โควิดทิ้งความเสียหายไว้ในสมอง วิจัยพบทำลายระบบโดพามีน

โควิด-19 อาจทิ้งความเสียหายต่อสมองที่ยังมองเห็นได้จากการสแกน แม้ผ่านไปหลายปี โดยเฉพาะในคนที่มีอาการทางระบบประสาทจากลองโควิด งานวิจัยก่อนหน้านี้พบว่า ภาวะสมองทำงานผิดปกติในผู้ที่มีลองโควิดเกี่ยวข้องกับความผิดปกติของแนวกั้นระหว่างเลือดกับสมอง การเปลี่ยนแปลงของฮิปโปแคมปัส ระดับตัวชี้วัดการบาดเจ็บของสมองที่เพิ่มขึ้น และปริมาตรสมองที่ลดลงจากการตรวจ MRI

ล่าสุด นักวิจัยในแคนาดาพบว่า คนที่มีอาการเฉื่อยชาและซึมเศร้าเป็นครั้งแรกในชีวิต หลังติดโควิดไปแล้วหลายเดือน มีปลายประสาทที่ใช้ส่งสัญญาณด้วยโดพามีนในสมองน้อยกว่าคนสุขภาพดีประมาณ 18 เปอร์เซนต์

โดพามีนเป็นสารสื่อประสาทที่มีบทบาททั้งในการควบคุมการเคลื่อนไหวและแรงจูงใจ การสูญเสียปลายประสาทที่ทำหน้าที่ส่งสัญญาณด้วยโดพามีนจึงอาจส่งผลต่อการทำงานของสมอง และเกี่ยวข้องกับการเกิดโรคทางระบบประสาทบางชนิด

การศึกษานี้ตีพิมพ์ในวารสาร eBioMedicine โดยนักวิจัยตรวจภาพสแกน PET ของผู้ใหญ่ที่มีลองโควิด 24 คน และคนสุขภาพดี 24 คนที่มีอายุใกล้เคียงกัน เพื่อดูการเปลี่ยนแปลงของปลายประสาทโดพามีนในบริเวณที่เรียกว่า “สไตรเอตัม” ซึ่งอยู่บริเวณส่วนกลางของสมองและเกี่ยวข้องกับการควบคุมการเคลื่อนไหวและแรงจูงใจ

ผลการสแกนพบว่า การสูญเสียปลายประสาทโดพามีนในบริเวณต่าง ๆ ของสมองสัมพันธ์กับอาการที่แตกต่างกัน โดยการสูญเสียในบริเวณที่เกี่ยวข้องกับแรงจูงใจสัมพันธ์กับแรงจูงใจที่ลดลง

ส่วนการสูญเสียปลายประสาทในบริเวณพูทาเมน ซึ่งเกี่ยวข้องกับการเคลื่อนไหว สัมพันธ์กับการเคลื่อนไหวที่ช้าลงและใช้เวลาทำงานนานขึ้น ขณะที่การสูญเสียในบริเวณคอเดตนิวเคลียสสัมพันธ์กับความจำที่แย่ลงและอาการนึกคำพูดยาก

ที่สำคัญ ความเสียหายของปลายประสาทโดพามีนยังตรวจพบได้ในคนที่มีลองโควิด ต่อเนื่องนานถึง 4.6 ปี แม้การศึกษานี้จะมีผู้เข้าร่วมจำนวนไม่มาก แต่สิ่งที่น่าสนใจคือความเปลี่ยนแปลงดังกล่าวสามารถมองเห็นได้จากการสแกนสมอง

นักวิจัยมองว่า ข้อค้นพบนี้ช่วยเปลี่ยนอาการทางระบบประสาทและจิตใจของลองโควิด ที่ก่อนหน้านี้อาจตรวจพบได้ยาก ให้กลายเป็นความเปลี่ยนแปลงที่สามารถวัดและมองเห็นได้จากการตรวจสมอง

ขณะเดียวกัน นักวิจัยตั้งข้อสังเกตว่า ผู้ป่วยลองโควิด บางคนอาจตอบสนองต่อการรักษาที่ช่วยเพิ่มจำนวนปลายประสาทโดพามีน หรือช่วยให้ปลายประสาทที่ยังเหลืออยู่ปล่อยโดพามีนได้ดีขึ้น

ทีมวิจัยกำลังเตรียมการทดลองทางคลินิก โดยจะนำยาที่มีผลต่อระบบโดพามีนมาใช้ในการศึกษาว่า สามารถช่วยบรรเทาอาการของลองโควิด ได้หรือไม่ อย่างไรก็ตาม งานวิจัยดังกล่าวยังอยู่ในขั้นการทดลอง และยังไม่สามารถสรุปได้ว่ายาจะใช้รักษาลองโควิดได้ผล

ปัจจุบันยังไม่มีวิธีตรวจหรือการรักษาลองโควิดที่ได้รับการยืนยันอย่างชัดเจนจากหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ การดูแลผู้ป่วยจึงมักเน้นไปที่การรักษาตามอาการ หรือทดลองนำยาที่มีอยู่เดิมมาใช้ ขณะที่ผู้ป่วยจำนวนมากยังเข้าไม่ถึงการรักษาเฉพาะทาง และอาจได้รับทางเลือกที่ไม่ได้ช่วยแก้ปัญหาที่ต้นเหตุ

ปัจจุบันคาดว่ามีคนทั่วโลกอย่างน้อย 65 ล้านคนที่มีลองโควิดรวมถึงเด็กประมาณ 10–20 เปอร์เซนต์ ที่เคยติดเชื้อโควิด-19