จากมิตรสู่ศัตรูคู่แค้น ย้อน 50 ปี ชนวนขัดแย้ง ทำไม "อิหร่าน" ไม่เผาผี "สหรัฐฯ"

ย้อนไปช่วงที่ราชวงศ์ปาห์ลาวีปกครองประเทศอยู่ ณ เวลานั้น ความสัมพันธ์ระหว่างอิหร่าน และสหรัฐฯ นั้นแน่นแฟ้น ดุจเพื่อนแท้ เพื่อนตาย

จุดเปลี่ยนเริ่มต้นในปี 1953 เมื่อเกิดการรัฐประหารโค่นล้มรัฐบาล “โมฮัมหมัด โมซาดเดกห์” นายกรัฐมนตรีอิหร่านในขณะนั้น หลังเขาตัดสินใจยึดกิจการน้ำมันจากอังกฤษกลับมาเป็นของรัฐ เพื่อแก้ปัญหาที่ชาวอิหร่านมองว่าเสียเปรียบจากข้อตกลงเดิม และพยายามลดอำนาจของกษัตริย์รวมถึงควบคุมกองทัพเอง ทำให้พระเจ้าชาห์ โมฮัมหมัด เรซา ปาห์ลาวี ต้องลี้ภัยไปอิตาลีชั่วคราว

การรัฐประหารครั้งนั้น ได้รับการสนับสนุนจากสหรัฐฯ และอังกฤษ ภายใต้ปฏิบัติการ Operation Ajax พร้อมสนับสนุนให้ชาห์กลับมาปกครองประเทศดั่งเดิม 

จุดชนวนความไม่พอใจในหมู่ชาวอิหร่านจำนวนมาก เพราะมองว่าสหรัฐฯ แทรกแซงการเมืองภายในประเทศ และกลายเป็นจุดเริ่มต้นของกระแสต่อต้านอเมริกา ซึ่งคุกรุ่นอยู่ในสังคมอิหร่านยาวนานกว่า 25 ปี ก่อนจะปะทุขึ้นครั้งใหญ่ในปี 1979

การประท้วงครั้งใหญ่ที่นำโดย “อยาตอเลาะห์ รูฮอลเลาะห์ โคไมนี” สามารถปฏิวัติระบอบการปกครอง ก่อตั้งประเทศเป็นรัฐอิสลามได้สำเร็จ เปลี่ยนจากประเทศที่เคยสนับสนุนชาติตะวันตก กลายเป็นต่อต้าน

ความสัมพันธ์เลวร้ายลงไปอีก เมื่อกลุ่มนักศึกษาอิหร่านบุกสถานทูตสหรัฐฯ และจับกุมตัวเจ้าหน้าที่ชาวอเมริกันจำนวน 52 คน หลังเกิดการปฏิวัติไม่นาน เหตุการณ์ดังกล่าว เกิดขึ้นนานถึง 444 วัน สร้างความเสียหายร้ายแรงต่อความสัมพันธ์ระหว่าง 2 ประเทศ 

นั่นเป็นจุดที่ทำให้สหรัฐฯ ตัดความสัมพันธ์ทางการทูต และเริ่มคว่ำบาตรอิหร่านจริงจัง 

และเมื่อเกิดสงครามอิรัก-อิหร่านในภูมิภาค สหรัฐฯ ก็สนับสนุนอิรัก ด้านอิหร่านก็สนับสนุนพันธมิตรในภูมิภาค สงครามยืด

เยื้อยาวนาน 8 ปี มีผู้เสียชีวิตมหาศาล ส่วนสัมพันธ์สหรัฐฯ-อิหร่านที่แย่อยู่แล้ว ยิ่งหนักกว่าเดิม

ตั้งแต่ปลายทศวรรษที่ 1990 ความตึงเครียดยังคงอยู่ โดยเฉพาะประเด็น โครงการนิวเคลียร์ของอิหร่าน และมาตรการคว่ำบาตรสหรัฐฯ 

แม้จะมีการเจรจาเพื่อฟื้นฟูข้อตกลงนิวเคลียร์ในปี 2015 แต่ก็เป็นเพียงการสร้างความหวังชั่วคราวเท่านั้น เพราะต่อมาประธานาธิบดีทรัมป์ก็ถอนตัวออกจากข้อตกลงในปี 2018 

นอกจากนี้ การสังหาร “นายพล กาเซ็ม โซไลมานี” ผู้บัญชาการ IRGC โดยสหรัฐฯ ยิ่งทำให้ความสัมพันธ์กลับสู่ภาวะตึงเครียดอีกครั้ง แม้หลายฝ่ายพยายามเจรจา แต่ความไว้วางใจระหว่าง 2 ประเทศยังคงเป็นเรื่องยากที่จะฟื้นคืน 

ท้ายสุด ปฏิบัติการทางทหารของสหรัฐฯ และอิสราเอลล่าสุด ซึ่งคร่าชีวิต “อยาตอเลาะห์ อาลี คาเมนาอี” ผู้นำสูงสุดอิหร่าน รวมถึงผู้นำระดับสูงอีกหลายคน ยิ่งทำให้สถานการณ์บานปลาย ลุกลามกลายเป็นไฟสงครามภูมิภาค ที่เราก็ไม่มีทางรู้ได้เลยว่า ตอนจบของเรื่องนี้จะเป็นอย่างไร