หยุดตีตราผู้ป่วย จิตแพทย์วอนสังคมเลิกใช้คำว่า "ซึมเศร้า" ในความหมายเชิงลบและคำด่าทอ

นพ.เจษฎา ทองเถาว์ แพทย์เฉพาะทางสาขาจิตเวชศาสตร์ จิตแพทย์ประจำ รพ.พระศรีมหาโพธิ์ จ.อุบลราชธานี ได้โพสต์ข้อความลงบนเฟซบุ๊ก "คลินิกสุขภาพจิตนายแพทย์เจษฎา" โดยระบุว่า

ซึมเศร้า ไม่ใช่แค่ “ไม่ได้ดั่งใจ”และไม่ใช่โรคที่ควรถูกใช้เป็นคำด่ากันเล่นๆ

ยังมีความเข้าใจผิดและอคติอีกมากมายในสังคมต่อโรคซึมเศร้า หนึ่งในนั้นคือความคิดแบบที่ว่า

 “ซึมเศร้ามันคือไม่ได้ดั่งใจ เอาแต่ใจงอแง ได้ดั่งใจก็ดีขึ้นเอง ไม่ใช่โรคด้วยซ้ำ แต่ชอบเอามาอ้างว่าป่วยซึมเศร้ากัน โรคตอแหล”

ประโยคแบบนี้อาจดูเหมือนเป็นแค่ความเห็นแรงๆในโลกออนไลนื แต่สำหรับคนที่กำลังป่วยจริง มันเหมือนการเอาหินไปวางทับบนอกของคนที่หายใจลำบากอยู่แล้วครับ เพราะมันทำให้คนป่วยรู้สึกผิด อาย ไม่กล้าขอความช่วยเหลือ และบางคนอาจยิ่งเก็บอาการไว้จนหนักขึ้นกว่าเดิม

ความจริงคือ โรคซึมเศร้า หรือ Major Depressive Disorder ไม่ใช่ภาวะ “ไม่ได้ดั่งใจ” และไม่ใช่การ “เอาแต่ใจ” แต่เป็นโรคทางการแพทย์ที่เกี่ยวข้องกับการทำงานของสมอง ระบบสารสื่อประสาท ฮอร์โมน ความเครียดเรื้อรัง พันธุกรรม ประสบการณ์ชีวิต และปัจจัยทางสังคมหลายอย่างประกอบกัน คนที่เป็นโรคซึมเศร้าไม่ได้แค่ “เศร้าเพระเรื่องไม่ถูกใจ” แต่เขาอาจกำลังสูญเสียพลังในการใช้ชีวิต ความสามารถในการรู้สึกสุข สมาธิ การนอน ความอยากอาหาร ความหวัง และความรู้สึกว่าตัวเองยังมีคุณค่าอยู่

บางคนเข้าใจผิดว่า ถ้าให้ในสิ่งที่เขาต้องการ เดี๋ยวเขาก็ดีขึ้นเอง แต่โรคซึมเศร้าไม่ได้ทำงานง่ายเหมือนปุ่มเปิดปิดไฟครับ ต่อให้ชีวิตภายนอกดูมีพร้อม ต่อให้มีคนรัก ต่อให้มีงานดี ต่อให้คนอื่นมองว่า “ไม่มีอะไรให้เศร้า” สมองของคนป่วยก็ยังสามารถอยู่ในภาวะมืด ทึบ หนัก และหมดแรงได้ เหมือนเรายืนอยู่กลางแดด แต่ข้างในกลับรู้สึกเหมือนอยู่ในห้องที่ไม่มีหน้าต่าง

ความเข้าใจผิดที่พบได้บ่อยในสังคม

 คนซึมเศร้าแค่งอแง เพราะไม่ได้ดั่งใจ 

ในความเป็นจริง คนซึมเศร้าหลายคนไม่ได้เรียกร้องอะไรเลยด้วยซ้ำ บางคนเงียบมาก เก็บตัวมาก ยิ้มให้คนอื่นเหมือนปกติ แต่ข้างในกำลังใช้พลังทั้งหมดเพียงเพื่อพาตัวเองผ่านวันหนึ่งไปให้ได้ อาการซึมเศร้าจึงไม่ใช่การงอแง แต่เป็นภาวะที่ระบบพลังใจ ระบบความหวัง และระบบการรับรู้คุณค่าของตัวเองทำงานผิดปกติไป

 ได้ดั่งใจก็ดีขึ้นเอง

บางครั้งสิ่งที่คนป่วยต้องการจริงๆไม่ใช่การถูกตามใจ แต่คือการได้รับความเข้าใจ ได้รับการรับฟัง และได้รับการรักษาที่เหมาะสม เพราะโรคซึมเศร้าไม่ใช่แค่ความผิดหวังชั่วคราว แต่เป็นภาวะที่อารมณ์ ความคิด ร่างกาย และพฤติกรรมเปลี่ยนไปต่อเนื่องจนกระทบชีวิตจริง

 คนซึมเศร้าเอาโรคมาอ้าง

คำว่า “เอาโรคมาอ้าง” เป็นคำที่เจ็บมากสำหรับคนป่วย เพราะในความเป็นจริง คนจำนวนมากไม่ได้อยากถูกมองว่าอ่อนแอ ไม่ได้อยากหยุดงาน ไม่ได้อยากเป็นภาระ และไม่ได้อยากให้ชีวิตตัวเองพังจากโรคนี้เลย หลายคนพยายามฝืนจนถึงที่สุด ก่อนจะยอมรับว่าตัวเองไม่ไหวจริงๆ

 โรคซึมเศร้าคือโรคของคนอ่อนแอ

โรคซึมเศร้าเกิดได้กับทุกคน ไม่ว่าจะเป็นคนเรียนเก่ง คนทำงานหนัก คนมีครอบครัวดี คนดูตลก คนดูเข้มแข็ง หรือคนที่คนอื่นมองว่าประสบความสำเร็จ เพราะความเข้มแข็งของคนคนหนึ่ง ไม่ได้ทำให้สมองปลอดภัยจากการเจ็บป่วยเสมอไป เหมือนคนแข็งแรงก็ยังเป็นเบาหวาน ความดัน หรือโรคหัวใจได้ครับ

ความจริงคือ โรคซึมเศร้าเป็นโรคที่เข้าใจได้ และรักษาได้ 

การพบจิตแพทย์ การบำบัดทางจิตวิทยา การปรับพฤติกรรม การดูแลการนอน การออกกำลังกาย การลดปัจจัยกดดัน และการใช้ยาในรายที่เหมาะสม สามารถช่วยให้ผู้ป่วยจำนวนมากอาการดีขึ้น กลับมาทำงาน กลับมามีความสัมพันธ์ และกลับมารู้สึกว่าชีวิตยังมีความหมายได้อีกครั้ง

ดังนั้น ก่อนที่เราจะตัดสินใครว่า “แค่งอแง” “เอาแต่ใจ” หรือ “เอาโรคมาอ้าง” เราอาจต้องหยุดคิดสักนิดว่า สิ่งที่เราเห็นอาจเป็นแค่ยอดภูเขาน้ำแข็ง แต่ข้างใต้นั้นอาจมีความเจ็บปวด ความหมดแรง และการต่อสู้เงียบๆที่เราไม่เคยเห็นเลยก็ได้ครับ

เพราะโรคซึมเศร้าไม่ใช่โรคตอแหล แต่บางครั้ง ความไม่เข้าใจต่างหาก ที่ทำให้คนป่วยเจ็บซ้ำมากกว่าตัวโรคเสียอีก