“ดวงอาทิตย์ตั้งฉากกรุงเทพฯ” ช่วงเวลาเสมือนไร้เงา ทำไม? บางประเทศถึงไม่มีปรากฏการณ์

ปรากฏการณ์ดวงอาทิตย์ตั้งฉาก

ในช่วงเดือนเมษายน-พฤษภาคม ดวงอาทิตย์จะโคจรมาอยู่ในตำแหน่งที่ตั้งฉากกับพื้นที่ประเทศไทย เป็นครั้งแรกของปี โดยเริ่มจากพื้นที่ใต้สุดของประเทศที่ อ. เบตง จ. ยะลา เมื่อวันที่ 4 เมษายน 2569 ที่ผ่านมา และไล่ลำดับขึ้นไปทางเหนือเรื่อย ๆ จนสิ้นสุดที่ อ. แม่สาย จ. เชียงราย ในวันที่ 22 พฤษภาคม 2569 

ดวงอาทิตย์ตั้งฉากกรุงเทพฯ ครั้งแรกของปี 27 เมษายน 

สำหรับ กรุงเทพมหานคร จะเกิดดวงอาทิตย์ตั้งฉากครั้งแรกของปี ในวันที่ 27 เมษายน 2569 เวลาประมาณ 12:16 น. เวลาดังกล่าว หากสังเกตวัตถุที่อยู่กลางแจ้ง เงาจะอยู่ด้านใต้ของวัตถุพอดี เสมือนไร้เงา ผู้สนใจสามารถร่วมสังเกตการณ์ โดยโปรดระมัดระวังการอยู่กลางแจ้งในสภาพอากาศร้อนจัด เนื่องจากอาจส่งผลกระทบต่อสุขภาพได้ 

ทั้งนี้ แม้ในวันดังกล่าวจะได้รับพลังงานจากแสงอาทิตย์อย่างเต็มที่ แต่อาจไม่ใช่วันที่ร้อนที่สุด ขึ้นอยู่กับปัจจัยอื่นร่วมด้วย เช่น เมฆและฝน อิทธิพลจากมรสุม ความร้อนสะสม ฯลฯ ที่อาจส่งผลต่ออุณหภูมิ 

ภาพจาก  TNN ONLINE

ดวงอาทิตย์ปรากฏอยู่ตรงกับเหนือศีรษะ

ปรากฏการณ์ดวงอาทิตย์ตั้งฉากกับพื้นที่ต่าง ๆ บนโลก เกิดจากการที่แกนหมุนของโลกเอียงทำมุมประมาณ 23.5 องศากับแกนตั้งฉากระนาบวงโคจรรอบดวงอาทิตย์ ส่งผลให้ในบางช่วงเวลาของปี พื้นที่ในเขตร้อนระหว่างเส้นละติจูด 23.5 องศาเหนือ (Tropic of Cancer) ถึงเส้นละติจูด 23.5 องศาใต้ (Tropic of Capricorn) จะได้รับแสงอาทิตย์ในลักษณะตั้งฉากกับพื้นผิวโลก ทำให้ดวงอาทิตย์ปรากฏอยู่ตรงกับเหนือศีรษะของผู้สังเกตในบริเวณนั้น ๆ พอดี โดยปรากฏการณ์นี้จะเกิดขึ้นแตกต่างกันไปตามตำแหน่งและช่วงเวลาของแต่ละพื้นที่ตลอดทั้งปี 

ด้วยประเทศไทย ตั้งอยู่ในเขตร้อน ระหว่างแนวละติจูด 5-20 องศาเหนือ ส่งผลให้ดวงอาทิตย์เคลื่อนผ่านจุดเหนือศีรษะ หรือตั้งฉากกับพื้นที่ต่าง ๆ ของไทย 2 ครั้ง/ปี คือช่วงเมษายน-พฤษภาคม และกรกฎาคม-กันยายน โดยมีคาบการโคจรพาดผ่านแตกต่างกันไป แต่ละจังหวัดของประเทศไทยจึงมีช่วงเวลาที่เกิดดวงอาทิตย์ตั้งฉากไม่พร้อมกัน 

ทำไม? ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ อังกฤษ ฝรั่งเศส ฯลฯ ไม่มีปรากฏการณ์ดวงอาทิตย์ตั้งฉาก

สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) ได้ระบุข้อมูลไว้ว่า ประเทศต่าง ๆ ตามเขตอบอุ่นหลายแห่ง เช่น ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ อังกฤษ ฝรั่งเศส ฯลฯ ไม่มีปรากฏการณ์ดวงอาทิตย์ตั้งฉาก ในขณะที่ประเทศไทยช่วงนี้ ตั้งแต่ต้นเดือนเมษายนเป็นต้นมา ไปจนถึงปลายเดือนพฤษภาคม ดวงอาทิตย์กำลังตั้งฉากกับพื้นที่ต่าง ๆ ในประเทศไทยในช่วงเที่ยงวัน ไล่จากพื้นที่ใต้สุดไปเหนือสุด ไปดูกันว่าเพราะอะไร

โลกของเราเป็นทรงกลม และมีแกนหมุนรอบตัวเองเอียงประมาณ 23.5 องศา เมื่อเทียบกับแกนตั้งฉากระนาบวงโคจรรอบดวงอาทิตย์ ทำให้แต่ละพื้นที่บนโลกได้รับแสงอาทิตย์ใน “มุมที่ต่างกัน” ส่งผลให้ปรากฏการณ์ดวงอาทิตย์ตั้งฉากไม่สามารถเกิดขึ้นในทุกพื้นที่ของโลกได้

ที่ไหนบ้างที่เกิดดวงอาทิตย์ตั้งฉาก

ดวงอาทิตย์ตั้งฉาก หรือปรากฏการณ์ดวงอาทิตย์อยู่ในตำแหน่งเหนือศีรษะพอดี ในช่วงที่เกิดดวงอาทิตย์ตั้งฉาก หากสังเกตวัตถุที่อยู่กลางแจ้ง จะดูเสมือน “ไร้เงา” เนื่องจากเงาจะอยู่ด้านใต้ของวัตถุพอดี 

ซึ่งปรากฏการณ์ดังกล่าว จะเกิดขึ้นเฉพาะประเทศบริเวณเขตร้อน โดยอยู่ระหว่างละติจูด 23.5 องศาเหนือ หรือเส้นทรอปิกออฟแคนเซอร์ (Tropic of Cancer) ซึ่งเป็นขอบเขตเหนือสุดที่ดวงอาทิตย์สามารถตั้งฉากเหนือศีรษะได้ ไปจนถึงละติจูด 23.5 องศาใต้ หรือเส้นทรอปิกออฟแคปริคอร์น (Tropic of Capricorn) ขอบเขตใต้สุดที่ดวงอาทิตย์สามารถตั้งฉากเหนือศีรษะ โดยตำแหน่งที่ดวงอาทิตย์ตั้งฉากจะเปลี่ยนแปลงไปตามการโคจรรอบดวงอาทิตย์ของโลกในรอบ 1 ปี สลับสับเปลี่ยนภายในพื้นที่ดังกล่าว    

ภาพจาก  TNN ONLINE

ดวงอาทิตย์ไม่ได้ตั้งฉากที่พื้นที่เดิมตลอด

ตำแหน่งที่ดวงอาทิตย์ตั้งฉากจะเลื่อนขึ้น-ลง ภายในพื้นบริเวณเขตร้อนนี้ ตามการโคจรของโลกรอบดวงอาทิตย์ใน 1 ปี สำหรับพื้นที่ต่างๆในประเทศไทย จะเกิดดวงอาทิตย์ตั้งฉากได้ ปีละ 2 ครั้ง เนื่องจากประเทศไทยมีพิกัดละติจูด 5-20 องศาเหนือ ซึ่งอยู่ระหว่าง 23.5 องศาใต้ - 23.5 องศาเหนือ (ที่เส้น Tropic of Cancer กับ Tropic of Capricorn พอดี ถึงเกิดดวงอาทิตย์ตั้งฉากได้ปีละครั้ง)

ดวงอาทิตย์ตั้งฉากไม่ใช่วันที่ร้อนสุด

แม้ว่าดวงอาทิตย์ตั้งฉากกับพื้นโลกส่งผลให้บริเวณนั้นได้รับความเข้มของพลังงานจากดวงอาทิตย์อย่างเต็มที่ แต่อุณหภูมิจะสูงที่สุดหรือไม่นั้น ขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย เช่น ปริมาณฝน เมฆ อิทธิพลจากมรสุม ความร้อนสะสม ฯลฯ ที่อาจส่งผลต่ออุณหภูมิ ดังนั้นจึงอาจไม่ใช่วันที่ร้อนที่สุดของปี   

ปรากฏการณ์ดวงอาทิตย์ตั้งฉากทั้ง 77 จังหวัดในประเทศไทย

• สำหรับดวงอาทิตย์ตั้งฉากกับพื้นที่กรุงเทพฯ ครั้งต่อไป จะตรงกับวันที่ 16 สิงหาคม 2569 เวลาประมาณ 12:22 น. 

ผู้สนใจสามารถตรวจสอบข้อมูลการเกิดปรากฏการณ์ดวงอาทิตย์ตั้งฉากทั้ง 77 จังหวัดในประเทศไทยทั้ง 2 ครั้ง ได้ทาง  https://www.narit.or.th/Sun-Overhead-TH-202