บาร์โค้ดบัตรเลือกตั้ง คืออะไร? กกต.แจงชัดกระทบลงคะแนนลับหรือไม่

บาร์โค้ดบนบัตรเลือกตั้ง คือ “รหัสประจำบัตร” ที่จัดพิมพ์ในรูปแบบบาร์โค้ดหรือคิวอาร์โค้ด เพื่อใช้แยกแยะบัตรแต่ละใบตามล็อตการผลิต เลขเล่ม และหน่วยเลือกตั้ง

ตามคำชี้แจงของ คณะกรรมการการเลือกตั้ง ระบุว่า รหัสดังกล่าวมีไว้เพื่อบริหารจัดการบัตรเลือกตั้งในเชิงระบบ เช่น ตรวจสอบจำนวนบัตร ควบคุมเส้นทางการกระจาย และป้องกันการปลอมแปลง ไม่ได้ออกแบบมาเพื่อระบุตัวผู้ใช้สิทธิหรือทราบว่าลงคะแนนให้ผู้สมัครรายใด

กกต. ยืนยันว่า บาร์โค้ดเป็นกลไกด้านความปลอดภัยและโลจิสติกส์ของกระบวนการเลือกตั้ง ใช้ติดตาม “ตัวบัตร” ไม่ใช่ “ตัวบุคคล” โดยข้อมูลที่ปรากฏเป็นเพียงรหัสควบคุมการพิมพ์และการเบิกจ่ายในแต่ละหน่วย เพื่อให้สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ในกรณีบัตรสูญหายหรือมีข้อร้องเรียนเรื่องจำนวนบัตร

สาระสำคัญคือ ระบบดังกล่าวไม่ได้บันทึกข้อมูลผู้มีสิทธิเลือกตั้งลงบนบัตร และไม่สามารถสแกนเพื่อดูผลการลงคะแนนได้

อย่างไรก็ตาม นักไอที นักกฎหมาย รวมถึงอดีตกรรมการการเลือกตั้งบางส่วนตั้งคำถามว่า หากรหัสบนบัตรแต่ละใบไม่ซ้ำกัน และในทางปฏิบัติมีเอกสารต้นขั้วหรือกระบวนการที่สามารถเชื่อมโยงหมายเลขบัตรกับผู้มารับบัตรได้ ก็อาจก่อให้เกิดความกังวลต่อหลัก “การลงคะแนนโดยลับ” ซึ่งเป็นหลักการสำคัญที่บัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญและกฎหมายเลือกตั้ง

ประเด็นสำคัญจึงอยู่ที่ “การออกแบบระบบ” และ “ขั้นตอนปฏิบัติจริง” ว่ามีการเชื่อมโยงข้อมูลส่วนบุคคลกับรหัสบัตรหรือไม่ หากไม่มีการเชื่อมต่อดังกล่าว บาร์โค้ดก็ทำหน้าที่เพียงเครื่องมือควบคุมเอกสารเท่านั้น แต่หากมีช่องทางให้เชื่อมโยงได้ ก็อาจกลายเป็นข้อถกเถียงทางกฎหมายและความเชื่อมั่นของสาธารณะ

ข้อเท็จจริงตามคำชี้แจงของ กกต. คือ บาร์โค้ดบนบัตรเลือกตั้งถูกใช้เพื่อควบคุมการพิมพ์และกระจายบัตร ไม่ได้ใช้ติดตามตัวผู้ลงคะแนน ขณะที่อีกด้านหนึ่งยังมีเสียงเรียกร้องให้เปิดเผยรายละเอียดเชิงเทคนิคมากขึ้น เพื่อสร้างความมั่นใจว่าหลักการลงคะแนนลับยังคงได้รับการคุ้มครองอย่างเคร่งครัด