39 วินาทีเปลี่ยนทั้งเมือง! ไขปริศนาแผ่นดินไหวรุนแรงที่สุด ในรอบกว่าศตวรรษของ “เวเนซุเอลา”

ดร.สนธิ คชวัฒน์ นักวิชาการด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ชมรมนักวิชาการสิ่งแวดล้อมไทย โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก Sonthi Kotchawat เกี่ยวกับทำไมแผ่นดินไหวที่เวเนซุเอลาจึงรุนแรงที่สุดในรอบกว่าศตวรรษ?

แผ่นดินไหวรุนแรงที่เกิดขึ้นในประเทศเวเนซุเอลาเมื่อวันที่ 25 มิ.ย.ที่ผ่านมา นับเป็นเหตุการณ์ที่รุนแรงที่สุดในรอบกว่าศตวรรษของภูมิภาค สร้างความเสียหายเป็นวงกว้าง หลังเกิดแผ่นดินไหวขนาด 7.2 และ 7.5 แมกนิจูดติดต่อกันภายในเวลาเพียง 39 วินาที ส่งผลให้อาคารสูงจำนวนมากพังถล่มลงมา

อะไรคือสาเหตุที่ทำให้เกิดแผ่นดินไหว?

ทุกครั้งที่เกิดแผ่นดินไหว สิ่งที่มักถูกกล่าวถึงคือ "แผ่นเปลือกโลก" ซึ่งเป็นเปลือกโลกชั้นนอกที่เป็นของแข็งและแตกออกเป็นแผ่นหินขนาดมหึมาหลายแผ่น ทั้งแผ่นขนาดใหญ่และขนาดเล็ก โดยแผ่นเปลือกโลกเหล่านี้ลอยอยู่บนชั้นหินกึ่งเหลวที่ร้อนจัดด้านล่าง หรือที่เรียกว่าเนื้อโลก

แผ่นเปลือกโลกไม่ได้อยู่นิ่ง แต่เคลื่อนที่ชนกัน แยกออกจากกัน และเสียดสีกันอยู่ตลอดเวลา การเคลื่อนที่อย่างช้า ๆ แต่ทรงพลังนี้ทำให้เกิดการยกตัวของเทือกเขาในช่วงเวลาหลายล้านปี และยังเป็นสาเหตุของเหตุการณ์ทางธรณีวิทยารุนแรง ทั้งแผ่นดินไหวและการระเบิดของภูเขาไฟ

เมื่อพิจารณาการเกิดแผ่นดินไหวทั่วโลก จะพบว่าบริเวณแนวเข็มขัดแผ่นดินไหวรอบมหาสมุทรแปซิฟิก หรือ "วงแหวนแห่งไฟ" เป็นพื้นที่ที่เกิดแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ของโลกประมาณ 81%

สาเหตุเกิดจากบริเวณดังกล่าวเป็นพื้นที่ที่แผ่นเปลือกโลกมหาสมุทรกำลังมุดตัวลงใต้แผ่นเปลือกโลกอีกแผ่นหนึ่ง ทำให้เกิดการเลื่อนตัวและการแตกของเปลือกโลกขนาดใหญ่ จนนำไปสู่แผ่นดินไหวรุนแรง

แผ่นดินไหวครั้งประวัติศาสตร์หลายครั้งของโลกเกิดขึ้นในบริเวณนี้ เช่น แผ่นดินไหวขนาด 9.5 ที่ประเทศชิลีในปี 1960 และแผ่นดินไหวขนาด 9.2 ที่รัฐอะแลสกาในปี 1964

เวเนซุเอลาตั้งอยู่บนชายฝั่งทางตอนเหนือของทวีปอเมริกาใต้ ซึ่งอยู่ติดกับแนววงแหวนแห่งไฟ แม้ว่าพื้นที่ส่วนใหญ่ของประเทศจะตั้งอยู่บนแผ่นเปลือกโลกอเมริกาใต้ แต่บริเวณชายฝั่งทางเหนือและหมู่เกาะแคริบเบียนนอกชายฝั่งตั้งอยู่บนแนวรอยต่อของแผ่นเปลือกโลกแคริบเบียนและแผ่นเปลือกโลกอเมริกาใต้ ซึ่งเป็นแนวรอยต่อที่มีการเคลื่อนไหวสูง

บริเวณดังกล่าว แผ่นเปลือกโลกแคริบเบียนเคลื่อนตัวไปทางทิศตะวันออกประมาณ 20 มิลลิเมตรต่อปี เมื่อเทียบกับแผ่นเปลือกโลกอเมริกาใต้ ก่อนที่ในคืนวันที่ 24 มิถุนายน 2569 จะเกิดการเคลื่อนตัวของเปลือกโลกอย่างรุนแรง จนนำไปสู่แผ่นดินไหวขนาด 7.2 และ 7.5 แมกนิจูด ภายในเวลาเพียง 39 วินาที ส่งผลให้อาคารสูงจำนวนมากพังถล่ม และถือเป็นแผ่นดินไหวที่รุนแรงที่สุดในรอบกว่าศตวรรษของภูมิภาค

อีกปัจจัยสำคัญที่ทำให้เกิดความเสียหายอย่างหนัก คือ แผ่นดินไหวครั้งนี้เป็น "แผ่นดินไหวตื้น" โดยเกิดการเคลื่อนตัวของเปลือกโลกที่ระดับความลึกไม่มาก หรืออยู่ที่ระดับน้อยกว่า 15–20 กิโลเมตรใต้พื้นดิน

แผ่นดินไหวตื้นถือเป็นแผ่นดินไหวที่มีอันตรายสูง เนื่องจากจุดกำเนิดอยู่ใกล้กับพื้นผิวโลกและสิ่งปลูกสร้าง ทำให้คลื่นแผ่นดินไหวส่งผลกระทบต่ออาคารและโครงสร้างพื้นฐานโดยตรง จึงก่อให้เกิดการทำลายล้างในวงกว้าง