อดนอนวันทำงาน เพื่อไปนอนซ่อมวันหยุด ช่วยได้จริงหรือ?

ผศ.นพ.สุรัตน์ ตันประเวช แพทย์ประสาทวิทยา ผู้เชี่ยวชาญด้านระบบประสาทและสมอง คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ โพสต์ผ่านเพจ สาระสมองกับ อจ.หมอสุรัตน์ เกี่ยวกับการนอนชดเชยในวันหยุด โดยระบุว่า 

นอนชดเชยวันหยุดช่วยได้แค่ไหน

อดนอนวันธรรมดา แล้วไปซ่อมนอนวันหยุด…ได้ไหมครับ อจ. ฮั่นแน่ ทำแบบนี้ใช่ไหมหละ ทำงาน ปาร์ตี้ วันธรรมดา กับเพื่อน ๆ พอวันหยุด นอนซ่อม อุตุ ให้มันเป็นโนบิตะไปเลย

ฟังเหมือนดี เหมือน แปะเอาไว้ก่อนนะ แล้วค่อยไปใช้หนี้ วันหยุด

แต่การนอนไม่ใช่ ติดหนี้นะครับ ร่างกายไม่ได้คิดบัญชีกันแบบนั้น และมันมีงานวิจัยรองรับด้วย เพราะมันเป็นคำถามที่เจอบ่อยมาก

วารสาร Current Biology เค้าศึกษาว่า การนอนชดเชยช่วงสุดสัปดาห์สามารถป้องกันผลเสียจากการนอนน้อยระหว่างสัปดาห์ได้จริงหรือไม่

นักวิจัยแบ่งอาสาสมัครสุขภาพดีอายุน้อย 36 คนออกเป็น 3 กลุ่ม

1. กลุ่มแรก มีเวลานอนคืนละ 9 ชั่วโมง
2. กลุ่มที่สอง มีเวลานอนเพียงคืนละ 5 ชั่วโมงตลอดการทดลอง
3. กลุ่มที่สาม นอนคืนละ 5 ชั่วโมงในวันทำงาน จากนั้นนอนชดเชยได้อย่างอิสระในช่วงสุดสัปดาห์ ก่อนกลับไปนอนน้อยอีกครั้ง

เมื่อนอนน้อยจะทำให้ผู้เข้าร่วมรับประทานอาหารหลังมื้อเย็นมากขึ้น น้ำหนักตัวเพิ่มขึ้น 

และความไวต่ออินซูลินลดลง โดยในกลุ่มที่นอนน้อยต่อเนื่อง ความไวต่ออินซูลินทั่วร่างกายลดลงประมาณ 13 เปอร์เซนต์ เจ้าความไวอินซูลินลดนี่ไม่ดี เพราะจะเป็นเบาหวาน โรคอ้วนง่าย การเผาผลาญไม่ดี อนาคต โรคหัวใจ ต่อไปก็สมองเสื่อมด้วย เพราะที่สมอง มันก็มี insulin receptor 

ที่น่าสนใจที่มันตอบคำถามข้างต้นคือ แม้กลุ่มที่ได้นอนชดเชยในวันหยุด เหมือนจะดีชั่วคราว แต่เมื่อกลับไปนอนน้อยอีกครั้ง ความไวต่ออินซูลินในระดับทั่วร่างกาย ตับ และกล้ามเนื้อกลับลดลงประมาณ 9–27 เปอร์เซนต์อยู่ดี 

นอกจากนี้ เวลานอนที่ยาวขึ้นในวันหยุดยังทำให้นาฬิกาชีวภาพ หรือ biological clock เลื่อนช้าลง เมื่อถึงคืนก่อนวันทำงาน ร่างกายจึงอาจยังไม่พร้อมเข้านอนตามเวลาปกติ กลายเป็นวงจรที่ทำให้กลับมานอนน้อยซ้ำอีกรอบ เรียกว่า ร่างกาย ปรับตัวไปมาไม่ดี 

ทำไมนอนชดเชยแล้วจึงยังไม่พอ?

คือ ต้องเข้าใจว่า การนอน ไม่ใช่แค่เรื่องว่า ทำให้เราหายเพลีย ทำให้เราหายง่วง แต่มันเกี่ยวกับระบบเผาผลาญร่างกายด้วย 

ที่สำคัญ ก็คือ การควบคุมอินซูลิน ความหิว การใช้พลังงาน และจังหวะชีวภาพของร่างกาย เมื่อเรานอนน้อยติดต่อกัน ระบบเหล่านี้เริ่มเปลี่ยนแปลง การนอนเพิ่มเพียงหนึ่งหรือสองวันอาจช่วยลดความง่วงและทำให้รู้สึกสดชื่นขึ้น แต่ไม่ได้หมายความว่าความผิดปกติทุกระบบจะกลับคืนสู่ภาวะเดิมได้ทันที

ยิ่งนานไปเข้า ร่างกายจะชินกับการนอนน้อยในวันธรรมดามากกว่า จะชดเชย ก็ไม่ไหว อันนี้ เราเรียก social jet lag คือร่างกาย ปรับเวลาตามการทำงานหรือสังคม ทั้งที่ไม่ได้เปลี่ยนทวีป ระบบนาฬิการ่างกาย รวน ทุกอย่างก็จะรวนตาม นาน ๆ เข้า โรคเพียบ 

งั้นการนอน ทำอย่างไร

ถ้าจำเป็นต้องนอนน้อยเป็นบางคืน การนอนเพิ่มในวันหยุดยังดีกว่าไม่ชดเชยเลย และอาจช่วยเรื่องความง่วง อารมณ์ และสมรรถภาพในการทำงานบางส่วน แต่ไม่ควรใช้การนอนชดเชยเป็นการทำเป็นประจำ เป็นนิสัย ครับ มันไม่คุ้มในระยะยาว หากต่อเนื่องโรคมาแน่ 

การนอน มันสำคัญพอ ๆ กับการที่เราได้ตื่นทำงาน มันไม่ได้แยกกันเด็ดขาดว่า ตื่นหรือนอน หากนอนไม่ดี อนาคต ก็ไม่น่าจะได้นอนดี เพราะอาจติดเตียงยาว 

ขอบคุณข้อมูลจาก ผศ นพ สุรัตน์ ตันประเวช