ผู้เชี่ยวชาญชี้ อิหร่านเปิดเกมกดดันอาหรับ พลาดอาจย้อนศรเข้าตัวเอง

แม้ขณะนี้การเจรจายังไม่สิ้นสุด และยังมีการพูดคุยกันอยู่ แต่ปัจจัยที่ไม่อาจมองข้ามได้คือ “บทบาทของอิสราเอล” ซึ่งกลายเป็นตัวแปรสำคัญที่ทำให้สมการซับซ้อนกว่าการเผชิญหน้าระหว่างวอชิงตันกับเตหะรานเพียงสองฝ่าย

ดร.อาทิตย์ชี้ว่า เป้าหมายของอิสราเอลไม่สอดคล้องกับสหรัฐฯ และไม่สอดคล้องกับอิหร่านในประเด็นนิวเคลียร์อย่างสิ้นเชิง เพราะในขณะที่อิหร่านเสนอแนวทางประนีประนอม เช่น คงโครงการพัฒนาไว้แต่จำกัดระดับการเสริมสมรรถนะยูเรเนียมภายใต้การกำกับของ IAEA นั้น อิสราเอลมีจุดยืนชัดเจนว่า “ไม่ต้องการให้อิหร่านมีศักยภาพนิวเคลียร์ใด ๆ เลย” ไม่ว่าจะเพื่อสันติหรือทางทหาร

ในบริบทเช่นนี้ การที่อิสราเอลเปิดฉากโจมตี จึงไม่ใช่เรื่องเกินความคาดหมาย และมีความเป็นไปได้ว่าสหรัฐฯ อาจ “ไฟเขียวโดยปริยาย” ให้ดำเนินการก่อน เพื่อสร้างแรงกดดันทางยุทธศาสตร์

ขณะเดียวกัน การตอบโต้ของอิหร่านที่พุ่งเป้าไปยังฐานทัพสหรัฐฯ ในหลายประเทศอาหรับ ก็ไม่ใช่เรื่องฉับพลันไร้สัญญาณ เพราะก่อนหน้านี้เตหะรานเคยสื่อสารผ่านสาธารณะว่าหากถูกโจมตี ฐานทัพสหรัฐฯ ในภูมิภาคจะกลายเป็นเป้าหมาย

สิ่งที่น่าสนใจคือ ปฏิกิริยาของชาติอาหรับกลับไม่เป็นไปตามที่อิหร่านอาจคาดหวัง บางประเทศที่เคยส่งสัญญาณในเชิงเข้าใจเหตุผลของอิหร่าน กลับแสดงท่าทีในทางตรงกันข้ามเมื่อเหตุการณ์เกิดขึ้นจริง เช่น ซาอุดีอาระเบียและสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์พูดถึงความชอบธรรมในการตอบโต้ ขณะที่บาห์เรนมองว่าการโจมตีฐานทัพในประเทศตนเป็นการละเมิดความไว้วางใจ

ดร.อาทิตย์วิเคราะห์ว่า ยุทธศาสตร์ของอิหร่านอาจตั้งเป้าให้ชาติอาหรับกดดันวอชิงตันในเวทีระหว่างประเทศ หรือผลักดันให้อเมริกาไปล็อบบี้อิสราเอลให้ยุติปฏิบัติการ แต่เมื่อท่าทีของชาติอาหรับไม่เป็นไปตามคาด กลับมีความเสี่ยงว่าบางประเทศอาจเปิดพื้นที่หรือเปิดน่านฟ้าให้ใช้ปฏิบัติการมากขึ้น ซึ่งหากเป็นเช่นนั้น ความขัดแย้งอาจยกระดับเป็น “สงครามระดับภูมิภาค” ได้ไม่ยาก

ภูมิภาคเดือด ลุกลามเกินครึ่ง?

อย่างไรก็ตาม ดร.อาทิตย์ยังไม่ฟันธงว่าโอกาสลุกลามเกินครึ่งแล้วหรือไม่ เพราะยังต้องจับตา “ขนาดและความถี่ของการโจมตีตอบโต้” ในช่วง 1–2 วันข้างหน้า โดยเฉพาะหลังตลาดโลกเปิดทำการในวันจันทร์ที่จะถึงนี้ ซึ่งจะสะท้อนปฏิกิริยาเชิงโครงสร้างของรัฐต่างๆ

เมื่อถูกถามถึงท่าทีของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ดร.อาทิตย์มองว่า ต้องทำความเข้าใจทรัมป์ผ่าน “ตรรกะการต่อรองแบบเกมไพ่” นั่นคือ การแสดงพลังและสะสมแต้มต่อ โดยไม่เปิดไพ่ทั้งหมดในมือ

ในช่วงก่อนหน้านี้ การเจรจาระหว่างสองฝ่ายยังมีสัญญาณความคืบหน้า แม้จะติดขัดในรายละเอียด หากการโจมตีรอบนี้นำไปสู่การกลับมาเจรจาอีกครั้ง สหรัฐฯ จะมีอำนาจต่อรองสูงขึ้น และอาจกดดันให้อิหร่านถอยจากข้อเรียกร้องเดิมมากกว่าเดิม

อีกด้านหนึ่ง สหรัฐฯ ยังไม่ได้เปิดปฏิบัติการโดยตรง แต่สนับสนุนด้านการป้องกันและแสดงศักยภาพผ่านการเคลื่อนกำลังทางเรือและฐานทัพในภูมิภาค ดร.อาทิตย์มองว่า หากวอชิงตันสามารถจัดการความตึงเครียดระหว่างอิหร่านกับรัฐอาหรับให้ “ลงตัว” ได้ ก็จะกลายเป็นแต้มทางการเมืองของทรัมป์อีกครั้ง

แผนลับฉบับทรัมป์?

นอกจากนี้ ยังมีมิติภายในอิหร่านที่ต้องจับตา ดร.อาทิตย์ตั้งข้อสังเกตว่า สหรัฐฯ อาจหวังให้แรงกดดันจากภายนอกซ้อนทับกับความไม่พอใจภายในประเทศ กระตุ้นให้เกิดแรงผลักดันต่อการเปลี่ยนแปลงทางการเมือง แม้จะไม่ประกาศเป็นแผนอย่างเป็นทางการ แต่สัญญาณการสื่อสารในช่วงหลังสะท้อนแนวคิดเช่นนี้อยู่บ่อยครั้ง

อย่างไรก็ดี ปัจจัยสำคัญคือ “ต้นทุนภายในประเทศ” หรือ domestic cost ซึ่งแต่ละฝ่ายแบกรับไม่เท่ากัน ผู้เชี่ยวชาญเห็นว่าอิหร่านมีต้นทุนภายในสูงกว่าสหรัฐฯ และพันธมิตร หากสงครามยืดเยื้อ จึงอาจเป็นจุดกดดันที่ถูกนำมาใช้ในเกมยุทธศาสตร์รอบนี้

คำถามสุดท้ายจึงไม่ใช่เพียงว่า “จะเกิดสงครามหรือไม่” แต่คือ ใครจะยอมถอยก่อน และการถอยนั้นจะแลกกับเงื่อนไขใด ในเกมที่ทุกฝ่ายพยายามแสดงไพ่เหนือกว่า ขณะที่ภูมิภาคทั้งภูมิภาคกำลังยืนอยู่บนเส้นบางๆ ของการคำนวณผิดพลาด