ไทยเตรียมส่งแบคทีเรียจากปะการังทดลองบนสถานีอวกาศครั้งแรก

จุฬาฯ เตรียมส่งแบคทีเรียจากทะเลไทยสู่อวกาศ ศึกษาความทนทานของจุลินทรีย์

วงการวิทยาศาสตร์ไทยเตรียมก้าวสู่การวิจัยระดับนานาชาติครั้งสำคัญ หลังทีมนักวิทยาศาสตร์จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเตรียมส่งแบคทีเรียที่แยกได้จากปะการังบริเวณหมู่เกาะแสมสาร จังหวัดชลบุรี ขึ้นไปทดลองบนสถานีอวกาศนานาชาติ (International Space Station: ISS) ภายใต้โครงการ L³: Little Living Lab ซึ่งได้รับการสนับสนุนจาก National Geographic Society โดยมีกำหนดส่งตัวอย่างในช่วงฤดูร้อนปี 2570

ภารกิจดังกล่าวถือเป็นครั้งแรกที่ตัวอย่างชีวภาพจากประเทศไทย ซึ่งเก็บรวบรวมโดยนักวิทยาศาสตร์ไทย จะถูกส่งไปศึกษาบนสถานีอวกาศนานาชาติ เพื่อทำความเข้าใจการปรับตัวของจุลินทรีย์ภายใต้สภาพแวดล้อมสุดขั้ว และนำข้อมูลที่ได้ไปพัฒนางานอนุรักษ์และฟื้นฟูแนวปะการังในอนาคต

จากแนวปะการังแสมสาร สู่การทดลองบนสถานีอวกาศ

ตัวอย่างชีวภาพที่จะถูกส่งขึ้นสู่อวกาศเป็นแบคทีเรียในสกุล Pseudoalteromonas ซึ่งแยกได้จากปะการังไทยบริเวณหมู่เกาะแสมสาร จังหวัดชลบุรี พื้นที่ศึกษาวิจัยด้านระบบนิเวศทางทะเลของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

การศึกษาดังกล่าวดำเนินงานภายใต้ความร่วมมือกับโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี (อพ.สธ.) และหน่วยบัญชาการสงครามพิเศษทางเรือ กองทัพเรือ ซึ่งมีบทบาทสนับสนุนการศึกษาทรัพยากรทางทะเลและการอนุรักษ์แนวปะการังในพื้นที่อย่างต่อเนื่อง

โครงการวิจัยนำโดย ศาสตราจารย์ ดร.สุชนา ชวนิชย์ รองผู้อำนวยการสถาบันวิจัยทรัพยากรทางน้ำ และอาจารย์ประจำภาควิชาวิทยาศาสตร์ทางทะเล คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ซึ่งเป็นนักสำรวจ National Geographic (National Geographic Explorer) และมีประสบการณ์ด้านการอนุรักษ์และฟื้นฟูแนวปะการังของประเทศไทย

ศาสตราจารย์ ดร.สุชนา อธิบายว่า ปะการังมีจุลินทรีย์จำนวนมากอาศัยอยู่ร่วมกัน โดยจุลินทรีย์เหล่านี้มีความสัมพันธ์กับสุขภาพของปะการังและการทำงานของระบบนิเวศ การศึกษาความสามารถในการปรับตัวของจุลินทรีย์ต่อสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลง อาจนำไปสู่แนวทางใหม่ในการเพิ่มความทนทานของปะการังต่อผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

ทดลองในอวกาศ 50 วัน ศึกษาการเติบโตและการปรับตัว

สำหรับการทดลองบนสถานีอวกาศนานาชาติ นักวิทยาศาสตร์จะศึกษาการตอบสนองของแบคทีเรียภายใต้สภาวะแรงโน้มถ่วงต่ำและปัจจัยด้านรังสีในอวกาศ ซึ่งมีความแตกต่างจากสภาพแวดล้อมบนโลก

การวิจัยจะมุ่งศึกษาการเปลี่ยนแปลงสำคัญของแบคทีเรีย ทั้งการเจริญเติบโต การสร้างไบโอฟิล์ม การสร้างสารสี และกระบวนการทางชีวภาพที่เกี่ยวข้องกับการรับมือความเครียดจากสิ่งแวดล้อม

โครงการมีกำหนดดำเนินการทดลองประมาณ 50 วัน โดยนักวิจัยจะนำข้อมูลที่ได้จากสถานีอวกาศมาเปรียบเทียบกับตัวอย่างควบคุมบนโลก เพื่อวิเคราะห์ความแตกต่างของการตอบสนองและความสามารถในการปรับตัวของจุลินทรีย์

หนึ่งในประเด็นสำคัญที่ทีมวิจัยต้องการค้นหาคือ หากแบคทีเรียมีความทนทานต่อสภาวะแวดล้อมเพิ่มขึ้น จะสามารถนำองค์ความรู้ดังกล่าวมาต่อยอดการฟื้นฟูแนวปะการัง และช่วยให้ปะการังรับมือกับสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงได้ดีขึ้นหรือไม่

อย่างไรก็ตาม การนำผลการทดลองไปประยุกต์ใช้กับการฟื้นฟูปะการังยังเป็นเป้าหมายของการศึกษาวิจัยในอนาคต โดยต้องอาศัยข้อมูลทางวิทยาศาสตร์เพิ่มเติม

ผนึกนักวิจัย 3 ประเทศ เชื่อมวิทยาศาสตร์ทางทะเลกับเทคโนโลยีอวกาศ

โครงการ L³: Little Living Lab ได้รับการสนับสนุนจาก National Geographic Society ร่วมกับ Brinson Exploration Hub แห่ง California Institute of Technology (Caltech) ประเทศสหรัฐอเมริกา

ภายใต้ความร่วมมือครั้งนี้ มีนักสำรวจ National Geographic จาก 3 ประเทศ ได้แก่ ประเทศไทย สหรัฐอเมริกา และแซมเบีย เข้าร่วมดำเนินงานวิจัย โดยแต่ละประเทศจะส่งตัวอย่างจุลินทรีย์จากระบบนิเวศที่แตกต่างกันขึ้นไปศึกษาบนสถานีอวกาศนานาชาติ

ความร่วมมือดังกล่าวเปิดโอกาสให้นักวิทยาศาสตร์ไทยนำทรัพยากรชีวภาพจากระบบนิเวศทางทะเลของประเทศเข้าสู่กระบวนการศึกษาวิจัยระดับนานาชาติ พร้อมเชื่อมโยงองค์ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ทางทะเล จุลชีววิทยา และเทคโนโลยีอวกาศเข้าด้วยกัน

มุ่งนำองค์ความรู้จากอวกาศกลับมาฟื้นฟูปะการังไทย

แม้การทดลองครั้งนี้จะเกิดขึ้นบนสถานีอวกาศนานาชาติ แต่เป้าหมายหลักของทีมวิจัยยังคงมุ่งไปที่การพัฒนาองค์ความรู้เพื่ออนุรักษ์ระบบนิเวศทางทะเลบนโลก โดยเฉพาะแนวปะการังที่กำลังเผชิญกับผลกระทบจากภาวะโลกร้อนและการเปลี่ยนแปลงของมหาสมุทร

ศาสตราจารย์ ดร.สุชนา ระบุว่า สิ่งมีชีวิตขนาดเล็กอย่างจุลินทรีย์อาจมีบทบาทสำคัญต่ออนาคตของแนวปะการัง การศึกษาการตอบสนองของจุลินทรีย์ต่อสภาวะสุดขั้วจะช่วยเพิ่มความเข้าใจเกี่ยวกับกลไกทางชีวภาพที่เกี่ยวข้องกับความทนทานของสิ่งมีชีวิต

หากผลการทดลองสามารถนำไปต่อยอดได้สำเร็จ องค์ความรู้จากภารกิจครั้งนี้อาจมีส่วนช่วยพัฒนาแนวทางอนุรักษ์และฟื้นฟูปะการังให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น

สำหรับประเทศไทย การเตรียมส่งแบคทีเรียจากปะการังแสมสารขึ้นสู่สถานีอวกาศนานาชาติในปี 2570 ถือเป็นอีกก้าวของงานวิจัยไทยที่เปิดโอกาสให้ทรัพยากรชีวภาพจากทะเลไทยเข้ามามีบทบาทในการศึกษาวิทยาศาสตร์อวกาศระดับนานาชาติ พร้อมสร้างโอกาสพัฒนาองค์ความรู้ด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลในระยะยาว