เปิดเบื้องหลังโพลาร์วอร์เทกซ์ โลกยิ่งร้อน ทำไมหนาวยิ่งแรง?

ในช่วงฤดูหนาว หลายประเทศทั่วโลกต้องเผชิญกับสภาพอากาศที่หนาวจัดผิดปกติ ปรากฏการณ์ดังกล่าวมีสาเหตุสำคัญส่วนหนึ่งมาจากผลกระทบของภาวะโลกร้อน ควบคู่กับอีกปัจจัยสำคัญคือ “ปรากฏการณ์โพลาร์วอร์เทกซ์” หรือกระแสลมวนขั้วโลก

โพลาร์วอร์เทกซ์เป็นปรากฏการณ์ทางอุตุนิยมวิทยาที่มักส่งผลกระทบต่อประเทศในเขตอบอุ่นเป็นหลัก หากแบ่งโลกตามเขตภูมิอากาศ สามารถแบ่งออกเป็น 3 เขต ได้แก่ เขต้อน ซึ่งเป็นพื้นที่รอบเส้นศูนย์สูตร เช่น ประเทศไทย อินเดีย รวมถึงบางส่วนของทวีปอเมริกาใต้และแอฟริกา เขตอบอุ่น เช่น จีน ญี่ปุ่น ยุโรป และสหรัฐอเมริกา และเขตหนาว ซึ่งเป็นพื้นที่เหนือและใต้เส้นอาร์กติกเซอร์เคิล เช่น กรีนแลนด์ นอร์เวย์ และฟินแลนด์ โดยปรากฏการณ์โพลาร์วอร์เทกซ์จะเกิดขึ้นและส่งผลกระทบต่อประเทศในเขตอบอุ่นเท่านั้น

ปรากฏการณ์ดังกล่าวเกิดจากความผิดปกติของกระแสลมวนบริเวณขั้วโลกเหนือ ซึ่งโดยปกติจะหมุนวนทวนเข็มนาฬิกาและกักเก็บมวลอากาศเย็นไว้ใกล้ขั้วโลก กระแสลมเย็นเหล่านี้มักไม่แผ่ลงสู่พื้นที่ด้านล่าง เนื่องจากมีกำแพงอากาศที่เรียกว่า “เจ็ตสตรีม” (Jet Stream) ทำหน้าที่ป้องกันอยู่ อย่างไรก็ตาม หากเกิดความแปรปรวนของสภาพอากาศในบางช่วง เจ็ตสตรีมอาจอ่อนกำลังลง ส่งผลให้ลมวนขั้วโลกแผ่ตัวลงมาทางใต้ พามวลอากาศเย็นจัดไหลเข้าสู่หลายประเทศในเขตอบอุ่น

ที่น่าสนใจคือ ปรากฏการณ์นี้มักเกิดขึ้นไม่ใช่ในช่วงที่ขั้วโลกหนาวจัดที่สุด แต่กลับเกิดเมื่ออุณหภูมิบริเวณขั้วโลกอุ่นขึ้น ความแตกต่างของอุณหภูมิระหว่างขั้วโลกกับพื้นที่ด้านล่างจึงลดลง ส่งผลให้ระบบลมวนไม่เสถียรและแผ่ตัวลงมาได้ง่ายขึ้น

นักวิชาการด้านสภาพภูมิอากาศมองว่า โพลาร์วอร์เทกซ์เป็นอีกหนึ่งสัญญาณที่สะท้อนให้เห็นถึงผลกระทบของภาวะโลกร้อน ซึ่งทำให้หลายประเทศทั่วโลกต้องเผชิญกับสภาพอากาศสุดขั้ว ทั้งอากาศหนาวจัด คลื่นความร้อน หรือพายุรุนแรงมากขึ้น อย่างไรก็ตาม สำหรับประเทศไทยซึ่งตั้งอยู่ในเขตร้อน ปรากฏการณ์โพลาร์วอร์เทกซ์จะไม่ส่งผลกระทบโดยตรง เนื่องจากลักษณะภูมิอากาศที่แตกต่างกันโดยสิ้นเชิง