มูลนิธิส่งเสริมวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีในพระบรมราชูปถัมภ์ ประกาศผลรางวัลนักวิทยาศาสตร์ดีเด่นและนักวิทยาศาสตร์รุ่นใหม่ ประจำปี พ.ศ. 2569 ซึ่งจัดต่อเนื่องเป็นปีที่ 45 โดยปีนี้ ดร.ชยสิทธิ์ อุตมาภินันท์ นักวิจัยด้านเคมีชีวภาพและชีววิทยาสังเคราะห์ จากสำนักวิชาวิทยาศาสตร์และวิศวกรรมชีวโมเลกุล สถาบันวิทยสิริเมธี หรือ VISTEC ได้รับรางวัลนักวิทยาศาสตร์ดีเด่น

พิธีแถลงข่าวจัดขึ้นที่โรงแรมเซ็นทารา แกรนด์ แอท เซ็นทรัลพลาซา ลาดพร้าว กรุงเทพฯ โดยมี ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม เป็นประธานและมอบโล่รางวัล พร้อมด้วย ศ.ดร.ยงยุทธ ยุทธวงศ์ อดีตรองนายกรัฐมนตรี รศ.ดร.ศักรินทร์ ภูมิรัตน์ ประธานมูลนิธิส่งเสริมวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีในพระบรมราชูปถัมภ์ และ ศ.ดร.จำรัส ลิ้มตระกูล ประธานคณะกรรมการรางวัลนักวิทยาศาสตร์ดีเด่น เข้าร่วมงาน

ชูงานวิจัยแนวหน้า สร้างเทคโนโลยีของไทย

ศ.ดร.จำรัส ระบุว่า การยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศไทยจำเป็นต้องสร้างองค์ความรู้และเทคโนโลยีของตนเอง โดยเฉพาะงานวิจัยขั้นแนวหน้า หรือ Frontier Research ซึ่งเป็นพื้นฐานสำหรับนวัตกรรม อุตสาหกรรมแห่งอนาคต และเศรษฐกิจฐานความรู้

ข้อมูลที่นำเสนอภายในงานระบุว่า การลงทุนด้านการวิจัยและพัฒนา หรือ R&D ของโลกในปี 2567 มีมูลค่าประมาณ 2.87 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ ขณะที่เกาหลีใต้ลงทุนด้าน R&D มากกว่า 5% ของ GDP และนำองค์ความรู้ไปต่อยอดสู่อุตสาหกรรมยุทธศาสตร์ เช่น เซมิคอนดักเตอร์ แบตเตอรี่ ปัญญาประดิษฐ์ และเทคโนโลยีชีวภาพ

สำหรับประเทศไทย การพัฒนาระบบวิจัยจำเป็นต้องดำเนินควบคู่ทั้งด้านการลงทุน คุณภาพของระบบวิจัย การสร้างสภาพแวดล้อมที่สนับสนุนนักวิจัย และการนำองค์ความรู้ไปใช้ประโยชน์อย่างเป็นรูปธรรม

ดร.ชยสิทธิ์ คว้ารางวัลจากงานชีววิทยาสังเคราะห์

คณะกรรมการรางวัลนักวิทยาศาสตร์ดีเด่นมีมติเป็นเอกฉันท์ให้ ดร.ชยสิทธิ์ อุตมาภินันท์ เป็นผู้ได้รับรางวัลนักวิทยาศาสตร์ดีเด่น ประจำปี 2569 จากผลงาน “การบุกเบิกเทคโนโลยีชีววิทยาสังเคราะห์และการขยายรหัสพันธุกรรม เพื่อการพัฒนานวัตกรรมด้านสุขภาพและสิ่งแวดล้อม”

ดร.ชยสิทธิ์ จะได้รับพระราชทานรางวัลจาก สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี พร้อมเงินรางวัล 400,000 บาท

ผลงานสำคัญครอบคลุม 4 ด้าน โดยด้านแรกคือการพัฒนาเทคโนโลยี Genetic Code Expansion เพื่อสร้างโปรตีนที่มีกรดอะมิโนชนิดใหม่ และนำไปพัฒนาเป็นเซนเซอร์ชีวภาพสำหรับตรวจวัดโปรตีนภายในเซลล์ที่ยังมีชีวิตแบบเรียลไทม์ รวมถึงการตรวจการก่อตัวของโปรตีนเบต้าอะไมลอยด์ที่เกี่ยวเนื่องกับโรคอัลไซเมอร์ ซึ่งสามารถนำองค์ความรู้ไปศึกษากลไกของโรคและแนวทางการรักษาในอนาคต

ด้านที่สอง เป็นส่วนหนึ่งของทีมวิจัยที่ค้นพบเอนไซม์จากจุลินทรีย์ในน้ำลายมนุษย์ ซึ่งสามารถย่อยสลายพลาสติกโพลีเอทิลีนเทเรฟทาเลต หรือ PET โดยระบุว่าเป็นทีมวิจัยแรกของโลกที่ค้นพบเอนไซม์ดังกล่าว เปิดแนวทางนำเทคโนโลยีชีวภาพมาช่วยเปลี่ยนขยะพลาสติกกลับเป็นทรัพยากรและสารเคมีที่มีมูลค่าเพิ่ม

ด้านที่สาม คือการพัฒนาแพลตฟอร์มเร่งวิวัฒนาการเอนไซม์ เพื่อประยุกต์ใช้ตั้งแต่การรีไซเคิลพลาสติกจนถึงการผลิตสารเคมีมูลค่าสูงในภาคอุตสาหกรรม รวมถึงการพัฒนาเอนไซม์และจุลินทรีย์ดัดแปลงพันธุกรรมสำหรับย่อยขยะ PET และเปลี่ยนเป็นสารตั้งต้นสำหรับการสังเคราะห์ยารักษาโรคพาร์กินสัน

ส่วนด้านที่สี่ คือการพัฒนาแพลตฟอร์มตรวจวินิจฉัยโรคติดเชื้อด้วยเทคโนโลยี CRISPR ที่มีความไวและความจำเพาะสูง สามารถนำไปใช้ตรวจ ณ จุดดูแลผู้ป่วย โดยเริ่มจากชุดตรวจเชื้อ SARS-CoV-2 ซึ่งได้รับใบอนุญาตจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา หรือ อย. ในปี 2564 ก่อนต่อยอดไปสู่โรคติดเชื้ออื่น เช่น เมลิออยโดสิสและชิคุนกุนยา

ผลงานวิจัยของ ดร.ชยสิทธิ์ ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารวิชาการระดับนานาชาติหลายแห่ง เช่น Nature, Nature Chemical Biology, Nature Biomedical Engineering, Journal of the American Chemical Society (JACS), Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) และ Angewandte Chemie

2 นักวิจัยคว้ารางวัลนักวิทยาศาสตร์รุ่นใหม่

ส่วนรางวัลนักวิทยาศาสตร์รุ่นใหม่ ประจำปี 2569 มีผู้ได้รับรางวัล 2 คน และจะได้รับพระราชทานรางวัลจากสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี พร้อมเงินรางวัลคนละ 100,000 บาท ได้แก่

ดร.ภาวินทร์ เอี่ยมประเสริฐกุล ภาควิชาวิศวกรรมและเทคโนโลยีเคมีชีวภาพ สถาบันเทคโนโลยีนานาชาติสิรินธร มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ จากผลงาน “วิศวกรรมเคมีไฟฟ้าอัจฉริยะเพื่อความยั่งยืน”

และ ดร.ธนพล เจริญวงษ์ไพบูลย์ ภาควิชาเคมี คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร จากผลงาน “การใช้เทคโนโลยีเอนไซม์ เพื่อสังเคราะห์สารออกฤทธิ์ทางชีวภาพจากน้ำตาลทราย”

การประกาศรางวัลในปีนี้ให้ความสำคัญกับผลงานวิจัยแนวหน้าที่สร้างองค์ความรู้และเทคโนโลยีใหม่ พร้อมศักยภาพในการต่อยอดสู่การใช้งานด้านสุขภาพ สิ่งแวดล้อม และภาคอุตสาหกรรม ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนาฐานวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของประเทศไทย