเป็นผืนดินกว้างใหญ่ ก่อนถูกทะเลกลืนแผ่นดิน!

เมืองเวนิส ประเทศอิตาลี ซึ่งมีชื่อเสียงไปทั่วโลกในฐานะเมืองแห่งสายน้ำและคลองสายต่าง ๆ แท้จริงแล้วเคยเป็นพื้นที่แผ่นดินแห้งที่อยู่ห่างจากชายฝั่งทะเลหลายสิบกิโลเมตร ก่อนที่ระดับน้ำทะเลจะเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องในช่วงหลายพันปีที่ผ่านมา จนเปลี่ยนภูมิประเทศให้กลายเป็นทะเลสาบน้ำเค็มและพื้นที่ชุ่มน้ำดังที่เห็นในปัจจุบัน

การค้นพบครั้งนี้มาจากงานวิจัยล่าสุดที่เปิดเผยว่า การเปลี่ยนแปลงระดับน้ำทะเลตลอดช่วง 10,000 ปีที่ผ่านมา ได้เปลี่ยนโฉมแนวชายฝั่งทางตอนเหนือของทะเลเอเดรียติกอย่างมหาศาล ทำให้พื้นที่แผ่นดินจำนวนมากที่มนุษย์ยุคก่อนประวัติศาสตร์เคยใช้เป็นแหล่งดำรงชีวิต ปัจจุบันจมอยู่ใต้ผืนน้ำ

“ซามูเอเล อองกาโร” นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยเซาแทมป์ตัน สหราชอาณาจักร พร้อมคณะนักวิทยาศาสตร์ ได้ศึกษาการเปลี่ยนแปลงของภูมิประเทศในพื้นที่ชายฝั่งทางตอนเหนือของอิตาลี สโลวีเนีย และโครเอเชียตอนเหนือ โดยนำข้อมูลการสำรวจคลื่นไหวสะเทือนใต้พื้นดินมาวิเคราะห์ร่วมกับตัวอย่างแกนตะกอนที่เก็บจากพื้นที่ชายฝั่ง เพื่อสร้างแบบจำลองระดับน้ำทะเลและจำลองลักษณะภูมิประเทศย้อนหลังไปกว่า 10,000 ปี

ผลการศึกษาที่เผยแพร่ในวารสารวิชาการ Quaternary Science Reviews พบว่า พื้นที่ซึ่งเป็นลากูนเวนิส หรือแอ่งน้ำตื้นชายฝั่งทะเลในปัจจุบัน เคยเป็นแผ่นดินแห้งที่ทอดยาวออกไปจากแนวชายฝั่งในปัจจุบันมากกว่า 30 ไมล์ หรือประมาณ 48 กิโลเมตร ขณะที่พื้นที่เมืองตรีเอสเต ทางตะวันออกเฉียงเหนือของอิตาลี เคยมีลักษณะเป็นเนินเขาที่มองลงไปเห็นพื้นที่หนองบึงและลากูนอยู่เบื้องล่าง

นักวิจัยพบว่า เมื่อกว่า 10,000 ปีก่อน ระดับน้ำทะเลเริ่มเพิ่มสูงขึ้นเป็นระยะ ๆ โดยบางช่วงมีอัตราการเพิ่มขึ้นสูงถึง 25 มิลลิเมตรต่อปี ส่งผลให้พื้นที่ชายฝั่งและแผ่นดินต่ำค่อย ๆ ถูกน้ำทะเลรุกล้ำและเปลี่ยนสภาพไปอย่างรวดเร็ว

การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวยังส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิตของมนุษย์ในยุคหินกลาง หรือยุคเมโซลิธิก ซึ่งในเวลานั้นยังดำรงชีวิตด้วยการล่าสัตว์และเก็บหาของป่า โดยกลุ่มมนุษย์เหล่านี้จำเป็นต้องปรับเปลี่ยนพื้นที่ล่าสัตว์และจับปลา รวมถึงวิธีการใช้ทรัพยากรธรรมชาติ เพื่อรับมือกับสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงไปตามระดับน้ำทะเล

ผลการศึกษาระบุว่า การเปลี่ยนแปลงของระดับน้ำทะเลที่รุนแรงที่สุดเกิดขึ้นใน 3 ช่วงสำคัญ ก่อนที่ระดับน้ำทะเลในภูมิภาคนี้จะเข้าสู่ช่วงที่ค่อนข้างมีเสถียรภาพตลอดประมาณ 6,000 ปีที่ผ่านมา ส่งผลให้มนุษย์สามารถตั้งถิ่นฐานได้อย่างต่อเนื่อง และเริ่มพัฒนาการเกษตรบนภูมิประเทศที่มีลักษณะใกล้เคียงกับปัจจุบัน

การค้นพบครั้งนี้ช่วยเปิดมุมมองใหม่เกี่ยวกับประวัติศาสตร์การตั้งถิ่นฐานของมนุษย์ในยุโรป เนื่องจากพื้นที่ใต้ทะเลในปัจจุบันอาจยังเก็บรักษาร่องรอยกิจกรรมและการดำรงชีวิตของมนุษย์ยุคก่อนประวัติศาสตร์ ซึ่งไม่สามารถศึกษาได้จากหลักฐานทางโบราณคดีบนบกเพียงอย่างเดียว 

งานวิจัยดังกล่าวยังสะท้อนให้เห็นว่า การเปลี่ยนแปลงของระดับน้ำทะเลสามารถพลิกโฉมภูมิประเทศและวิถีชีวิตมนุษย์ได้อย่างมหาศาล แม้การเปลี่ยนแปลงในอดีตจะเกิดขึ้นจากกระบวนการทางธรรมชาติเป็นหลัก แต่ก็เป็นบทเรียนสำคัญสำหรับโลกปัจจุบันที่กำลังเผชิญภาวะระดับน้ำทะเลเพิ่มสูงขึ้นจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ โดยเฉพาะเมืองชายฝั่งอย่างเวนิสที่ยังคงเผชิญความเสี่ยงจากน้ำทะเลหนุนสูงและน้ำท่วมในอนาคต