สรุปบทเรียนสื่อสารวิกฤตชายแดน ยึดข้อเท็จจริง–มนุษยธรรม–กฎหมายสากล

วันที่ 1 มกราคม 2568 พล.อ.อ.ประภาส สอนใจดี ผู้อำนวยการศูนย์แถลงข่าวร่วมสถานการณ์ชายแดนไทย–กัมพูชา เปิดเผยแนวคิดและบทเรียนจากการทำหน้าที่สื่อสารในช่วงสถานการณ์อ่อนไหว โดยระบุว่าการสื่อสารภาวะวิกฤตจำเป็นต้องตั้งอยู่บนข้อเท็จจริงและหลักฐานที่ตรวจสอบได้เป็นหลัก สื่อสารอย่างต่อเนื่อง ชัดเจน และหลีกเลี่ยงถ้อยคำหรืออารมณ์ที่อาจยกระดับความตึงเครียดหรือบั่นทอนความน่าเชื่อถือของประเทศ

ผู้อำนวยการศูนย์แถลงข่าวร่วมฯ อธิบายว่า การทำงานของศูนย์ฯ ใช้กรอบการสื่อสารสำคัญ 4 ด้าน ได้แก่ การยึดข้อมูลจริงเป็นศูนย์กลาง การคำนึงถึงมนุษยธรรมและความปลอดภัยของประชาชน การดำเนินการภายใต้กฎหมายทั้งในประเทศและกฎหมายระหว่างประเทศ และการใช้ถ้อยคำสุภาพ นิ่ง และเป็นมืออาชีพ เพื่อให้สารที่ส่งออกไปไม่สร้างความเข้าใจผิดในระดับนานาชาติ

ในกรณีข่าวลือหรือข้อมูลบิดเบือน ศูนย์แถลงข่าวร่วมฯ จะไม่ตอบโต้ทันทีโดยขาดการตรวจสอบ แต่จะประเมินข้อมูลจากหลายแหล่ง ชี้แจงเฉพาะประเด็นที่กระทบต่อความปลอดภัยหรือความเข้าใจของสังคม และใช้หลักฐานเป็นคำตอบ โดยหลีกเลี่ยงการขยายรายละเอียดของข่าวเท็จ เพื่อลดการแพร่กระจายซ้ำ

ด้านความรวดเร็วของการสื่อสาร ศูนย์ฯ ใช้แนวคิด “รวดเร็วภายใต้ความถูกต้อง” ผ่านการจัดระบบข้อมูลเป็นรอบเวลา การเตรียมชุดคำถาม–คำตอบมาตรฐาน และการประสานข้อมูลจากทุกหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้การแถลงข่าวทันต่อสถานการณ์โดยไม่เกิดความคลาดเคลื่อน

ผู้อำนวยการศูนย์ฯ ยังให้ความสำคัญกับการรับฟังคำถามอย่างครบถ้วนก่อนตอบ เพื่อให้การชี้แจงตรงประเด็น ลดความขัดแย้ง และสะท้อนความเป็นมืออาชีพ โดยย้ำว่าเป้าหมายของการสื่อสารไม่ใช่การโต้เถียงเอาชนะ แต่คือการทำให้สังคมรับรู้ข้อมูลตรงกันบนฐานความจริง

สำหรับการสื่อสารด้านความพร้อมทางทหาร ศูนย์แถลงข่าวร่วมฯ จะยืนยันการคุ้มครองอธิปไตยและความปลอดภัยของประชาชนตามภารกิจ แต่เลือกใช้ภาษาที่ไม่ยั่วยุ ไม่ข่มขู่ และไม่สร้างความตื่นตระหนก เพื่อรักษาเสถียรภาพของสถานการณ์

พร้อมกันนี้ ยังให้ความสำคัญกับความสม่ำเสมอของสาร โดยใช้สารหลักเดียวกันในทุกช่องทาง เพื่อลดความสับสน ลดข่าวลือ และสร้างความเชื่อมั่นว่ารัฐสามารถบริหารจัดการสถานการณ์ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ในอนาคต ศูนย์แถลงข่าวร่วมฯ เตรียมนำบทเรียนที่ได้ไปพัฒนาเป็นมาตรฐานการปฏิบัติ รวมถึงระบบตรวจสอบข้อมูลแบบรวมศูนย์ การปรับปรุงชุด Q&A การสื่อสารหลายภาษาและหลายแพลตฟอร์ม ตลอดจนการฝึกซ้อมและจำลองสถานการณ์อย่างต่อเนื่อง

ท้ายที่สุด ได้ขอให้ประชาชนใช้หลัก “3 ตรวจ” ในการเสพข่าวช่วงวิกฤต คือ ตรวจแหล่งข่าว ตรวจช่วงเวลา และตรวจหลักฐาน พร้อมติดตามข้อมูลจากช่องทางทางการเป็นหลัก เพื่อช่วยลดความสับสนและการตื่นตระหนกในสังคม