โรคเบอร์เกอร์คืออะไร? เตือนคนสูบบุหรี่เสี่ยงเส้นเลือดอุดตันจนตัดนิ้ว

โรคเบอร์เกอร์ ภัยเงียบจากบุหรี่ที่อาจรุนแรงถึงขั้นสูญเสียนิ้วมือและเท้า

อาการนิ้วมือเย็น ปลายเท้าชา หรือปวดเมื่อยบริเวณมือและเท้า อาจเป็นสัญญาณของความผิดปกติที่เกี่ยวข้องกับระบบไหลเวียนเลือด โดยเฉพาะในผู้ที่มีประวัติสูบบุหรี่เป็นประจำ เพราะอาการเหล่านี้อาจเกี่ยวข้องกับโรคเบอร์เกอร์ ซึ่งเป็นโรคหลอดเลือดอักเสบที่ทำให้เลือดไปเลี้ยงเนื้อเยื่อส่วนปลายลดลง และอาจนำไปสู่ภาวะเนื้อตายหากไม่ได้รับการรักษาอย่างเหมาะสม

โรคเบอร์เกอร์เป็นโรคที่พบไม่บ่อย แต่มีความสัมพันธ์อย่างชัดเจนกับการใช้ผลิตภัณฑ์ยาสูบ แม้สาเหตุที่แท้จริงยังไม่สามารถระบุได้แน่ชัด แต่ข้อมูลทางการแพทย์ยืนยันว่าการหยุดสูบบุหรี่และเลิกใช้ผลิตภัณฑ์ยาสูบทุกชนิดเป็นมาตรการสำคัญที่สุดในการควบคุมการดำเนินของโรค และลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรง

โรคเบอร์เกอร์คืออะไร ทำไมจึงเกี่ยวข้องกับการสูบบุหรี่?

โรคเบอร์เกอร์ หรือ Buerger’s Disease มีชื่อทางการแพทย์ว่า Thromboangiitis Obliterans (TAO) เป็นโรคที่ทำให้หลอดเลือดแดงและหลอดเลือดดำขนาดเล็กถึงขนาดกลางเกิดการอักเสบ โดยมักพบความผิดปกติบริเวณปลายแขนและขา มากกว่าหลอดเลือดขนาดใหญ่บริเวณส่วนกลางของร่างกาย

กระบวนการอักเสบดังกล่าวอาจทำให้เกิดลิ่มเลือดภายในหลอดเลือด ส่งผลให้ช่องทางไหลเวียนเลือดตีบแคบหรือถูกอุดตัน เมื่อเลือดไม่สามารถนำออกซิเจนและสารอาหารไปเลี้ยงเนื้อเยื่อได้อย่างเพียงพอ ผู้ป่วยจึงอาจมีอาการปวด ชา ผิวหนังเปลี่ยนสี หรือเกิดแผลบริเวณปลายนิ้วมือและนิ้วเท้า

สำหรับสาเหตุของโรคเบอร์เกอร์ วงการแพทย์ยังไม่สามารถระบุปัจจัยต้นเหตุได้อย่างชัดเจน แต่พบความสัมพันธ์อย่างมากกับการสูบบุหรี่และการใช้ผลิตภัณฑ์ยาสูบ โดยมีสมมติฐานว่าสารเคมีจากยาสูบอาจกระตุ้นความผิดปกติของผนังหลอดเลือด กระบวนการอักเสบ และการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกันในผู้ที่มีความไวต่อโรค

ในอดีต โรคเบอร์เกอร์มักพบในผู้ชายอายุน้อยที่สูบบุหรี่จัด แต่ปัจจุบันมีรายงานผู้ป่วยในกลุ่มอื่นมากขึ้น ทั้งผู้หญิงและผู้ที่มีอายุมากกว่า 50 ปี จึงไม่ควรพิจารณาความเสี่ยงจากเพศหรือช่วงอายุเพียงอย่างเดียว

สิ่งที่ต้องแยกให้ชัดเจนคือ โรคเบอร์เกอร์แตกต่างจากโรคหลอดเลือดแดงตีบจากคราบไขมัน หรือ Atherosclerosis แม้ทั้งสองภาวะจะส่งผลให้เลือดไปเลี้ยงแขนและขาไม่เพียงพอได้เช่นกัน แต่มีลักษณะของโรคและแนวทางการรักษาที่แตกต่างกัน

สัญญาณเตือนโรคเบอร์เกอร์ นิ้วชา มือเท้าเย็น แผลหายช้า

ความสำคัญของโรคเบอร์เกอร์อยู่ที่อาการในระยะแรกอาจไม่ชัดเจน ผู้ป่วยบางรายอาจเข้าใจว่าเป็นอาการปวดเมื่อยจากการทำงาน การเดิน หรือการใช้งานมือและเท้าเป็นเวลานาน ทำให้ไม่ได้เข้ารับการตรวจรักษาตั้งแต่เริ่มมีความผิดปกติ

อาการที่ควรเฝ้าระวัง ได้แก่

• นิ้วมือหรือนิ้วเท้าเย็นกว่าปกติ โดยเฉพาะเมื่อสัมผัสอากาศเย็น
• มีอาการชาหรือปวดบริเวณมือและเท้า โดยอาจปวดมากขึ้นขณะเดินหรือใช้งาน
• นิ้วมือหรือนิ้วเท้าเปลี่ยนสี เช่น ซีด คล้ำ หรือมีสีผิดปกติ
• เกิดแผลบริเวณปลายนิ้วมือหรือปลายนิ้วเท้าที่หายช้ากว่าปกติ
• มีอาการปวดมากขึ้น แม้ในขณะพัก หรือเกิดแผลจากภาวะเนื้อเยื่อขาดเลือด

เมื่อหลอดเลือดตีบหรืออุดตันมากขึ้น เนื้อเยื่อบริเวณปลายมือและเท้าอาจได้รับเลือดไม่เพียงพอ ส่งผลให้เกิดแผลเรื้อรังที่รักษาได้ยากและเสี่ยงต่อการติดเชื้อ

ในกรณีรุนแรง ภาวะขาดเลือดอาจทำให้เนื้อเยื่อตายหรือเกิดภาวะเนื้อตายเน่า (Gangrene) ซึ่งอาจจำเป็นต้องผ่าตัดนำเนื้อเยื่อที่เสียหายออก และบางรายอาจต้องตัดนิ้วมือ นิ้วเท้า หรืออวัยวะบางส่วนเพื่อป้องกันการติดเชื้อที่รุนแรงขึ้น

ดังนั้น ผู้ที่สูบบุหรี่และเริ่มมีอาการปวดมือหรือเท้าผิดปกติ รวมถึงพบแผลเรื้อรังหรือสีผิวบริเวณปลายนิ้วเปลี่ยนไป ควรเข้ารับการตรวจจากแพทย์โดยไม่ปล่อยให้อาการดำเนินต่อเนื่องเป็นเวลานาน

หากนิ้วมือหรือเท้ามีอาการปวดรุนแรงเฉียบพลัน ซีดหรือเย็นผิดปกติอย่างชัดเจน ควรไปโรงพยาบาลทันที เนื่องจากอาจเป็นภาวะขาดเลือดเฉียบพลันที่ต้องได้รับการรักษาเร่งด่วน

แพทย์วินิจฉัยโรคเบอร์เกอร์อย่างไร?

การตรวจวินิจฉัยโรคเบอร์เกอร์ไม่สามารถอาศัยผลการตรวจเพียงวิธีเดียว แต่ต้องประเมินประวัติผู้ป่วย อาการทางคลินิก และผลการตรวจหลอดเลือดร่วมกัน พร้อมพิจารณาแยกโรคอื่นที่อาจมีอาการคล้ายคลึงกัน

แพทย์อาจเริ่มจากการซักประวัติการสูบบุหรี่ การใช้ผลิตภัณฑ์ยาสูบ รวมถึงตรวจลักษณะของมือและเท้า เพื่อประเมินสัญญาณของภาวะเลือดไหลเวียนไม่เพียงพอ

จากนั้นอาจพิจารณาตรวจด้วยอัลตราซาวด์หลอดเลือด เพื่อประเมินทิศทางและปริมาณการไหลเวียนเลือด รวมถึงการตรวจภาพหลอดเลือดด้วยเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ หรือ CT Angiography และการตรวจด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า หรือ MR Angiography ในผู้ป่วยที่มีข้อบ่งชี้

บางกรณีแพทย์อาจใช้วิธีฉีดสารทึบรังสีตรวจหลอดเลือด หรือ Angiography เพื่อประเมินตำแหน่งที่หลอดเลือดตีบหรืออุดตัน รวมถึงลักษณะความผิดปกติที่อาจช่วยประกอบการวินิจฉัย

เนื่องจากอาการของโรคเบอร์เกอร์อาจคล้ายกับโรคหลอดเลือดแดงส่วนปลายตีบจากสาเหตุอื่น แพทย์จึงต้องนำข้อมูลทั้งหมดมาประเมินร่วมกัน เพื่อให้สามารถเลือกแนวทางการรักษาที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย

แนวทางรักษาโรคเบอร์เกอร์ ตั้งแต่การใช้ยาจนถึงการผ่าตัด

เป้าหมายของการรักษาโรคเบอร์เกอร์คือการลดอาการปวด ดูแลเนื้อเยื่อที่ได้รับผลกระทบ ป้องกันการติดเชื้อ และลดความเสี่ยงต่อการสูญเสียอวัยวะ โดยแนวทางการรักษาจะขึ้นอยู่กับความรุนแรงของภาวะหลอดเลือดอุดตัน

นอกจากการเลิกใช้ผลิตภัณฑ์ยาสูบแล้ว แพทย์อาจพิจารณารักษาตามอาการ เช่น การใช้ยาบรรเทาปวด การดูแลแผลเรื้อรัง การป้องกันและรักษาการติดเชื้อ ตลอดจนการใช้ยาบางชนิดเพื่อช่วยให้เลือดไหลเวียนไปเลี้ยงเนื้อเยื่อได้ดีขึ้นในผู้ป่วยที่เหมาะสม

สำหรับผู้ป่วยที่มีภาวะขาดเลือดรุนแรง อาจพิจารณายากลุ่ม Prostacyclin Analogues เช่น Iloprost ซึ่งมีข้อมูลการศึกษาทางการแพทย์เกี่ยวกับประสิทธิภาพในการบรรเทาอาการและส่งเสริมการหายของแผล

ข้อมูลจาก Cochrane Database of Systematic Reviews ซึ่งเผยแพร่เมื่อวันที่ 4 พฤษภาคม 2563 รวบรวมการทดลองแบบสุ่ม 5 การศึกษา มีผู้เข้าร่วมรวม 602 ราย พบหลักฐานระดับความเชื่อมั่นปานกลางว่า การให้ยา Iloprost ทางหลอดเลือดดำมีประสิทธิภาพในการช่วยให้แผลจากภาวะขาดเลือดหาย และลดอาการปวดขณะพักได้ดีกว่าการใช้แอสไพริน

แต่ผลการศึกษายังไม่พบความแตกต่างของอัตราการตัดอวัยวะอย่างชัดเจน ขณะที่ยา Iloprost ชนิดรับประทานไม่ได้แสดงประสิทธิภาพเหนือกว่ายาหลอก และหลักฐานเกี่ยวกับการรักษาด้วยยาชนิดอื่นยังมีข้อจำกัด จึงจำเป็นต้องให้แพทย์พิจารณาความเหมาะสมเป็นรายบุคคล Cochrane +1

ในส่วนของการรักษาด้วยการผ่าตัดเปิดหลอดเลือดหรือการทำหัตถการผ่านสายสวน แพทย์อาจพิจารณาในผู้ป่วยบางรายที่มีลักษณะหลอดเลือดเหมาะสม

แต่โรคเบอร์เกอร์มักเกิดกับหลอดเลือดขนาดเล็กบริเวณปลายแขนและขา ทำให้ผู้ป่วยบางรายไม่มีตำแหน่งหลอดเลือดที่เหมาะสำหรับการผ่าตัดทำทางเบี่ยงหลอดเลือด หรือ Bypass Surgery รวมถึงการเปิดหลอดเลือดด้วยสายสวน

การรักษาด้วยวิธีดังกล่าวจึงไม่สามารถใช้ได้กับผู้ป่วยทุกราย และต้องประเมินโอกาสประสบความสำเร็จควบคู่กับความเสี่ยงของแต่ละวิธี

หากเกิดภาวะเนื้อตายหรือมีการติดเชื้อรุนแรงจนไม่สามารถรักษาเนื้อเยื่อไว้ได้ แพทย์อาจจำเป็นต้องผ่าตัดนำเนื้อเยื่อที่ตายออก และในบางกรณีอาจต้องตัดนิ้วมือ นิ้วเท้า หรืออวัยวะบางส่วน เพื่อควบคุมการติดเชื้อและป้องกันอันตรายที่อาจเกิดขึ้นเพิ่มเติม

เลิกบุหรี่ หัวใจสำคัญของการหยุดโรคเบอร์เกอร์

แม้ปัจจุบันจะมีวิธีรักษาเพื่อบรรเทาอาการและลดภาวะแทรกซ้อนหลายรูปแบบ แต่การหยุดใช้ผลิตภัณฑ์ยาสูบอย่างสมบูรณ์ยังเป็นมาตรการสำคัญที่สุดสำหรับผู้ป่วยโรคเบอร์เกอร์

ข้อมูลทางการแพทย์ระบุว่า การเลิกสูบบุหรี่และหยุดใช้ผลิตภัณฑ์ยาสูบทุกชนิดช่วยลดโอกาสที่โรคจะดำเนินไปสู่ภาวะรุนแรง ขณะที่ผู้ป่วยที่ยังคงสูบบุหรี่ต่อเนื่องมีความเสี่ยงที่หลอดเลือดจะได้รับความเสียหายมากขึ้น และอาจนำไปสู่การสูญเสียเนื้อเยื่อหรืออวัยวะ

ผู้ป่วยจึงควรหยุดใช้ยาสูบทุกประเภท หลีกเลี่ยงการได้รับควันบุหรี่มือสอง และเข้ารับคำปรึกษาจากบุคลากรทางการแพทย์เพื่อวางแผนเลิกบุหรี่อย่างเหมาะสม

สำหรับการใช้นิโคตินทดแทนหรือผลิตภัณฑ์ช่วยเลิกบุหรี่ ผู้ป่วยโรคเบอร์เกอร์ควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ เนื่องจากต้องพิจารณาผลของนิโคตินต่อระบบหลอดเลือดและความเหมาะสมของการรักษาในแต่ละบุคคล

สิ่งสำคัญคือโรคเบอร์เกอร์อาจเริ่มจากอาการเล็กน้อยอย่างนิ้วชา มือเท้าเย็น หรือแผลที่หายช้า แต่หากปล่อยให้หลอดเลือดอุดตันรุนแรงขึ้น อาจเกิดความเสียหายต่อเนื้อเยื่อจนไม่สามารถฟื้นฟูกลับมาได้

การสังเกตความผิดปกติตั้งแต่ระยะแรก เข้ารับการตรวจรักษาอย่างเหมาะสม และหยุดสูบบุหรี่อย่างเด็ดขาด จึงเป็นแนวทางสำคัญในการลดความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนของโรคเบอร์เกอร์ในระยะยาว